Khu công nghiệp sinh thái hút vốn FDI thế hệ mới

Bước chuyển tất yếu từ áp lực tăng trưởng

Nhìn vào bức tranh toàn cảnh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, chúng ta đang chứng kiến một cuộc đua vươn mình với những cột mốc phát triển vô cùng áp lực. Quy mô kinh tế được kỳ vọng sẽ bước một bước tiến dài từ khoảng 514 tỷ USD ở giai đoạn 2021-2025 lên mức 900 tỷ USD trong giai đoạn 2026-2030. Con số này đặt ra một bài toán tăng trưởng GDP bình quân phải luôn duy trì ở mức trên 10% mỗi năm, cao hơn rất nhiều so với con số 6,2% của giai đoạn vừa qua.

Để gánh vác trọng trách làm đầu tàu cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế đầy thách thức đó, ngành công nghiệp phải bứt phá mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng lên tới 12,3% trong những năm tới. Dù chỉ số sản xuất công nghiệp trong 6 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận mức tăng 11,4%, nhưng khi đặt cạnh con số mục tiêu bình quân cần đạt, chúng ta vẫn thấy một khoảng trống không nhỏ đòi hỏi sự nỗ lực vượt bậc.

Sự bứt phá của nền kinh tế không thể chỉ dựa vào việc tiếp tục nhân rộng quy mô sản xuất theo mô hình cũ vốn dựa trên sự tiêu hao tài nguyên và nhân công chi phí thấp. Yêu cầu cấp thiết hiện nay là chất lượng tăng trưởng phải chuyển biến vượt bậc, thể hiện qua chỉ số năng suất lao động cần đạt mức tăng khoảng 8,5%. Điểm mấu chốt để nâng cao năng suất không gì khác ngoài việc chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình công nghiệp công nghệ cao và công nghiệp sinh thái, lấy tri thức, khoa học và công nghệ làm bệ đỡ.

Theo đánh giá từ ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, quá trình chuyển đổi các khu công nghiệp truyền thống sang mô hình sinh thái chính là chìa khóa để thay đổi hoàn toàn phương thức phát triển. Đó là bước chuyển dịch từ thu hút đầu tư theo số lượng sang chọn lọc chất lượng, từ tư duy cho thuê hạ tầng đơn thuần sang việc kiến tạo một hệ sinh thái dịch vụ hoàn chỉnh. Mô hình mới sẽ thay thế việc tiêu hao tài nguyên bằng các nguyên lý của kinh tế tuần hoàn, chuyển từ không gian sản xuất khép kín sang mô hình tích hợp công nghiệp, đô thị và dịch vụ.

Cùng chung góc nhìn về xu hướng toàn cầu, ông Hồ Sĩ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng, việc đầu tư vào công nghiệp xanh đã trở thành điều kiện tiên quyết nếu Việt Nam muốn duy trì tốc độ phát triển nhanh, bền vững và nâng cao vị thế trong nền kinh tế thế giới.

Các dữ liệu thực tiễn đã chứng minh rằng mô hình khu công nghiệp xanh, sinh thái và thông minh có thể đóng góp trực tiếp vào việc gia tăng năng suất lao động từ 15% đến 25%. Sự gia tăng này có được nhờ việc ứng dụng công nghệ hiện đại, tối ưu hóa quy trình quản lý, cải thiện môi trường làm việc và thu hút lực lượng lao động có trình độ cao.

Sự chuyển đổi này cũng tạo ra lộ trình rõ ràng với các mốc thời gian cụ thể. Tỷ lệ khu công nghiệp đạt chuẩn sinh thái hiện mới dừng ở mức 1%, nhưng mục tiêu đề ra là đạt khoảng 10% trên tổng số hơn 1.000 khu công nghiệp trên cả nước vào năm 2030. Mức tỷ lệ này sẽ tiếp tục được nâng lên từ 13% đến 15% trong giai đoạn 2031-2035 và hướng tới cột mốc 20% vào năm 2045. Đây là một lộ trình mang tính chiến lược, quyết định khả năng cạnh tranh quốc gia.

Giải bài toán chuyển đổi để nâng tầm vị thế trong chuỗi giá trị

Nhìn lại quy mô hiện tại, cả nước có khoảng 425 khu công nghiệp với tổng diện tích lên tới 92.000 ha. Tuy nhiên, tỷ lệ các khu đang tích cực chuyển đổi sang mô hình sinh thái mới chỉ dừng lại ở con số khiêm tốn từ 1% đến 2%. Khoảng trống giữa thực trạng và mục tiêu tương lai vẫn còn rất lớn, bắt nguồn từ nhiều thách thức nội tại mà các địa phương và doanh nghiệp đang phải đối mặt.

Chi phí đầu tư hạ tầng ban đầu quá lớn là rào cản đầu tiên đối với các nhà phát triển hạ tầng. Bên cạnh đó, các rào cản về cơ chế khuyến khích chưa đủ mạnh, việc tiếp cận nguồn tài chính xanh còn khó khăn, tốc độ đổi mới công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu và tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực có chuyên môn sâu về phát triển bền vững cũng đang làm chậm tiến trình chuyển đổi. Để vượt qua những điểm nghẽn này, Việt Nam cần triển khai một chiến lược đồng bộ từ việc hoàn thiện khung khổ thể chế, ban hành chính sách ưu đãi tài chính, hỗ trợ chuyển giao công nghệ cho đến việc nâng cao năng lực quản trị.

Ở phía bên kia của chuỗi cung ứng, góc nhìn từ các nhà đầu tư quốc tế thể hiện rất rõ sự thay đổi trong tiêu chuẩn lựa chọn điểm đến đầu tư. Ông Mickaël Driol, đại diện từ Hiệp hội Thương mại và Công nghiệp Pháp tại Việt Nam chỉ ra rằng dòng vốn FDI vào khu vực châu Á đang có sự sàng lọc tự nhiên khắt khe. Các tiêu chuẩn về phát triển bền vững không còn là khẩu hiệu trang trí mà đã trở thành chỉ số kinh tế trực tiếp tác động đến quyết định rót vốn. Các doanh nghiệp châu Âu hiện nay đặt ra yêu cầu khắt khe đối với đối tác cung ứng về việc minh bạch dữ liệu phát thải có chứng thực, bảo đảm nguồn năng lượng tái tạo và khả năng kiểm toán dữ liệu môi trường.

Khi cân nhắc địa điểm đặt nhà máy, các nhà đầu tư lớn không chỉ nhìn vào những ưu đãi vĩ mô trên giấy tờ mà soi xét rất kỹ các yếu tố vận hành thực tế. Họ quan tâm sát sao đến khả năng cung ứng năng lượng ổn định, mức độ phát thải carbon của khu công nghiệp, năng lực của mạng lưới doanh nghiệp phụ trợ nội địa, tốc độ đấu nối điện, thời gian hoàn tất giải phóng mặt bằng cũng như hiệu quả đồng hành của chính quyền địa phương. Làn sóng FDI mới sẽ không chọn những nơi chỉ có chi phí nhân công rẻ mà sẽ tìm đến các trung tâm kỹ thuật, nơi có hạ tầng sản xuất tiên tiến, mức độ tự động hóa cao và mạng lưới phụ trợ tạo ra giá trị gia tăng lớn.

Thực tế này tạo ra một áp lực lớn nhưng cũng là cơ hội bứt phá cho cộng đồng doanh nghiệp trong nước. Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc KN Holdings nhận định rằng áp lực giảm phát thải từ các tập đoàn đa quốc gia cùng với việc các thị trường lớn áp dụng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon từ Liên minh châu Âu và các quy định lao động khắt khe từ Hoa Kỳ đang tạo ra làn sóng thay đổi bắt buộc. Việc chuyển đổi mô hình sản xuất sang hướng xanh và thân thiện với môi trường không còn là công việc mang tính khuyến khích mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp giữ vững hợp đồng và tồn tại trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Xây dựng các khu công nghiệp sinh thái chính là điểm tựa để Việt Nam giải giải bài toán đôi giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh và yêu cầu phát triển bền vững. Khi các khu công nghiệp chuyển mình thành công, chúng ta không chỉ giải quyết triệt để các rủi ro về môi trường mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho năng suất cao hơn, xây dựng chuỗi cung ứng có sức chống chịu tốt hơn và tạo ra sức hút mạnh mẽ đối với dòng vốn FDI chất lượng cao trong kỷ nguyên phát triển mới.