Bắc Giang: Chuyên gia hiến kế để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong lĩnh vực khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp

Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư có Công văn số 8923/CV-DNDT, ngày 10/10/2023 gửi UBND tỉnh Bắc Giang về việc phối hợp cung cấp thông tin tuyên truyền nhằm triển khai chuyên đề “Hiệu quả trong hoạt động đấu giá, cấp phép và khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Bắc Giang”.

Qua quá trình làm việc với các sở ngành, khảo sát về số liệu và thực trạng khai thác, công tác quản lý nhà nước về tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư ghi nhận bên cạnh việc giải quyết bài toán về vật liệu san lấp đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế tại địa phương thì vẫn còn có những "lỗ hổng" liên quan tới công tác quản lý cần phải khắc phục.

Chỉ tính riêng từ năm 2022 tới ngày 10/11/2023, trên địa bàn toàn tỉnh Bắc Giang đã cấp được 11 giấy phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường (mỏ - mỏ đất), thông qua hình thức đấu giá và không đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Trong đó, huyện Việt Yên có 3 mỏ được cấp phép, huyện Tân Yên có 2 mỏ, huyện Yên Thế có 1 mỏ, huyện Lạng Giang 1 mỏ, huyện Lục Nam 3 mỏ, huyện Yên Dũng 1 mỏ.

Điểm chung trong 11 Giấy phép khai thác khoáng sản do UBND tỉnh Bắc Giang cấp cho 10 doanh nghiệp đều yêu cầu trước khi tiến hành khai thác, doanh nghiệp phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất, hoàn thiện thủ tục thuê đất theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên trên thực tế thì 11 mỏ đất được cấp đều chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất nhưng một số chủ mỏ đã đưa máy móc, phương tiện vào khai thác tại huyện Việt Yên, Tân Yên, Yên Dũng, Lục Nam.

Để có những thông tin đa chiều nhằm đưa ra các phương án hợp lý, hợp tình. Toà soạn Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư đã có buổi làm việc với Luật sư Trần Việt – Văn phòng luật sư Trung Hoà (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) và chuyên gia khoáng sản Phạm Văn Hùng. Dưới đây là nội dung chi tiết.

Theo Luật sư Trần Việt - Văn phòng luật sư Trung Hoà (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội)

Điều 56 Luật đất đai và được hướng dẫn tại Điều 2 Nghị định 46/2016/NĐ-CP ban hành ngày 26/5/2016; Điểm đ Khoản 3 Điều 62 Luật đất đai năm 2013 thì trước khi khai thác khoáng sản, doanh nghiệp phải tiến hành xong thủ tục thuê đất thì mới xác định được quyền của mình về việc khai thác đối với phần diện tích đất được thuê. Chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất mà đã tiến hành khai thác là hành vi vi phạm quy định pháp luật nghiêm trọng, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt theo quy định tại Nghị định 91/2019/NĐ-CP, ngoài ra còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

Bên cạnh đó, Khoản 2 Điều 4 Luật Khoáng sản năm 2010 quy định về nguyên tắc hoạt động khoáng sản như sau: “Chỉ được tiến hành hoạt động khoáng sản khi được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cho phép”.

Đối với những doanh nghiệp khi chưa hoàn thiện thủ tục thuê đất, bán đất sai điểm đổ có thể sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi lấn, chiếm đất theo quy định tại Điều 14 Nghị định 91/2019/NĐ-CP ngày 19 tháng 11 năm 2019 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Ngoài ra, cá nhân, tổ chức khia thác khoảng sản trái phép có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu phạm tội theo quy định tại Điều 227 BLHS năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017.

Như vậy, hành vi bán sai điểm đổ (không đúng với nội dung giấy phép) có dấu hiệu của tội vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên tùy vào tính chất mức độ của hành vi nguy hiểm cho xã hội có thể bị xử lý trách nhiệm hình sự.

Liên quan tới nội dung đóng thuế cấp quyền khai thác khoáng sản, căn cứ Nghị định 67/2019/NĐ-CP quy định về phương pháp tính, mức thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản. Theo luật sư Việt thì hiện nay có hai phương thức nộp tiền cấp quyền khai thác khoáng sản là nộp một lần bằng 100% tổng số tiền cấp quyền khai thác khoáng sản và nộp tiền nhiều lần. Tùy trường hợp cụ thể mà người khai thác khoáng sản sẽ nộp tiền theo hai phương thức trên.

Luật sư Trần Việt cũng cho biết thêm tại Điều 17 Nghị định 158/2016/NĐ-CP quy định rất rõ trách nhiệm của UBND các cấp (tỉnh, huyện, xã) có trách nhiệm kiểm tra giám sát việc khai thác khoảng sản tại địa phương của mình, nếu để xảy ra hành vi vi phạm liên quan đến hoạt động khai thác khoảng sản tại địa phương thì tùy tính chất và mức độ vi phạm có thể bị kỷ luật, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 179 Bộ luật hình sự tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc Điều 360 Bộ luật hình sự về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền cần hướng dẫn, đôn đốc và đề nghị UBND tỉnh đẩy nhanh tiến độ phê duyệt, chấp thuận đồng thời chỉ đạo các ngành, đơn vị đẩy nhanh tiến độ thẩm định, rút ngắn các thủ tục hành chính để sớm cấp phép khai thác để đưa các mỏ đi vào hoạt động đúng quy định của pháp luật.

Đó là những chia sẻ liên quan tới pháp luật của luật sư Trần Việt - Văn phòng luật sư Trung Hoà (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội). Còn dưới đây là chia sẻ của chuyên gia khoáng sản Phạm Văn Hùng về giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong quá trình doanh nghiệp hoàn thiện thủ tục thuê đất.

Theo chuyên gia Phạm Văn Hùng, để có thể tháo gỡ nút thắt trong lĩnh vực cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường thì doanh nghiệp cần phải biết chia sẻ lợi nhuận với người sử dụng đất bên cạnh việc chấp hành các quy định của pháp luật khi tiến hành làm các thủ tục thuê đất với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

“Tôi cho rằng, doanh nghiệp luôn muốn tối đa hoá lợi nhuận, người dân lại không muốn mất đất (thông thường là đất lâm nghiệp, được nhà nước cho thuê vài chục năm) mà chỉ muốn cho doanh nghiệp thuê trong thời gian giấy phép khai thác khoáng sản được cấp (từ 5 tới 7 năm tuỳ quy mô). Hết thời hạn này, người dân sẽ nhận lại mặt bằng để tiếp tục sử dụng, còn doanh nghiệp thì đa số không có phương án sử dụng tiếp theo sau khi đã khai thác xong trữ lượng được cấp. Đó là thực tế trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nhưng Luật Đất đai 2013, Luật Khoáng sản 2010, Nghị định 158 và các văn bản hướng dẫn thì lại không cho phép sử dụng những “thoả thuận” như vậy đưa vào hồ sơ để hoàn thiện thủ tục thuê đất như trong giấy phép khai thác khoáng sản đã cấp cho doanh nghiệp. Kể cả phương án cho doanh nghiệp đóng thuế đất thay cho người dân trong phần diện tích được cấp phép thì cũng không đúng quy định bởi mục đích sử dụng đất của người dân và doanh nghiệp là khác nhau. Để thay đổi hiện trạng đất đai trong một dự án khai thác khoáng sản trên phần đất lâm nghiệp thì phương án “đóng thuế thay” tiềm ẩn rất nhiều rủi ro cho cả người dân, doanh nghiệp và chính quyền.

Vì thế, giải pháp tối ưu tôi cho rằng trước khi tiến hành khai thác khoáng sản làm vật liệu san lấp thông thường, doanh nghiệp cần phải ký hợp đồng nhận chuyển nhượng đất với người dân để từ đó có căn cứ làm các bước tiếp theo. Tuy nhiên như tôi đã phân tích ở trên, doanh nghiệp nên “chia sẻ lợi nhuận” thu được bên cạnh việc trả tiền thuê đất cho người dân cũng như những phụ lục hợp đồng một cách phù hợp với các quy định của pháp luật để làm sao khi hết thời hạn khai thác đất, người dân nhận được đất từ doanh nghiệp chuyển nhượng lại (giá chuyển nhượng thời điểm đó có thể bằng giá khi mua cộng thêm lãi suất ngân hàng) và doanh nghiệp thì hoàn thành dự án, trả mặt bằng cho người dân đúng quy định của pháp luật. Có như vậy, người dân mới yên tâm ký hợp đồng chuyển nhượng và doanh nghiệp có căn cứ để làm các bước tiếp theo trong quy trình hoàn thiện thủ tục thuê đất."