Thương mại điện tử xuyên biên giới là hương đi tất yếu trong kỷ nguyên số

Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp

Như đã được khẳng định trong Quyết định số 645/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021–2025, thương mại điện tử được xác định là lĩnh vực tiên phong ứng dụng công nghệ số để hiện đại hóa hệ thống sản xuất và phân phối, nâng cao hiệu quả kinh doanh và mở rộng thị trường xuất khẩu ra toàn cầu, góp phần gia tăng nội lực của doanh nghiệp Việt Nam trong một thế giới ngày càng phức tạp, biến động và cạnh tranh khốc liệt.

Trong giai đoạn hiện nay, để chuyển hóa thương mại điện tử xuyên biên giới từ tiềm năng thành động lực thực chất, Việt Nam cần không chỉ có các chính sách định hướng đúng đắn mà còn phải kiến tạo một hệ sinh thái số đa tầng, liên kết chặt chẽ giữa các thành phần tham gia, từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp cung cấp nền tảng công nghệ, các nhà sản xuất xuất khẩu, đơn vị vận hành logistics quốc tế, tổ chức tài chính, thanh toán xuyên biên giới, cho đến các tổ chức đào tạo nhân lực, mạng lưới hỗ trợ và cộng đồng tiêu dùng quốc tế. Chỉ khi các mắt xích này tương tác một cách hiệu quả, hỗ trợ lẫn nhau và cùng thích nghi theo thời gian, thì toàn bộ hệ sinh thái TMĐT mới có thể vận hành ổn định, gia tăng giá trị bền vững, và giúp doanh nghiệp Việt nâng tầm trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong thời gian qua, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương) đã và đang đóng vai trò hạt nhân trong thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển hệ sinh thái nói trên. Thông qua các chương trình hành động cụ thể từ hoàn thiện thể chế pháp lý, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp, xây dựng hạ tầng thanh toán, logistics thông minh đến đẩy mạnh hợp tác quốc tế Cục đã giúp khơi thông những điểm nghẽn cản trở sự phát triển của thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời tạo đà để doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận các nền tảng toàn cầu với tâm thế chủ động, sáng tạo và cạnh tranh sòng phẳng. Một trong những điểm sáng chính là việc kết nối các doanh nghiệp xuất khẩu với hệ sinh thái vận hành thực chiến, giúp họ vượt qua những rào cản cố hữu về công nghệ, quản trị vận hành, logistics hay năng lực marketing số quốc tế… những yếu tố vốn là thách thức lớn nhất với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa khi lần đầu tiếp cận thị trường toàn cầu qua kênh số.

Xây dựng các chuỗi giá trị khép kín

Trong chuỗi nỗ lực này, Diễn đàn Ứng dụng Thương mại điện tử và Công nghệ số Việt Nam năm 2025, dự kiến tổ chức từ ngày 04 – 06 tháng 9 tại TP.HCM trong khuôn khổ sự kiện Vietnam International Sourcing 2025, sẽ là một điểm nhấn quan trọng, nơi tập hợp các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia công nghệ, các doanh nghiệp thương mại điện tử, các nhà cung cấp giải pháp logistics, tài chính, dữ liệu, và đặc biệt là các nhà mua hàng quốc tế đến từ hơn 300 đoàn doanh nghiệp do hệ thống hơn 60 Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài kết nối. Với bốn trọng tâm nội dung bao gồm: thương mại điện tử xuyên biên giới và vận hành sàn TMĐT; logistics và tối ưu chuỗi cung ứng; giải pháp công nghệ số và phân tích dữ liệu; cùng các mô hình tài chính số và thanh toán xuyên biên giới, diễn đàn được kỳ vọng không chỉ là nơi đối thoại chính sách mà còn là “vùng thử nghiệm thực tế” cho nhiều mô hình hợp tác kinh doanh mới trong nền kinh tế số.

Theo ông Bùi Huy Hoàng – Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Thương mại điện tử và Kinh tế số (eComDX), để TMĐT xuyên biên giới thực sự trở thành đòn bẩy dài hạn cho xuất khẩu, doanh nghiệp Việt Nam cần thoát ra khỏi tư duy "mở gian hàng là đủ", mà phải phát triển theo hướng tự chủ toàn bộ chuỗi giá trị số, từ thu thập và phân tích dữ liệu thị trường, tối ưu logistics đa thị trường, thực thi marketing số đa ngôn ngữ, đến dịch vụ khách hàng và hậu mãi xuyên biên giới. Ông cũng nhấn mạnh rằng rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ đang đối diện với lỗ hổng lớn về dữ liệu hành vi tiêu dùng theo từng quốc gia, thiếu công cụ quản trị đơn hàng quốc tế hiệu quả, hoặc không làm chủ được chi phí logistics đầu ra – đầu vào, dẫn tới việc “lên sàn nhưng không bán được” hay “bán được nhưng lỗ vì vận hành”.

Để giải quyết các thách thức này, theo ông Hoàng, trung tâm eComDX hiện đang thử nghiệm nhiều mô hình hỗ trợ xuất khẩu qua TMĐT xuyên biên giới theo chuỗi giá trị khép kín, từ hỗ trợ truy xuất nguồn gốc – đóng gói – chứng nhận – logistics đến phân phối hàng hóa qua hệ thống các trung tâm lưu trữ tại thị trường nước ngoài. Một số đối tác công nghệ và vận hành lớn từ Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu cũng đang phối hợp với Cục TMĐT & KTS để mở rộng quy mô thí điểm xuất khẩu trực tuyến cho nông sản, thực phẩm chế biến, hàng tiêu dùng nhanh… những lĩnh vực được đánh giá có tiềm năng tăng trưởng cao khi kết hợp đúng giải pháp logistics và marketing xuyên biên giới.

Ngoài vai trò kết nối thị trường, Diễn đàn Ứng dụng Thương mại điện tử và Công nghệ số năm 2025 còn là cơ hội cho các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ gọi vốn đầu tư từ các quỹ trong nước và quốc tế, từ đó tạo điều kiện để các giải pháp số “make in Vietnam” có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu. Đây là điểm mới mẻ và rất quan trọng, bởi không chỉ mở ra cơ hội tăng trưởng cho các doanh nghiệp công nghệ nội địa, mà còn giúp doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu Việt có thể tiếp cận giải pháp tối ưu hóa chi phí phù hợp hơn, thay vì phụ thuộc vào nền tảng nước ngoài.

Trong bối cảnh địa chính trị, địa kinh tế toàn cầu tiếp tục biến động, việc phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là giải pháp chiến lược giúp Việt Nam nâng cao năng lực chống chịu, mở rộng biên độ thị trường và từng bước dịch chuyển lên các phân khúc giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, Việt Nam cần một chiến lược đồng bộ về thể chế – công nghệ – nhân lực – logistics – tài chính, trong đó nhà nước đóng vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là chủ thể, và các nền tảng công nghệ đóng vai trò đòn bẩy.