Mở không gian phát triển, kích hoạt động lực tăng trưởng dài hạn

Tái cấu trúc không gian phát triển, mở đường cho tăng trưởng hai con số

Dưới sự chủ trì của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, hội nghị nhấn mạnh mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao vào năm 2030, với GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD và tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10%/năm trở lên. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, đòi hỏi sự chuyển dịch mạnh mẽ trong mô hình tăng trưởng, từ dựa vào vốn và lao động sang dựa vào năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một trong những điểm cốt lõi của quy hoạch là việc tổ chức lại không gian phát triển quốc gia. Thay vì phát triển dàn trải, quy hoạch hướng đến hình thành các vùng động lực và hành lang kinh tế có khả năng lan tỏa, kết nối và dẫn dắt tăng trưởng. Năm vùng động lực lớn gồm phía Bắc, phía Nam, miền Trung, Đồng bằng sông Cửu Long và Bắc Trung Bộ được xác định là các cực tăng trưởng chiến lược.

Song song với đó, các hành lang kinh tế chủ đạo như trục Bắc – Nam, tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và trục Mộc Bài – TP.HCM – Biên Hòa – Vũng Tàu được ưu tiên phát triển. Những hành lang này không chỉ đóng vai trò kết nối hạ tầng mà còn tạo ra không gian kinh tế mới, thúc đẩy lưu thông hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn đầu tư.

Cách tiếp cận này phản ánh sự thay đổi tư duy trong quy hoạch từ phân bổ hành chính sang tổ chức không gian phát triển theo logic kinh tế. Điều này giúp khai thác tốt hơn lợi thế từng vùng, đồng thời giảm áp lực phát triển lên các đô thị lớn vốn đã quá tải.

Với các ngành, quy hoạch xác định rõ định hướng phát triển ba trụ cột, gồm: công nghiệp, dịch vụ và nông nghiệp. Trong đó, công nghiệp được định hướng theo hướng hiện đại, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; dịch vụ được nâng cao tỷ trọng và chất lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực tài chính, logistics, du lịch; còn nông nghiệp chuyển sang mô hình bền vững, ứng dụng công nghệ cao và gắn với chuỗi giá trị.

Điểm đáng chú ý là vai trò của khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo được đặt ở vị trí trung tâm. Đây không chỉ là một yếu tố hỗ trợ, mà trở thành động lực chính cho tăng trưởng. Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu mới… được kỳ vọng sẽ tạo ra bước nhảy vọt về năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Huy động nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn để hiện thực hóa quy hoạch

Để biến các mục tiêu tham vọng thành hiện thực, quy hoạch đặt ra hàng loạt giải pháp mang tính hệ thống, trong đó nổi bật là yêu cầu huy động và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Đầu tư công tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, đặc biệt trong các dự án hạ tầng chiến lược và liên vùng. Tuy nhiên, nguồn lực nhà nước chỉ là “vốn mồi”, cần được kết hợp với các nguồn lực xã hội và quốc tế.

Các công trình hạ tầng trọng điểm như đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM, điện gió ngoài khơi, điện hạt nhân và trung tâm dữ liệu quốc gia được xác định là nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Đây không chỉ là các dự án giao thông hay năng lượng đơn thuần, mà còn là “xương sống” của mô hình kinh tế mới.

Song song với đầu tư hạ tầng, vấn đề thể chế được xác định là điểm nghẽn cần tháo gỡ khẩn cấp. Việc rà soát, sửa đổi các luật liên quan đến quy hoạch, đất đai, đầu tư… được đặt lên hàng đầu nhằm tạo hành lang pháp lý thông thoáng, minh bạch. Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương cũng là một hướng đi quan trọng, giúp tăng tính chủ động và linh hoạt trong triển khai.

Một điểm mới trong lần điều chỉnh này là việc nhấn mạnh xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù cho từng vùng động lực và hành lang kinh tế. Thay vì áp dụng một khung chính sách chung, quy hoạch hướng đến sự linh hoạt, phù hợp với đặc điểm và nhu cầu phát triển của từng khu vực.

Bên cạnh đó, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh tiếp tục là ưu tiên xuyên suốt. Việc cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh và nâng cao tính minh bạch được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Thu hút đầu tư nước ngoài cũng được định hướng theo hướng có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghệ cao, có giá trị gia tăng lớn và khả năng lan tỏa.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành yếu tố quyết định. Quy hoạch đặt trọng tâm vào đào tạo nhân lực cho các lĩnh vực mới nổi như trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn, an ninh mạng, robot, công nghệ sinh học và năng lượng. Đồng thời, các lĩnh vực phục vụ hạ tầng chiến lược như vận hành đường sắt tốc độ cao hay xây dựng công trình ngầm cũng được chú trọng.

Không chỉ dừng lại ở kinh tế, quy hoạch còn dành sự quan tâm đáng kể cho các vấn đề xã hội và môi trường. Phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống và đảm bảo an sinh xã hội được xem là những trụ cột không thể tách rời. Các vấn đề như ô nhiễm không khí, ngập úng đô thị hay suy giảm đa dạng sinh học được đặt ra như những thách thức cần giải quyết song song với tăng trưởng.

Quản lý phát triển đô thị và nông thôn cũng là một nội dung quan trọng. Quy hoạch hướng đến kiểm soát không gian đô thị theo hướng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời cải thiện điều kiện sống ở nông thôn để hạn chế tình trạng di cư tự phát. Điều này góp phần tạo ra sự cân bằng hơn trong phát triển giữa các khu vực.

Ở tầm quốc tế, việc tăng cường hợp tác và tận dụng các hiệp định thương mại tự do được coi là cơ hội để mở rộng thị trường và thu hút nguồn lực. Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu đảm bảo quốc phòng, an ninh, giữ vững chủ quyền và ổn định xã hội.

Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia lần này không chỉ là một bản kế hoạch phát triển, mà là một định hình lại toàn diện cách thức tổ chức nền kinh tế. Từ không gian phát triển, mô hình tăng trưởng đến cơ chế vận hành, tất cả đều được đặt trong một logic mới, hướng tới hiệu quả, bền vững và khả năng thích ứng cao hơn.

Thách thức phía trước là không nhỏ, đặc biệt trong việc hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng hai con số và nâng cao chất lượng phát triển. Tuy nhiên, với cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ và có trọng tâm, quy hoạch lần này được kỳ vọng sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam trong thập kỷ tới.