Hà Nội tái cấu trúc không gian với 5 khu đô thị mới

Đô thị tích hợp và hạ tầng xã hội đồng bộ từ nền tảng quy hoạch

Theo định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, Hà Nội sẽ hình thành 5 khu đô thị mới với tổng diện tích khoảng 49.700 ha và tổng mức đầu tư dự kiến lên tới khoảng 4 triệu tỷ đồng trong giai đoạn 2026–2035. Các khu đô thị này không chỉ đóng vai trò mở rộng không gian phát triển, mà còn là “điểm đến” chủ lực để thực hiện giãn dân, tái phân bố dân cư và nâng cao chất lượng sống đô thị.

Một trong những thay đổi căn bản trong cách tiếp cận quy hoạch lần này là việc áp dụng mô hình đô thị tích hợp. Theo đó, đất ở không chiếm ưu thế tuyệt đối, mà được phân bổ hài hòa với hạ tầng xã hội, cây xanh, công trình công cộng và hạ tầng kỹ thuật. Điển hình là khu đô thị hai bên Vành đai 4 phía Nam, nơi đất ở chỉ chiếm khoảng 55 %, trong khi 45 % diện tích còn lại dành cho không gian xanh và các tiện ích xã hội thiết yếu.

Cách phân bổ này phản ánh tư duy phát triển đô thị mới, lấy chất lượng sống làm trung tâm. Thay vì xây dựng các khu nhà ở đơn thuần, Hà Nội hướng tới những không gian sống hoàn chỉnh, nơi cư dân có thể tiếp cận đầy đủ trường học, bệnh viện, công viên, không gian công cộng và dịch vụ đô thị trong bán kính hợp lý. Đây là điều kiện tiên quyết để các khu đô thị mới có sức hút thực chất, chứ không chỉ là sự mở rộng về mặt địa lý.

Hạ tầng xã hội tại 5 khu đô thị mới được định hướng đầu tư đồng bộ và hiện đại, gắn với các tiêu chí xanh, thông minh và có bản sắc. Hệ thống giáo dục, y tế, văn hóa và thể thao được quy hoạch ngay từ đầu, nhằm đáp ứng không chỉ nhu cầu sinh hoạt trước mắt mà còn sự gia tăng dân số trong dài hạn. Việc này giúp tránh tình trạng “đi trước nhà ở, đi sau hạ tầng” vốn là hạn chế của nhiều khu đô thị trước đây.

Đáng chú ý, mục tiêu quan trọng của việc đầu tư mạnh cho hạ tầng xã hội là bảo đảm người dân thuộc diện di dời, tái định cư có điều kiện sống tốt hơn nơi ở cũ. Đây được xem là yếu tố then chốt để tạo sự đồng thuận xã hội trong quá trình giãn dân. Khi nơi ở mới có đầy đủ tiện ích, môi trường sống trong lành và cơ hội việc làm, việc dịch chuyển dân cư sẽ diễn ra tự nhiên và bền vững hơn.

5 khu đô thị mới và chiến lược giãn dân quy mô lớn

Trên nền tảng hạ tầng xã hội được đầu tư bài bản, Hà Nội đặt mục tiêu giãn dân khỏi khu vực nội đô thông qua việc hình thành 5 khu đô thị mới, đóng vai trò các cực tăng trưởng mới của Thủ đô. Tổng thể kế hoạch hướng tới việc di dời hơn 860.000 người dân trong giai đoạn 2026–2045, tập trung vào khu vực từ Vành đai 3 trở vào, đặc biệt là Vành đai 1 và Vành đai 2.

Khu đô thị hai bên Vành đai 4 phía Nam và phía Tây đều có quy mô khoảng 10.000 ha, với tổng mức đầu tư mỗi khu khoảng 1 triệu tỷ đồng. Trong đó, phía Nam ưu tiên nhà ở thấp tầng với tỷ lệ khoảng 80%, còn phía Tây có cơ cấu cân bằng hơn, với khoảng 40% nhà ở cao tầng. Cách tổ chức này nhằm phù hợp với đặc điểm không gian và khả năng tiếp nhận dân cư của từng khu vực.

Khu đô thị phía Bắc tại Mê Linh – Đông Anh có quy mô khoảng 9.000 ha, tổng vốn đầu tư dự kiến 800.000 tỷ đồng. Đây là khu vực được kỳ vọng trở thành cửa ngõ phát triển mới, gắn với hạ tầng giao thông đối ngoại và các trung tâm công nghiệp, dịch vụ. Tương tự, khu đô thị phía Đông tại Gia Lâm cũng có quy mô khoảng 8.000 ha, tổng mức đầu tư 800.000 tỷ đồng, đóng vai trò kết nối khu vực phía Đông Thủ đô với các trục phát triển kinh tế trọng điểm.

Khu đô thị phía Tây tại Hòa Lạc có quy mô nhỏ nhất, khoảng 4.700 ha, với tổng mức đầu tư khoảng 470.000 tỷ đồng. Dù quy mô thấp hơn, Hòa Lạc lại giữ vai trò đặc biệt trong chiến lược phát triển đô thị tri thức, công nghệ cao và giáo dục – đào tạo, góp phần đa dạng hóa cấu trúc đô thị mới của Hà Nội.

Để hỗ trợ quá trình giãn dân, Thành phố dự kiến áp dụng các cơ chế kinh tế và chính sách tái định cư linh hoạt. Người dân trong diện giải tỏa sẽ được bố trí tái định cư một phần tại chỗ, một phần tại các khu đô thị mới, kèm theo các ưu đãi tài chính như hệ số đền bù K từ 1 đến 2 lần. Cách làm này vừa bảo đảm quyền lợi người dân, vừa tạo động lực để dịch chuyển dân cư ra các khu vực được quy hoạch bài bản hơn.

Quan trọng hơn, việc giãn dân gắn liền với mục tiêu bảo tồn và tôn tạo khu vực lõi đô thị. Các không gian có giá trị lịch sử, văn hóa và chính trị như khu Ba Đình, hồ Gươm, phố cổ, phố cũ, hồ Tây và các trục cảnh quan ven sông Hồng sẽ được giảm tải áp lực dân số, tạo điều kiện nâng cao chất lượng không gian đô thị và bảo tồn di sản.

Chiến lược phát triển 5 khu đô thị mới của Hà Nội không chỉ là câu chuyện mở rộng địa giới đô thị, mà là một bước tái cấu trúc sâu rộng, lấy hạ tầng xã hội làm nền tảng. Khi các khu đô thị mới được đầu tư đồng bộ, hiện đại và có chất lượng sống cao, việc giãn dân sẽ không còn là sự di dời mang tính hành chính, mà trở thành quá trình dịch chuyển tự nhiên, góp phần hình thành một Thủ đô đa trung tâm, bền vững và đáng sống trong dài hạn.