Chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử

Thực tế cho thấy, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử không chỉ mang lại lợi ích về mở rộng thị trường, giảm chi phí giao dịch, mà còn kéo theo những biến tướng phức tạp về gian lận thương mại. Không gian số, với đặc trưng ẩn danh, xuyên biên giới và khó truy vết, đã trở thành môi trường thuận lợi để hàng giả, hàng nhái len lỏi, gây tổn hại trực tiếp đến người tiêu dùng và làm suy giảm niềm tin đối với thị trường.

Thách thức kiểm soát trong không gian giao dịch ẩn danh

Chia sẻ tại tọa đàm, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, nhấn mạnh sự khác biệt căn bản giữa thương mại truyền thống và thương mại điện tử. Nếu như trong mô hình kinh doanh truyền thống, người bán có địa điểm cụ thể, hàng hóa có thể kiểm tra trực tiếp và dòng giao dịch tương đối rõ ràng, thì trên môi trường trực tuyến, việc xác định danh tính người bán, nguồn gốc hàng hóa và địa điểm lưu kho lại trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Tính ẩn danh cao của người bán trên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội đã tạo ra những khoảng trống lớn trong quản lý. Người tiêu dùng, trong nhiều trường hợp, không đủ thông tin để phân biệt đâu là hàng chính hãng, đâu là hàng giả, hàng nhái hoặc hàng không rõ nguồn gốc. Khi phát sinh tranh chấp hoặc vi phạm, quá trình truy vết, xác minh và xử lý thường kéo dài, thậm chí gặp bế tắc, nhất là với các đối tượng cố tình né tránh hoặc không hợp tác.

Đáng chú ý, không ít giao dịch hiện nay diễn ra trên các nền tảng xuyên biên giới, được vận hành theo quy định của doanh nghiệp nước ngoài. Điều này đặt ra thách thức lớn cho cơ quan chức năng trong việc áp dụng pháp luật trong nước, đặc biệt khi các hành vi vi phạm liên quan đến nhiều chủ thể và nằm ngoài phạm vi lãnh thổ. Ngay cả khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, việc yêu cầu cung cấp thông tin, phối hợp xử lý cũng không phải lúc nào cũng thuận lợi.

Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng phòng Chính sách, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng, người tiêu dùng chính là nhóm đối tượng chịu rủi ro lớn nhất trong môi trường giao dịch trực tuyến thiếu kiểm soát. Những thiệt hại không chỉ dừng lại ở mất tiền hay mua phải hàng kém chất lượng, mà còn bao gồm nguy cơ lừa đảo, xâm phạm dữ liệu cá nhân và tài sản. Do đó, việc kiểm soát chặt chẽ thông tin sản phẩm ngay từ khâu đăng tải, rà soát và kịp thời ngăn chặn các nội dung vi phạm được xem là tuyến phòng thủ đầu tiên và quan trọng nhất.

Hoàn thiện pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi

Từ thực tiễn quản lý và phản ánh của doanh nghiệp, yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý gắn với nâng cao hiệu quả thực thi được xem là giải pháp cốt lõi trong cuộc chiến chống hàng giả trên thương mại điện tử. Theo ông Trần Hữu Linh, quy định pháp luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc, đồng bộ và liên tục. Ngược lại, nếu pháp luật chỉ dừng ở văn bản mà thiếu công cụ giám sát và chế tài đủ mạnh, hàng giả vẫn sẽ tìm được cách tồn tại.

Thời gian qua, Bộ Công Thương đã tập trung rà soát và hoàn thiện các quy định liên quan đến thương mại điện tử, theo hướng yêu cầu rõ ràng hơn về định danh người bán, nghĩa vụ thuế và trách nhiệm của các nền tảng trung gian. Việc siết chặt yêu cầu về thông tin chủ thể kinh doanh được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác truy vết, xử lý khi xảy ra vi phạm, đồng thời nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Song song với đó, các công cụ quản lý hiện đại cũng đang được xây dựng và triển khai. Một số nhóm hàng hóa có nguy cơ cao được xác định là đối tượng bắt buộc phải khai báo và truy xuất nguồn gốc, trong khi các nhóm hàng khác được khuyến khích thực hiện theo lộ trình. Từ ngày 1/1/2026, các quy định về quản lý chất lượng hàng hóa sẽ được áp dụng đồng bộ theo hướng minh bạch và văn minh hơn, góp phần thu hẹp không gian tồn tại của hàng giả trên môi trường số.

Từ phía doanh nghiệp, đại diện Tập đoàn Hóa chất Việt Nam cho rằng, dù chưa trực tiếp bị làm giả sản phẩm, nhưng sự tràn lan của hàng nhái trên môi trường trực tuyến vẫn gây ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường chung. Hàng nhái thường cạnh tranh bằng giá thấp, dễ tiếp cận người tiêu dùng và làm xói mòn niềm tin đối với sản phẩm chính hãng. Trong khi đó, theo ông Nguyễn Viết Hồng, Chủ tịch Công ty Vina CHG, hàng giả không chỉ tồn tại trên các sàn thương mại điện tử mà còn lan rộng về vùng sâu, vùng xa, thậm chí xuất hiện tại các hội chợ và sự kiện, nơi người dân còn hạn chế khả năng tiếp cận thông tin xác thực.

Bên cạnh hoàn thiện pháp lý, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm tiếp tục được xác định là trụ cột quan trọng. Trong năm 2025, lực lượng Quản lý thị trường đã kiểm tra hơn 27.500 vụ việc, xử lý trên 23.400 vụ vi phạm, thu nộp ngân sách gần 372 tỷ đồng. Những con số này cho thấy áp lực rất lớn đặt lên hệ thống quản lý trong bối cảnh thị trường ngày càng mở rộng và phức tạp.

Trong dài hạn, chống hàng giả trên thương mại điện tử không thể chỉ dựa vào nỗ lực của cơ quan quản lý. Sự tham gia chủ động của doanh nghiệp, các nền tảng thương mại điện tử và người tiêu dùng được xem là điều kiện tiên quyết để hình thành một môi trường kinh doanh lành mạnh. Khi mỗi chủ thể đều nhận thức rõ trách nhiệm của mình và cùng hành động, thương mại điện tử mới có thể phát triển theo hướng bền vững, minh bạch và an toàn, đúng với vai trò là động lực quan trọng của kinh tế số.