Logistics cửa khẩu: Cuộc di cư trên những cung đường biên thùy

"Nút thắt cổ chai" trong hạ tầng logistics cửa ngõ

Mỗi khi bước vào chính vụ sầu riêng hay vải thiều, các tuyến đường dẫn về cửa khẩu Tân Thanh, Hữu Nghị (Lạng Sơn) hay Kim Thành (Lào Cai) lại biến thành những "bãi đỗ xe lộ thiên" khổng lồ.

Theo số liệu thống kê, năng lực thông quan tối đa tại các cửa khẩu trọng điểm thấp hơn số lượng thực tế. Sự mất cân đối này tạo ra một "nút thắt cổ chai" kinh điển trong quản trị logistics. Khi hàng ngàn container phải xếp hàng chờ đợi từ 3-7 ngày, rủi ro không chỉ nằm ở phí bến bãi mà còn là sự xuống cấp trầm trọng của hàng hóa ngay trong thùng xe.

Chi phí logistics phát sinh: "Kẻ thù" của lợi nhuận nông sản

Trong ngành logistics, thời gian chờ đợi là loại chi phí đắt đỏ nhất. Đối với hàng nông sản, sự chậm trễ này còn kéo theo hệ quả phi tuyến tính về tài chính:

Chi phí vận hành chuỗi lạnh: Một xe container lạnh khi dừng chờ phải nổ máy liên tục để duy trì nhiệt độ. Chi phí nhiên liệu diesel và khấu hao máy lạnh có thể ngốn thêm từ 1,5 - 2 triệu đồng/ngày.

Phí lưu kho bãi (DEM/DET): Sự tắc nghẽn làm phát sinh các khoản phí lưu kho, lưu bãi và chi phí sinh hoạt của đội ngũ tài xế, đẩy tổng chi phí logistics nông sản tăng thêm 15 - 20% chỉ sau vài ngày "chôn chân" tại biên giới.

Nghịch lý thiếu hạ tầng vùng đệm trong hệ sinh thái logistics biên giới

Sâu xa hơn vấn đề lưu lượng xe, điểm yếu chí tử là sự thiếu hụt các trung tâm logistics vùng biên có chức năng bảo quản lạnh chuyên dụng.

Hiện nay, hầu hết các bãi kiểm hóa tại biên giới chỉ đóng vai trò là bãi đỗ xe thuần túy. Sự thiếu vắng các trạm sạc điện cho container lạnh quy mô lớn và hệ thống kho lạnh chuyển tải (Cross-docking) khiến hàng hóa phải nằm nguyên trên xe dưới nắng nóng. Điều này không chỉ gây lãng phí năng suất vận tải của đội ngũ xe đầu kéo mà còn làm tăng tỷ lệ hao hụt nông sản.

Giải pháp đột phá: "Số hóa" và "xanh hóa" logistics cửa khẩu

Để thoát khỏi cảnh "ùn tắc" định kỳ, hệ thống logistics cửa khẩu cần được tái cấu trúc theo hướng hiện đại:

Mô hình cửa khẩu số: Triển khai triệt để nền tảng cửa khẩu số giúp các bên trong chuỗi cung ứng khai báo dữ liệu từ xa. Việc minh bạch hóa thông tin giúp cơ quan chức năng điều tiết luồng xe thông minh, tránh dồn toa tại cửa ngõ biên giới.

Hậu phương logistics (Logistics Hub): Đầu tư xây dựng các trung tâm logistics quy mô lớn tại Lạng Sơn và Quảng Ninh với hệ thống kho lạnh đạt chuẩn. Khi xảy ra sự cố thông quan, hàng hóa có thể được đưa vào kho bảo quản thay vì phơi nắng trên đường quốc lộ, bảo vệ tối đa phẩm cấp nông sản.

Đưa nông sản thoát thế "kẹt biên" bền vững

Giải quyết bài toán logistics cửa khẩu không thể chỉ trông chờ vào việc mở rộng bãi đỗ xe. Đó phải là sự kết hợp giữa quản trị dữ liệu thời gian thực và đầu tư hạ tầng chuỗi lạnh vùng biên. Khi hạ tầng logistics sẵn sàng và dòng thông tin thông suốt, nông sản Việt mới có thể thoát khỏi thế "may rủi" để khẳng định chất lượng tại các thị trường quốc tế khó tính.