Tách bạch hàng giả và hàng kém chất lượng

Phân định để xử lý đúng bản chất vi phạm

Trong cuộc chiến chống gian lận thương mại hiện nay, ranh giới giữa cái gọi là "giả" và "kém chất lượng" vẫn đang tồn tại những khoảng mờ pháp lý gây lúng túng cho các cơ quan thực thi pháp luật. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc hàng hóa không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật nhưng lại không thể kết tội là hàng giả theo các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự.

Để khắc phục kẽ hở này, Bộ Công an đã chính thức đề xuất bổ sung tội danh sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng vào dự thảo sửa đổi luật, nhằm tách bạch rõ ràng hai nhóm hành vi này. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, bảo đảm sự công bằng và tính nghiêm minh của pháp luật.

Thực tiễn xử lý án hình sự trong những năm qua cho thấy, việc chỉ dựa vào khung tội danh sản xuất, buôn bán hàng giả đang bộc lộ những bất cập nhất định. Hàng giả thường được hiểu là hàng hóa có nội dung, giá trị sử dụng không đúng với nguồn gốc, bản chất hoặc tên gọi của nó.

Trong khi đó, hàng kém chất lượng là hàng hóa có thật về nhãn hiệu, nguồn gốc nhưng các chỉ số định lượng hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật không đạt mức công bố. Việc chưa có tội danh riêng cho hàng kém chất lượng dẫn đến tình trạng nhiều vi phạm nghiêm trọng chỉ bị xử lý hành chính, chưa đủ sức răn đe, hoặc phải cố gắng "vận dụng" các điều luật về hàng giả một cách khiên cưỡng.

Theo cơ quan soạn thảo, việc tách bạch này nhằm bảo đảm nguyên tắc xử lý đúng bản chất hành vi. Theo đề xuất, hành vi sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng sẽ được xem xét xử lý hình sự khi đáp ứng các điều kiện cụ thể về mức độ vi phạm và hậu quả gây ra. Điều này giúp cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở pháp lý vững chắc để phân loại đối tượng vi phạm.

Một bên là hành vi lừa dối người tiêu dùng về danh tính hàng hóa (hàng giả), và một bên là vi phạm về chất lượng cam kết (hàng kém chất lượng). Sự phân hóa này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật mà còn phản ánh sự tiến bộ trong tư duy lập pháp, hướng tới sự chi tiết và chuẩn xác trong từng tội danh.

Cần tiêu chí nhận diện và cơ chế thực thi đồng bộ

Trao đổi về tính cần thiết của đề xuất này, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, Giám đốc Công ty Luật HPVN, đánh giá việc bổ sung tội danh mới là cực kỳ cấp thiết. Thực tế, có rất nhiều trường hợp hàng hóa không đạt tiêu chuẩn công bố nhưng chưa thể coi là hàng giả.

Nếu không có quy định riêng, việc xử lý dễ rơi vào tình trạng bỏ lọt tội phạm hoặc áp dụng chưa đúng với tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi đó. Theo ông Hiệp, đề xuất của Bộ Công an hoàn toàn phù hợp với yêu cầu hoàn thiện pháp luật theo hướng phân hóa rõ hơn các nhóm vi phạm.

Tuy nhiên, để tội danh này thực sự đi vào đời sống và không gây ra những rào cản mới, Luật sư Hiệp nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các tiêu chí nhận diện cụ thể. Ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự đối với hàng kém chất lượng cần được định lượng bằng các con số cụ thể về giá trị hàng hóa hoặc mức độ thiệt hại gây ra cho người tiêu dùng. Việc quy định rõ tiêu chí sẽ giúp tránh các cách hiểu khác nhau trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm nguyên tắc xử lý đúng người, đúng mức độ.

Việc bổ sung tội danh sản xuất, buôn bán hàng kém chất lượng không chỉ mang lại lợi ích cho công tác quản lý nhà nước mà còn là tấm khiên bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng. Khi có hành lang pháp lý chặt chẽ, các doanh nghiệp làm ăn chân chính sẽ được bảo vệ trước sự cạnh tranh không lành mạnh từ các đơn vị gian lận chất lượng.

Đây cũng là lời cảnh báo đanh thép đối với những cá nhân, tổ chức đang lợi dụng các kẽ hở pháp lý để trục lợi trên sức khỏe và niềm tin của cộng đồng. Nếu được thiết kế đồng bộ và thực thi nghiêm túc, quy định mới này sẽ trở thành vũ khí sắc bén trong cuộc đấu tranh chống gian lận thương mại trong kỷ nguyên mới.