LNG mở không gian mới cho thị trường khí Việt Nam

So với các nhiên liệu hóa thạch truyền thống, việc sử dụng LNG giúp giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính, qua đó hỗ trợ Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050. Trong giai đoạn mà năng lượng tái tạo chưa thể thay thế hoàn toàn các nguồn năng lượng nền, LNG trở thành lựa chọn mang tính cân bằng giữa yêu cầu phát triển và trách nhiệm môi trường.

Điểm nghẽn hạ tầng và yêu cầu tháo gỡ mang tính hệ thống

TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, nhận định rằng trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra ngày càng mạnh mẽ, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) đang khẳng định vai trò là nhiên liệu chuyển tiếp quan trọng, vừa góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, vừa hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính. Đối với Việt Nam, LNG không chỉ xuất phát từ yêu cầu nội tại của quá trình phát triển mà còn mở ra dư địa để các doanh nghiệp khí tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị LNG khu vực và quốc tế.

Mặc dù LNG được xác định là nguồn cung chủ lực trong tương lai, nhưng hạ tầng khí của Việt Nam hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn đáng chú ý. Tại các khu vực tiêu thụ trọng điểm như Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, hệ thống đường ống dẫn khí đã tiệm cận giới hạn công suất, làm giảm khả năng mở rộng cung ứng. Trong khi đó, hạ tầng tiếp nhận LNG mới chỉ đang ở giai đoạn hình thành, chưa đủ điều kiện để đáp ứng nhu cầu tăng cao trong những năm tới.

Một vấn đề khác là sự thiếu đồng bộ trong toàn chuỗi giá trị, từ khí – điện – LNG đến khâu phân phối và các hộ tiêu thụ cuối. Sự thiếu kết nối này đòi hỏi phải có sự điều phối và quy hoạch đồng bộ ở tầm quốc gia, nhằm bảo đảm các mắt xích phát triển hài hòa và hỗ trợ lẫn nhau. Đặc biệt, việc kết nối giữa các kho cảng LNG với các hộ tiêu thụ ngoài ngành điện vẫn chưa hoàn thiện, trong khi các mô hình phân phối linh hoạt và chuỗi giá trị LNG quy mô nhỏ còn thiếu và chưa được chuẩn hóa.

Ông Nguyễn Thái Hà - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Năng lượng T&T đồng thuận rằng LNG giúp giảm phát thải so với các nguồn năng lượng hóa thạch truyền thống; bảo đảm tính ổn định và linh hoạt cho hệ thống điện trong giai đoạn năng lượng tái tạo chưa thể đóng vai trò nguồn nền ổn định. Song, LNG cần được phát triển như một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ khâu nhập khẩu, kho cảng tiếp nhận và tồn trữ, tái hóa khí, vận chuyển logistics, phát điện đến phân phối vào hệ thống. Chỉ cần một mắt xích gặp rủi ro, toàn bộ chuỗi giá trị sẽ bị ảnh hưởng.

Theo đó, cơ chế dùng chung hạ tầng giữa các doanh nghiệp vẫn là một thách thức lớn. Việc thiếu các quy định rõ ràng và minh bạch khiến nguồn lực hạ tầng chưa được tối ưu hóa, làm giảm hiệu quả đầu tư và khả năng hợp tác quốc tế. Trước thực trạng này, các chuyên gia đề xuất cần ưu tiên đầu tư hạ tầng kỹ thuật phục vụ nhập khẩu và dự trữ LNG, đồng thời xây dựng cơ chế “dự án hạ tầng thiết yếu” đối với các kho cảng LNG trọng điểm, qua đó tạo điều kiện cho việc huy động nguồn lực xã hội và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Theo các dự báo, việc LNG chiếm trên 50% tổng nguồn cung khí của Việt Nam sau năm 2030 không chỉ phản ánh xu hướng suy giảm của nguồn cung nội địa, mà còn cho thấy vai trò chiến lược của LNG trong việc thực hiện mục tiêu phát triển thị trường khí đạt quy mô 30–35 tỷ m³ vào năm 2030 theo Nghị quyết 70-NQ/TW. Trong bối cảnh đó, đầu tư đồng bộ hạ tầng kho cảng, hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế thị trường không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là điều kiện then chốt để LNG thực sự trở thành động lực cho an ninh năng lượng và tăng trưởng bền vững của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Ba trụ cột chiến lược của doanh nghiệp khí trong kỷ nguyên LNG

Nhu cầu tiêu thụ khí thiên nhiên tại Việt Nam, đặc biệt là cho phát điện và các ngành công nghiệp, được dự báo sẽ tăng mạnh trong giai đoạn 2026–2040. Khi nguồn khí trong nước không còn đủ khả năng đáp ứng, việc nhập khẩu LNG trở thành giải pháp tất yếu để duy trì nhịp độ tăng trưởng kinh tế, bảo đảm ổn định cho hệ thống điện và hoạt động sản xuất công nghiệp. Việc phát triển thị trường LNG cũng mở ra cơ hội để các doanh nghiệp khí Việt Nam hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng quốc tế, từng bước chuyển dịch vai trò từ “người mua” sang “đối tác” trong chuỗi giá trị LNG khu vực và toàn cầu.

Song song với đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ LNG trên phạm vi toàn cầu đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc cân đối năng lượng và tối ưu hóa chi phí. Đối với Việt Nam, đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật phục vụ nhập khẩu, dự trữ và tiêu thụ LNG không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là chiến lược dài hạn nhằm nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế.

Để hiện thực hóa vai trò chiến lược của LNG, việc hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng cơ chế giá khí – điện minh bạch và đầu tư đồng bộ hạ tầng là những điều kiện tiên quyết. Trên nền tảng đó, các chuyên gia cho rằng, chiến lược phát triển của các doanh nghiệp khí Việt Nam hiện nay cần dựa trên ba trụ cột chính.

Thứ nhất là nâng cấp chuỗi giá trị truyền thống. Đây được xem là bước đi nền tảng nhằm tối ưu hóa các hoạt động khai thác, vận chuyển, phân phối và tiêu thụ khí đã hình thành trong nhiều năm qua. Việc nâng cao hiệu quả vận hành, giảm chi phí và gia tăng giá trị trên mỗi mắt xích của chuỗi là điều kiện cần để doanh nghiệp đứng vững trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Thứ hai là thâm nhập sâu hơn vào các lĩnh vực công nghiệp và giao thông. Hiện nay, tiêu thụ khí cho phát điện vẫn chiếm tỷ trọng lớn, khiến thị trường khí phụ thuộc nhiều vào một phân khúc duy nhất. Do đó, việc mở rộng ứng dụng khí, đặc biệt là LNG và CNG, sang các lĩnh vực công nghiệp và giao thông vận tải được xem là hướng đi quan trọng nhằm đa dạng hóa thị trường. Trụ cột này bao gồm việc phát triển các mô hình phân phối linh hoạt, hình thành các chuỗi giá trị LNG quy mô nhỏ và khuyến khích sử dụng LNG, CNG trong vận tải, qua đó mở rộng không gian tăng trưởng cho doanh nghiệp khí.

Thứ ba là chuyển đổi vai trò từ “người mua” sang “đối tác” trong chuỗi giá trị khí và LNG. Thay vì chỉ dừng lại ở việc nhập khẩu và tiêu thụ, doanh nghiệp khí Việt Nam cần nâng cao năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị LNG khu vực và quốc tế. Sự hội nhập này không chỉ giúp doanh nghiệp cải thiện vị thế đàm phán, giảm rủi ro bị ép giá khi mua lẻ, mà còn tạo tiền đề để tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc triển khai đồng bộ ba trụ cột này được xem là giải pháp căn cơ để doanh nghiệp khí phát triển bền vững tại thị trường trong nước, đồng thời tạo nền tảng vươn ra thị trường khu vực và quốc tế trong dài hạn.