Giữ vững giá trị xuất khẩu gạo, bảo vệ lợi ích của nông dân

Áp lực từ chi phí và biến động địa chính trị

Ngành lúa gạo đang bước vào giai đoạn thu hoạch rộ vụ Đông Xuân 2026 với những tín hiệu tích cực về sản lượng. Tuy nhiên, đằng sau những cánh đồng vàng trĩu hạt là một thực tế đầy lo âu khi giá thu mua lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long đang có dấu hiệu sụt giảm so với cùng kỳ năm 2025. Nghịch lý này xuất phát từ sức ép kép là chi phí logistics đường biển gia tăng do xung đột địa chính trị toàn cầu và sự thận trọng của các doanh nghiệp trước biến động giá năng lượng.

Trong bối cảnh đó, Công điện số 21/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ xuất hiện như một "liều thuốc" kịp thời cho thị trường. Thủ tướng đã chỉ ra rằng, tình hình thế giới phức tạp đang buộc các quốc gia phải điều chỉnh chính sách thương mại và dự trữ lương thực.

Để không bị cuốn vào vòng xoáy ép giá, Việt Nam cần một chiến lược phản ứng nhanh, không chỉ ở khâu sản xuất mà còn ở khâu lưu thông và tài chính. Việc giảm hệ số chi phí logistics và tăng cường khả năng tiếp cận vốn là hai "mũi giáp công" then chốt để giải tỏa áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Sự bứt phá của ngành gạo không thể tách rời vai trò điều tiết của Nhà nước. Thủ tướng giao Bộ Công Thương theo dõi sát sao cung cầu thị trường, đặc biệt là khả năng dự trữ bắt buộc theo các Nghị định 107/2018 và 01/2025.

Đây là yêu cầu khắt khe nhằm làm lành mạnh hóa thị trường, ngăn chặn tình trạng đầu cơ trục lợi hoặc ép giá nông dân trong thời điểm cung vượt cầu cục bộ. Khi doanh nghiệp có đủ kho bãi và được hỗ trợ về thông quan, hoàn thuế, họ sẽ tự tin hơn trong việc đẩy mạnh thu mua, tạo dòng chảy liên tục cho hạt gạo Việt ra thế giới.

Bài toán tối ưu hóa hạ tầng vận tải

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong chỉ đạo lần này là yêu cầu Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn với lãi suất hợp lý. Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp dù muốn thu mua tạm trữ nhưng lại vướng rào cản về hạn mức tín dụng và lãi suất cao.

Việc nghiên cứu cơ chế ưu đãi cho những đơn vị có hệ thống kho chứa lớn sẽ tạo ra một vùng đệm an toàn cho giá lúa gạo nội địa. Khi doanh nghiệp có vốn trong tay, họ có thể mua tạm trữ lúa cho nông dân ngay khi chín rộ, tránh tình trạng bán tống bán tháo dẫn đến mất giá.

Song song với vốn, hạ tầng logistics vẫn là bài toán đau đầu của ngành lúa gạo. Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ chủ trì nghiên cứu các giải pháp giảm chi phí vận tải quốc tế. Trong một thế giới mà giá cước tàu biển có thể biến động 20-30% chỉ trong vài tuần, việc tạo điều kiện thuận lợi trong thông quan và hỗ trợ giảm phí hạ tầng cảng biển là cách trực tiếp nhất để nâng cao tính cạnh tranh cho gạo Việt.

Đa dạng hóa thị trường, giảm sự phụ thuộc vào các khách hàng truyền thống cũng là một chiến lược bình luận sâu sắc được đề cập, nhằm giúp ngành gạo thoát khỏi những cú sốc từ các quốc gia nhập khẩu lớn.

Vai trò của các Hiệp hội và Tổng công ty Lương thực lúc này trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Họ không chỉ là đơn vị kinh doanh mà còn phải là cánh tay nối dài của Nhà nước trong việc ổn định thị trường. Việc cập nhật và dự báo thông tin chính xác về thị trường thế giới sẽ giúp doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu tại những thời điểm có lợi nhất về giá.

Với sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách tiền tệ ưu đãi và giải pháp giảm phí logistics, hạt gạo Việt Nam năm 2026 hoàn toàn có thể chinh phục những cột mốc mới về giá trị, đồng thời đảm bảo người nông dân nhận được thành quả xứng đáng trên mảnh ruộng của mình.