Khi doanh nghiệp trở thành "người đặt hàng" cho cộng đồng AI Builders Việt Nam

Cuộc thi Giải pháp Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Vietnam AI Innovation Challenge (VAIC) 2026 cho thấy một hướng đi mới của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam đó là: Doanh nghiệp trực tiếp "đặt hàng" các bài toán thực tiễn, cộng đồng AI Builders phát triển lời giải, còn các cơ quan quản lý và tổ chức hỗ trợ tiếp tục ươm tạo để đưa sản phẩm ra thị trường.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc phát triển trí tuệ nhân tạo theo định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trong bối cảnh đó, việc hình thành một hệ sinh thái gắn kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và cộng đồng công nghệ được xem là yếu tố then chốt để tạo ra các sản phẩm AI Make in Vietnam có khả năng cạnh tranh.

Một trong những mô hình tiêu biểu cho cách tiếp cận này là VAIC 2026. Không chỉ là một cuộc thi công nghệ, VAIC đang trở thành nền tảng kết nối giữa doanh nghiệp với cộng đồng AI Builders nhằm giải quyết các bài toán thực tế của nền kinh tế.

Doanh nghiệp tìm kiếm lời giải từ cộng đồng AI

Diễn ra từ ngày 17 đến 19/7 tại Hà Nội, VAIC 2026 do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp cùng Meta, AI for Vietnam, Tập đoàn FPT và Đại học Duy Tân tổ chức, với sự đồng hành của nhiều doanh nghiệp, tổ chức công nghệ trong nước và quốc tế.

Chương trình thu hút gần 1.500 thí sinh, thành lập 340 đội thi tham gia hành trình hackathon kéo dài liên tục trong 48 giờ. Các đội được tiếp cận những bài toán thực tế từ doanh nghiệp, phát triển giải pháp, xây dựng sản phẩm mẫu và hoàn thiện mô hình kinh doanh dưới sự hướng dẫn của đội ngũ chuyên gia, cố vấn trong và ngoài nước.

Điểm đáng chú ý của VAIC năm nay là xu hướng chuyển dịch rõ rệt từ nghiên cứu sang ứng dụng. Thay vì tập trung vào các mô hình AI mang tính trình diễn công nghệ, nhiều nhóm lựa chọn phát triển những giải pháp có khả năng triển khai ngay trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, giao thông, sản xuất, quản trị doanh nghiệp, dịch vụ công và chuyển đổi số.

Tại vòng Demo Day, 10 đội thi xuất sắc nhất đã trực tiếp trình bày giải pháp trước Hội đồng giám khảo gồm các nhà khoa học, chuyên gia AI và lãnh đạo doanh nghiệp công nghệ hàng đầu.

Theo ông Vũ Quốc Huy, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), điểm mới của VAIC 2026 là đưa doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình đổi mới sáng tạo.

Các đội thi không phát triển sản phẩm theo ý tưởng tự do mà giải quyết những bài toán cụ thể do doanh nghiệp đặt ra. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường, đồng thời nâng cao khả năng thương mại hóa các sản phẩm AI sau cuộc thi.

"Sau cuộc thi, NIC sẽ tiếp tục đồng hành cùng các dự án xuất sắc thông qua các chương trình ươm tạo, tăng tốc khởi nghiệp, hỗ trợ phát triển sản phẩm tại hệ thống phòng thí nghiệm và không gian đổi mới sáng tạo; kết nối các nhóm với doanh nghiệp, quỹ đầu tư cùng mạng lưới đối tác trong nước và quốc tế để đưa các giải pháp AI vào triển khai thực tiễn", ông Huy cho biết.

Theo ông, thành công của VAIC không chỉ được đo bằng những giải pháp được trao giải mà còn ở việc hình thành một cộng đồng AI Builders có khả năng đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi số.

Một trong những dấu ấn nổi bật của VAIC 2026 là sự tham gia sâu của doanh nghiệp ngay từ giai đoạn xây dựng đề bài.

Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB) không chỉ hỗ trợ nguồn lực mà còn trực tiếp xây dựng các bài toán thực tiễn trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, tham gia cố vấn chuyên môn và chia sẻ kinh nghiệm triển khai AI trong hoạt động doanh nghiệp.

Theo ông Trương Quốc Anh, Giám đốc Khối Ngân hàng số SHB, AI đã thay đổi căn bản cách con người tiếp cận thông tin, làm việc và tương tác chỉ trong hơn ba năm kể từ khi ChatGPT xuất hiện.

Đối với những doanh nghiệp có lịch sử phát triển hàng chục năm như SHB, thách thức không chỉ nằm ở việc ứng dụng AI mà còn ở quá trình chuyển đổi khối dữ liệu và hệ thống công nghệ tích lũy nhiều năm thành lợi thế cạnh tranh.

Để thích ứng với xu hướng mới, SHB triển khai chiến lược "5 First" gồm Data & AI First, Mobile First, Cloud First, Security First và People First, đồng thời mở rộng hợp tác với cộng đồng AI Builders.

Theo ông Quốc Anh, sự kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn của doanh nghiệp với sức sáng tạo của các kỹ sư AI trẻ sẽ tạo ra những sản phẩm có giá trị hơn cho khách hàng và nền kinh tế.

Ông cũng cho rằng sau cuộc thi, điều quan trọng hơn cả là tiếp tục hỗ trợ các nhóm phát triển sản phẩm, thử nghiệm trong môi trường doanh nghiệp, từng bước giải quyết những bài toán lớn như AI có trách nhiệm, bảo vệ dữ liệu cá nhân, đạo đức AI hay phát triển Physical AI và Robotics.

Hình thành thế hệ AI Builders mới và kỳ vọng nhiều sản phẩm AI Make in Vietnam

Theo Tiến sĩ Trần Việt Hùng, Nhà đồng sáng lập và CEO AI for Vietnam, VAIC không được xây dựng như một cuộc thi công nghệ thông thường mà hướng đến việc tạo dựng một cộng đồng AI Builders có khả năng phát triển sản phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế.

Ông cho rằng chiếc cúp vô địch chỉ là dấu mốc của cuộc thi, còn giá trị lớn nhất là tinh thần dám nghĩ lớn, dám hành động và năng lực thực chiến của thế hệ kỹ sư AI trẻ Việt Nam.

"Những thông điệp và thành quả từ VAIC 2026 không khép lại một hành trình mà chính là bệ phóng để các ý tưởng tiếp tục phát triển, hoàn thiện và đưa vào cuộc sống", ông nói.

Bên cạnh sự đồng hành của SHB, chương trình còn có sự tham gia của AI Singapore, FPT AI Factory, Sotatek, AVSE Global, AI Guru cùng nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế và cộng đồng công nghệ.

Sự tham gia của các đối tác cho thấy xu hướng liên kết ngày càng chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, giới học thuật, doanh nghiệp và cộng đồng đổi mới sáng tạo trong phát triển AI.

Kết thúc VAIC 2026, Ban tổ chức đã trao Giải Nhất cho đội L-GPT6.7, với dự án “Lawgic - Phân tích pháp lý với nhận thức tích hợp đồ thị”; Giải Nhì thuộc về đội Genation với dự án “Tangent - AI biến câu hỏi thành bài giảng trực quan” và Giải Ba được trao cho Đội SenAI với dự án “SenAI dịch thuật song ngữ Anh -Việt theo thời gian thực”.

Ngoài các giải thưởng chính, nhiều doanh nghiệp và tổ chức cũng trao các gói hỗ trợ về hạ tầng công nghệ, cố vấn chuyên môn và kết nối đầu tư nhằm tạo điều kiện để các nhóm tiếp tục hoàn thiện sản phẩm.

Quan trọng hơn những danh hiệu là mô hình hợp tác đang được định hình sau cuộc thi. Thay vì dừng lại ở một sân chơi dành cho lập trình viên, VAIC đang từng bước trở thành mắt xích kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, quỹ đầu tư, trường đại học và cộng đồng AI Builders, hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mở, nơi các ý tưởng có thể được thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa.

Trong bối cảnh AI đang trở thành công nghệ nền tảng của nền kinh tế số, những mô hình như VAIC được kỳ vọng sẽ góp phần tạo ra nhiều sản phẩm AI Make in Vietnam, thúc đẩy sự ra đời của các doanh nghiệp công nghệ mới, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường khu vực và quốc tế.