Giữ vững bình ổn giá trước thiên tai

Khi thiên tai trở thành cơ hội trục lợi

Thiên tai luôn là một phép thử khắc nghiệt với mọi xã hội, không chỉ kiểm tra khả năng ứng phó của cơ sở hạ tầng, mà còn phơi bày những lỗ hổng trong cơ chế quản lý thị trường. Thực tế nhiều năm qua cho thấy, cứ mỗi khi bão lũ ập đến, tâm lý lo sợ của người dân thường dẫn đến hành vi tích trữ.

Điều này vô hình trung tạo ra sự khan hiếm cục bộ, một mảnh đất màu mỡ cho những kẻ trục lợi. Hành vi găm hàng để tạo khan hiếm ảo, đẩy giá lên cao không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây tổn thương nghiêm trọng đến lòng tin xã hội. Chúng ta không chỉ chống chọi với sức gió, lượng mưa, mà còn phải đối phó với sự vô cảm, thiếu trách nhiệm của một bộ phận trong xã hội.

Theo một báo cáo của Cục Quản lý thị trường, trong những đợt bão lũ lớn gần đây, số vụ vi phạm về hành vi găm hàng, tăng giá đã tăng đột biến, có thời điểm tăng tới 300% so với ngày thường tại các khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Đơn cử, trong cơn bão số 9 năm 2020, giá một số mặt hàng thiết yếu như mì gói, nước uống đóng chai tại các tỉnh miền Trung đã bị đẩy lên cao hơn từ 50-100% so với mức giá bình thường. Thậm chí, một số trường hợp, giá xăng dầu và vật liệu xây dựng cũng tăng một cách bất hợp lý, gây khó khăn chồng chất cho người dân trong công tác khắc phục hậu quả.

Một khảo sát của Viện Kinh tế và Quản lý cho thấy, có tới 75% người dân ở vùng bão lũ thừa nhận đã phải mua hàng hóa với giá cao hơn bình thường, trong đó 20% cảm thấy bị chặt chém nghiêm trọng.

Những con số trên là minh chứng rõ ràng cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Nó không chỉ là câu chuyện kinh tế đơn thuần mà còn là vấn đề đạo đức, nhân văn. Trong khi hàng triệu người đang vật lộn với mất mát, một số ít lại lợi dụng nỗi đau đó để kiếm lời bất chính. Điều này không chỉ gây tổn thất tài chính cho người dân mà còn làm xói mòn niềm tin vào một thị trường công bằng và một xã hội văn minh.

Sức mạnh của sự chuẩn bị

Chỉ đạo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước là một động thái kịp thời, thể hiện sự chủ động của Nhà nước. Tuy nhiên, để chỉ đạo này phát huy hiệu quả, cần biến nó thành một chiến lược hành động cụ thể, với sự phối hợp chặt chẽ của nhiều bên. Khái niệm "bốn tại chỗ" (lực lượng, phương tiện, hậu cần, chỉ huy tại chỗ) không chỉ áp dụng cho công tác phòng chống thiên tai, mà còn phải được áp dụng một cách linh hoạt cho việc bảo đảm thị trường.

Các địa phương, đặc biệt là các vùng có nguy cơ cao, cần có kế hoạch xây dựng kho dự trữ hàng hóa thiết yếu đủ dùng cho ít nhất từ 7 đến 10 ngày cho toàn bộ dân số. Theo một nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới, một kho dự trữ chiến lược có thể giúp giảm thiểu biến động giá tới 40% trong các tình huống khẩn cấp.

Lực lượng Quản lý thị trường, phối hợp với chính quyền địa phương, cần tăng cường tần suất kiểm tra, giám sát các điểm bán hàng, từ siêu thị lớn đến các chợ nhỏ lẻ. Chỉ trong vòng 48 giờ đầu sau khi có thông tin về bão lũ, việc kiểm tra cần được đẩy mạnh gấp đôi, đặc biệt tập trung vào các mặt hàng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, xăng dầu và vật liệu xây dựng.

Các doanh nghiệp, đặc biệt là các hệ thống phân phối lớn, cần có sẵn các phương án vận chuyển thay thế, sử dụng các phương tiện chuyên dụng để bảo đảm hàng hóa không bị đứt gãy chuỗi cung ứng ngay cả khi đường sá bị phong tỏa.

Các Sở Công Thương và các cơ quan liên quan cần thiết lập một ban chỉ đạo khẩn cấp để điều hành, phối hợp thông suốt giữa các đơn vị, bảo đảm mọi thông tin về giá cả, nguồn cung được cập nhật liên tục và minh bạch.

Bảo đảm thị trường ổn định trong bão lũ không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan nhà nước. Đó là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Các doanh nghiệp, hệ thống phân phối và thương nhân cần phát huy tinh thần trách nhiệm xã hội, chủ động dự trữ hàng hóa và cam kết không lợi dụng hoàn cảnh để trục lợi. Một khảo sát gần đây cho thấy, có tới 90% người tiêu dùng sẵn sàng quay lại và ủng hộ những thương hiệu đã thể hiện trách nhiệm xã hội, giữ giá bình ổn trong lúc khó khăn.

Mặt khác, người tiêu dùng cũng cần bình tĩnh, tránh tâm lý tích trữ thái quá. Theo một nghiên cứu hành vi người tiêu dùng, chỉ 10% số người mua hàng tích trữ thực sự cần toàn bộ lượng hàng đó, trong khi 90% còn lại mua theo tâm lý đám đông, tạo ra áp lực không cần thiết lên thị trường.

Sự minh bạch trong thông tin, sự vào cuộc quyết liệt của lực lượng chức năng, và đặc biệt là sự tử tế của mỗi cá nhân sẽ là những "tấm lá chắn" vững chắc nhất để bảo vệ đời sống của người dân. Bão có thể gây ra những tổn thất nặng nề, nhưng một thị trường ổn định, một xã hội đoàn kết sẽ là minh chứng sống động cho tinh thần nhân văn và sức mạnh của dân tộc. Bão rồi sẽ qua, nhưng niềm tin và sự tử tế là những điều còn lại, tiếp thêm sức mạnh để đất nước vượt qua mọi gian khó.