Giải ngân vốn đầu tư công chậm, Nghệ An yêu cầu không “khoán trắng” trách nhiệm

Tại Hội nghị trực tuyến toàn tỉnh về thúc đẩy đầu tư công năm 2026 do UBND tỉnh Nghệ An tổ chức ngày 5/5, bức tranh tổng thể về kế hoạch vốn và tiến độ giải ngân đã được làm rõ với nhiều con số đáng chú ý, đồng thời cũng chỉ ra những tồn tại, thách thức lớn trong quá trình triển khai.

Theo đó, năm 2026, tỉnh Nghệ An được Thủ tướng Chính phủ giao tổng kế hoạch vốn đầu tư công hơn 14.174 tỷ đồng. Sau khi thực hiện tiết kiệm 5% ngân sách địa phương, tương ứng gần 412 tỷ đồng, tổng số vốn thực tế tỉnh được giao còn hơn 13.763 tỷ đồng. Đáng chú ý, toàn bộ số vốn này đã được tỉnh phân bổ, giao chi tiết đạt 100% kế hoạch - một trong những điểm sáng về công tác điều hành.

Bên cạnh nguồn vốn năm 2026, tỉnh còn được cấp có thẩm quyền cho phép kéo dài hơn 2.266 tỷ đồng kế hoạch vốn từ các năm trước sang năm nay, tạo thêm dư địa để thúc đẩy triển khai các dự án, nhất là các công trình chuyển tiếp.

Tuy nhiên, trái với sự chủ động trong phân bổ vốn, tiến độ giải ngân lại đang là điểm nghẽn lớn. Tính đến ngày 30/4/2026, toàn tỉnh mới giải ngân khoảng 2.170 tỷ đồng, đạt 13,54% tổng kế hoạch. Trong đó, riêng kế hoạch năm 2026 giải ngân 1.549 tỷ đồng, tương ứng 11,26%, thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2025 (22,56%) và thấp hơn mức bình quân chung của cả nước (14,2%).

Đối với nguồn vốn kéo dài, giá trị giải ngân đạt khoảng 620 tỷ đồng, tương ứng 27,39%, cho thấy mức độ cải thiện nhưng vẫn chưa đáp ứng yêu cầu đề ra.

Phân hóa rõ nét giữa các đơn vị

Xét theo từng chủ đầu tư và địa phương, bức tranh giải ngân cho thấy sự phân hóa mạnh. Có 45 đơn vị đạt tỷ lệ giải ngân cao hơn mức bình quân của tỉnh, bao gồm 5 sở, ngành và 40 UBND xã, phường. Trong khi đó, 34 đơn vị đã giải ngân nhưng vẫn dưới mức bình quân, gồm 7 sở, ngành và 27 UBND xã, phường.

Đáng lo ngại hơn, vẫn còn 53 đơn vị chưa giải ngân, trong đó có 11 sở, ngành và 42 UBND xã, phường. Con số này phản ánh rõ sự chậm trễ trong tổ chức thực hiện ở một bộ phận không nhỏ các đơn vị, địa phương.

Theo phân tích, nguyên nhân tiến độ chậm chủ yếu xuất phát từ ba nhóm vấn đề lớn. Trước hết, kế hoạch vốn năm 2026 của tỉnh chủ yếu tập trung cho các dự án chuyển tiếp từ giai đoạn 2021–2025. Nhiều dự án trong số này vẫn đang vướng mắc về hồ sơ, thủ tục đầu tư, khiến tiến độ triển khai bị kéo dài.

Bên cạnh đó, các dự án khởi công mới trong năm 2026 phần lớn đều có quy mô rất lớn, tiêu biểu như dự án cao tốc Vinh – Thanh Thủy và hệ thống trường nội trú liên cấp, với tổng mức vốn khoảng 5.390 tỷ đồng, chiếm 38,3% tổng kế hoạch và tương đương 60,45% kế hoạch đầu tư công tập trung. Quy mô lớn đồng nghĩa với yêu cầu cao về chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và tổ chức thi công, dẫn đến thời gian triển khai kéo dài hơn.

Ngoài ra, yếu tố thị trường cũng đang tạo áp lực đáng kể. Giá xăng dầu tăng mạnh kéo theo giá vật liệu xây dựng và chi phí nhân công tăng, trong khi nguồn cung vật liệu trên địa bàn có thời điểm khan hiếm. Đặc biệt, việc vận chuyển, tập kết vật tư tại các khu vực miền núi gặp nhiều khó khăn, khiến nhiều nhà thầu có tâm lý thi công cầm chừng, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án và giải ngân vốn.

Siết kỷ cương, nâng trách nhiệm người đứng đầu

Trước thực trạng trên, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải thẳng thắn chỉ rõ: nhiều địa phương vẫn còn lúng túng trong giải ngân đầu tư công, dù tỉnh đã hoàn thành giao 100% kế hoạch vốn, các chỉ đạo và hướng dẫn đều đã rõ ràng.

Ông Võ Trọng Hải nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi hiện nay không nằm ở cơ chế hay nguồn lực, mà ở năng lực tổ chức thực hiện, công tác giải phóng mặt bằng, tái định cư và đặc biệt là quyết tâm chính trị của từng địa phương.

Trên cơ sở đó, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu 5 Phó Chủ tịch UBND tỉnh theo lĩnh vực được phân công tăng cường đi cơ sở, trực tiếp kiểm tra các dự án chậm tiến độ, kịp thời tháo gỡ khó khăn ngay tại hiện trường.

Đối với các nhà thầu yếu kém, không bảo đảm năng lực hoặc thi công cầm chừng, ông Võ Trọng Hải yêu cầu xử lý kiên quyết: cắt hợp đồng, lập biên bản tại hiện trường, báo cáo UBND tỉnh để công khai và xem xét cấm tham gia đấu thầu các dự án trên địa bàn từ 3 đến 5 năm.

Trong công tác lựa chọn nhà thầu, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu đặt tiêu chí năng lực lên hàng đầu. Dù đấu thầu rộng rãi hay chỉ định thầu, việc thẩm định hồ sơ phải chặt chẽ, lựa chọn đúng đơn vị có đủ năng lực tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm. Hợp đồng phải quy định rõ tiến độ, trách nhiệm và chế tài xử lý để tránh tình trạng kéo dài, đội vốn.

Giải phóng mặt bằng, “nút thắt” then chốt

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại hội nghị là vai trò quyết định của công tác giải phóng mặt bằng. Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An khẳng định đây là khâu then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.

Các địa phương có dự án triển khai phải xác định rõ trách nhiệm, chủ động vào cuộc, không phân biệt dự án do cấp nào làm chủ đầu tư. Bí thư cấp ủy và Chủ tịch UBND cấp xã phải coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo.

Đáng chú ý, kết quả giải ngân đầu tư công sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu cấp ủy và chính quyền cấp xã. Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước, Văn phòng UBND tỉnh và Sở Nội vụ được giao phối hợp theo dõi, tổng hợp và tham mưu đánh giá định kỳ hàng quý.

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cũng thẳng thắn chỉ ra tình trạng một số Bí thư cấp ủy cấp xã chưa sâu sát, còn biểu hiện “khoán trắng” cho chính quyền. Trong khi đó, nhiệm vụ đầu tư công đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, đặc biệt là vai trò trực tiếp của người đứng đầu trong chỉ đạo từng dự án cụ thể.

Lãnh đạo tỉnh Nghệ An yêu cầu các địa phương, nhất là những đơn vị có tỷ lệ giải ngân 0%, phải tập trung cao độ cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo; tổ chức họp Ban Thường vụ Đảng ủy để bàn giải pháp; các Ủy viên Ban Thường vụ phải trực tiếp xuống cơ sở kiểm tra, tháo gỡ khó khăn.

Bên cạnh đó, việc kiểm tra trách nhiệm cũng được đặt ra nghiêm túc. Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu làm rõ trách nhiệm của 6 Chủ tịch UBND cấp xã không tham dự hội nghị, coi đây là biểu hiện thiếu tập trung đối với nhiệm vụ trọng tâm trong bối cảnh tiến độ giải ngân toàn tỉnh còn thấp.

Tạo nguồn lực dài hạn từ quy hoạch và vật liệu

Ở góc độ dài hạn, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An giao Sở Xây dựng tập trung hướng dẫn các địa phương hoàn thành quy hoạch cấp xã theo địa giới hành chính mới trong quý III/2026. Đây được xem là cơ sở quan trọng để triển khai đấu giá đất, tạo nguồn thu cho ngân sách và bảo đảm nguồn lực cho đầu tư phát triển trong các năm tiếp theo.

Đối với nguồn vật liệu xây dựng, tỉnh ghi nhận sự chủ động của Sở Nông nghiệp và Môi trường trong tham mưu bảo đảm vật liệu cho các dự án trọng điểm, đồng thời yêu cầu tiếp tục rà soát tổng thể các mỏ đất, đá, cát để đáp ứng nhu cầu không chỉ của các dự án lớn mà cả các công trình khác.

Trong bối cảnh khối lượng vốn cần giải ngân năm 2026 rất lớn, kết quả 4 tháng đầu năm đặt ra áp lực nặng nề cho những tháng còn lại. Với các giải pháp đồng bộ, quyết liệt và việc siết chặt kỷ cương, trách nhiệm, Nghệ An đang hướng tới mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn - nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa mang tính quyết định đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong năm nay.