Luật Thương mại điện tử: Khung pháp lý toàn diện cho tương lai thị trường số

Dự thảo Luật Thương mại điện tử (TMĐT) vừa được Bộ Công Thương công bố đang là tâm điểm chú ý, dự kiến sẽ trình Quốc hội vào tháng 10 - 11 tới đây và được kỳ vọng sẽ thông qua trong kỳ họp sắp tới. Đây được xem là "đòn bẩy" quan trọng để Việt Nam tiếp tục phát huy tiềm năng thị trường TMĐT trị giá 32 tỷ USD của mình.

Với cấu trúc gồm 7 Chương và 55 Điều, dự thảo Luật TMĐT thể hiện một cách tiếp cận toàn diện, nhằm kiến tạo một môi trường kinh doanh số minh bạch, an toàn và phát triển bền vững. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, sự ưu tiên của Quốc hội trong việc xây dựng đề án luật này cho thấy tầm quan trọng của TMĐT đối với sự phát triển kinh tế quốc gia.

Dự thảo tập trung giải quyết nhiều vấn đề cốt lõi là chuẩn hóa giao dịch điện tử. Luật sẽ quy định chi tiết về quá trình giao kết hợp đồng điện tử, từ đề nghị, xác nhận, thời điểm giao kết đến chấm dứt hợp đồng. Đặc biệt, các giao dịch phổ biến qua chức năng "đặt hàng trực tuyến" trên các nền tảng sẽ được pháp luật bảo vệ chặt chẽ hơn.

Phân loại và quản lý mô hình nền tảng, dự thảo định danh rõ các loại hình nền tảng như kinh doanh trực tiếp (chủ quản vừa là nhà cung cấp nền tảng, vừa bán hàng), nền tảng trung gian, mạng xã hội có hoạt động TMĐT, nền tảng tích hợp đa dịch vụ và các hoạt động TMĐT có yếu tố nước ngoài. Điều này sẽ giúp quản lý hiệu quả và tạo sân chơi công bằng, minh bạch cho tất cả các bên tham gia.

Thúc đẩy phát triển và hỗ trợ dịch vụ, Luật sẽ định hướng các chiến lược quốc gia, chương trình hỗ trợ tài chính để thúc đẩy thanh toán an toàn, TMĐT xanh, thương mại số và đặc biệt là xuất khẩu qua TMĐT. Các dịch vụ hỗ trợ như logistics, trung gian thanh toán, tiếp thị liên kết (affiliate marketing), chứng thực hợp đồng điện tử cũng sẽ được điều chỉnh để hoạt động chuyên nghiệp hơn.

Một điểm mới đáng chú ý là việc thiết lập nền tảng quản lý hoạt động TMĐT quốc gia và xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất. Điều này không chỉ phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra mà còn giúp hoạch định chính sách dựa trên dữ liệu, đảm bảo hiệu quả quản lý trong kỷ nguyên số.

Dự thảo tăng cường trách nhiệm của các nền tảng trong việc phối hợp xử lý vi phạm, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, bổ sung chế tài mạnh đối với các hành vi vi phạm như bán hàng giả, không tuân thủ quy định về dữ liệu, hay hoạt động trái phép của nền tảng nước ngoài, góp phần làm trong sạch thị trường và xây dựng niềm tin cho người mua sắm trực tuyến.

Thương mại điện tử Việt Nam đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ, trở thành một trong những thị trường sôi động nhất khu vực. Theo Báo cáo Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam 2025 của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), quy mô TMĐT nước ta năm 2024 đã đạt 32 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng ấn tượng 27%. Riêng mảng bán lẻ hàng hóa trực tuyến đạt 22,5 tỷ USD, tăng 30% so với năm trước. Những con số này phản ánh sức sống mãnh liệt và tiềm năng to lớn của TMĐT tại Việt Nam.

Ông Trần Trọng Tuyến, Phó Chủ tịch VECOM, nhấn mạnh tầm quan trọng của Luật TMĐT mới. Với đặc thù linh hoạt, chi phí thấp hơn đáng kể so với kênh truyền thống, TMĐT đã giúp các doanh nghiệp, hộ kinh doanh (chiếm phần lớn trong nền kinh tế) dễ dàng tiếp cận khách hàng trên toàn quốc và quốc tế. Nhu cầu này ngày càng cấp bách khi tỷ lệ người tiêu dùng mua sắm trực tuyến tăng trưởng trung bình 20-25% mỗi năm trong vài năm gần đây, đòi hỏi doanh nghiệp phải nhanh chóng xây dựng kênh phân phối số và tối ưu trải nghiệm khách hàng.

"Hoàn thiện thể chế, bổ sung các chính sách về phát triển TMĐT nói chung và cho khu vực kinh tế tư nhân nói riêng là một nhu cầu cấp thiết để khu vực này bắt kịp xu thế, phát huy tiềm năng và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên số," Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định.

Tại các hội nghị lấy ý kiến, nhiều đề xuất quan trọng đã được đưa ra để dự thảo Luật TMĐT thực sự hiệu quả. Trong đó, VECOM đề nghị cần có các quy định cụ thể về TMĐT xuyên biên giới, phát triển TMĐT theo hướng xanh, bền vững và đặc biệt là đầu tư vào phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành.

Đại diện Shopee đề xuất bổ sung yêu cầu doanh nghiệp nhận ủy quyền từ nền tảng nước ngoài phải có ý kiến đồng ý từ Bộ Công an để đảm bảo an ninh mạng và làm rõ trách nhiệm pháp lý. Đồng thời, họ kiến nghị chỉ cho phép mỗi nền tảng quốc tế có một đối tác ủy quyền duy nhất tại Việt Nam nhằm tránh tình trạng chuyển quyền hoặc né tránh trách nhiệm khi có vi phạm.

Đại diện Bộ Tài chính đề xuất xây dựng một cổng thanh toán thương mại điện tử xuyên biên giới do Ngân hàng Nhà nước chủ trì. Mục tiêu là để truy vết dòng tiền hiệu quả hơn, giải quyết vướng mắc trong xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế giữa các nhà cung cấp trong và ngoài nước, một vấn đề đang gây thất thoát thuế ước tính hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Những ý kiến đóng góp sâu sắc này cho thấy sự đồng lòng từ nhiều phía, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến hiệp hội, nhằm xây dựng một Luật TMĐT không chỉ mang tính pháp lý chặt chẽ mà còn có tính ứng dụng cao, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh và bền vững của thị trường TMĐT Việt Nam.

Với sự đồng thuận từ Quốc hội và những đóng góp thiết thực từ các bên, dự thảo Luật Thương mại điện tử được kỳ vọng sẽ sớm được thông qua, tạo "đòn bẩy" mạnh mẽ, giúp Việt Nam vững vàng hơn trong cuộc đua kinh tế số toàn cầu và khai thác tối đa tiềm năng của thị trường TMĐT sôi động.