Hộ chiếu xanh cho thương hiệu gỗ Việt vươn tầm

Áp lực từ những luật chơi mới

Ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước một khúc quanh lịch sử khi các thị trường xuất khẩu chủ lực, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU), liên tục thắt chặt các tiêu chuẩn về môi trường.

Những khái niệm như Thỏa thuận xanh châu Âu (EGD), Cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM) hay Quy định chống mất rừng (EUDR) đã không còn là những văn bản nằm trên bàn nghị sự mà chính thức trở thành thước đo sinh tồn cho mọi lô hàng xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, xanh hóa không còn là một lựa chọn mang tính hình thức để làm đẹp hồ sơ doanh nghiệp, mà là điều kiện tiên quyết để giữ chân khách hàng.

Thực tế cho thấy, các ngành vật liệu truyền thống như thép, xi măng hay nhôm đang phải đối mặt với áp lực thuế carbon rất lớn do quy trình sản xuất phát thải cao. Ngược lại, vật liệu gỗ với khả năng tái tạo và hấp thụ carbon tự nhiên đang nổi lên như một giải pháp thay thế hoàn hảo.

TS. Nguyễn Thị Thu Trang, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI, nhấn mạnh rằng các quốc gia đang tập trung vào ba trụ cột: giảm phát thải, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tính minh bạch trong truy xuất nguồn gốc. Đây chính là những địa hạt mà ngành gỗ Việt Nam có lợi thế tự nhiên nếu biết khai thác đúng cách.

Sự chuyển dịch này còn được thúc đẩy bởi sự thay đổi trong tâm lý người tiêu dùng toàn cầu. Ngày nay, một công trình xây dựng hay một sản phẩm nội thất được đánh giá cao không chỉ bởi độ bền hay tính thẩm mỹ, mà còn ở dấu chân carbon mà nó để lại. Những vật liệu gỗ kỹ thuật mới như Glulam (gỗ ghép thanh), CLT (gỗ dán chồng lớp), hay gỗ composite đang trở thành xu hướng chủ đạo vì chúng vừa giữ được vẻ đẹp tự nhiên, vừa tối ưu hóa công năng và đặc biệt là rất thân thiện với hệ sinh thái.

Từ gia công thô đến chuỗi giá trị sáng tạo

Dù Việt Nam đang giữ vị thế là một trong những cường quốc xuất khẩu gỗ, nhưng một thực trạng đáng suy ngẫm là phần lớn giá trị vẫn nằm ở khâu gia công thô. Ông Nguyễn Minh Cương, Tổng Giám đốc Công ty Gỗ Minh Long, thẳng thắn nhận định rằng nếu cứ mải mê với mô hình cũ, doanh nghiệp Việt sẽ mãi ở dưới đáy của chuỗi giá trị toàn cầu. Để bứt phá, ngành gỗ cần một cuộc cách mạng về tư duy: chuyển từ sản xuất thuần túy sang thiết kế sáng tạo và xây dựng thương hiệu dựa trên nền tảng bền vững.

Việc đầu tư vào công nghệ chế biến sâu để tạo ra các loại siêu gỗ có khả năng chịu lực tương đương thép nhưng trọng lượng nhẹ hơn và phát thải thấp hơn chính là chìa khóa. Điều này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa con người, công nghệ và chính sách. Không chỉ dừng lại ở xưởng sản xuất, nhận thức về vật liệu xanh cần phải thấm sâu vào tư duy của các kiến trúc sư, các nhà thầu xây dựng và cả những cơ quan quản lý nhà nước để tạo ra một thị trường nội địa đủ mạnh cho gỗ kỹ thuật.

Xanh hóa toàn bộ chuỗi cung ứng là một hành trình gian nan, bắt đầu từ việc đảm bảo nguồn gỗ rừng trồng hợp pháp đến khâu chế biến tiết kiệm năng lượng và cuối cùng là thiết kế sản phẩm có khả năng tái chế cao. Khi doanh nghiệp chủ động làm chủ luật chơi xanh, họ không chỉ vượt qua được các rào cản thương mại mà còn tạo dựng được một vị thế mới vị thế của những nhà cung cấp giải pháp sống bền vững cho tương lai.

Những quy định khắt khe về môi trường của năm 2026 chính là bộ lọc để loại bỏ những đơn vị chậm chân và tôn vinh những doanh nghiệp có tầm nhìn. Bằng cách lấy gỗ kỹ thuật làm trọng tâm và thiết kế sáng tạo làm đòn bẩy, ngành gỗ Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin bước vào những sân chơi lớn nhất toàn cầu với tâm thế của một người dẫn đầu trong kỷ nguyên kinh tế xanh.