FDI châu Âu và bài toán nâng chất lượng hợp tác đầu tư

Trong bối cảnh dòng vốn quốc tế chuyển dịch theo hướng ưu tiên chất lượng, Việt Nam cần tiếp tục cải cách thể chế, minh bạch chính sách và nâng chất lượng môi trường đầu tư.

Dòng vốn FDI tăng, hợp tác Việt Nam - EU còn nhiều dư địa

Tại tọa đàm “Triển khai hiệu quả Nghị quyết số 10-NQ/TW để thúc đẩy, nâng tầm hợp tác đầu tư toàn diện Việt Nam-EU trong giai đoạn phát triển mới” do Bộ Tài chính tổ chức sáng 8/9/2026 tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn nhấn mạnh cải cách và minh bạch là nền tảng củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Theo Thứ trưởng Cao Anh Tuấn, “Cải cách phải đi cùng minh bạch, và minh bạch là nền tảng để giữ vững niềm tin của nhà đầu tư”. Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư nước ngoài, nhất là khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu cao hơn về công nghệ, năng suất và giá trị gia tăng.

Theo Thứ trưởng Cao Anh Tuấn, “Những kết quả trên đã khẳng định nền tảng hợp tác vững chắc, ngày càng phát triển tích cực giữa Việt Nam và EU”. Ảnh: Bộ Tài chính

Trong 8 tháng đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. GDP quý I tăng 7,83%, quý II tăng 8,39% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%; nhập khẩu đạt 395,30 tỷ USD, tăng 35,3%. Cùng thời gian, gần 206,4 nghìn doanh nghiệp được thành lập mới và quay trở lại hoạt động.

Dòng vốn FDI tiếp tục tăng mạnh trong 8 tháng đầu năm 2026, với tổng vốn đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó vốn đăng ký cấp mới đạt 21,71 tỷ USD, tăng 96,8%, vốn điều chỉnh khoảng 12,22 tỷ USD và góp vốn, mua cổ phần đạt 6,70 tỷ USD, tăng 50,1%. Vốn FDI thực hiện đạt khoảng 17,25 tỷ USD, tăng 8,8%, mức cao nhất trong 8 tháng của 5 năm gần đây, tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao và các lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.

Trong dòng vốn FDI vào Việt Nam, EU là một đối tác quan trọng với 2.836 dự án còn hiệu lực tại 30/34 tỉnh, thành phố, tổng vốn đăng ký trên 33,3 tỷ USD, chiếm khoảng 6% tổng vốn FDI toàn quốc, tập trung chủ yếu vào công nghiệp chế biến, chế tạo, sản xuất và phân phối điện; ở chiều ngược lại, Việt Nam đã cấp mới 124 dự án đầu tư tại các nước EU, cùng 21 lượt điều chỉnh vốn, với tổng vốn đăng ký khoảng 653,8 triệu USD.

Quy mô hợp tác hiện nay cho thấy nền tảng đầu tư Việt Nam - EU đã được hình thành, song dư địa nâng quy mô và chất lượng dòng vốn vẫn còn lớn, nhất là khi EVFTA tiếp tục tạo điều kiện kết nối thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng giữa hai bên. Theo Thứ trưởng Cao Anh Tuấn, “Những kết quả trên đã khẳng định nền tảng hợp tác vững chắc, ngày càng phát triển tích cực giữa Việt Nam và EU”, đồng thời giai đoạn tới cần tập trung thu hút các dự án có công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và khả năng liên kết, tạo giá trị cho doanh nghiệp trong nước thay vì chỉ gia tăng quy mô vốn đầu tư.

Chuyển từ thu hút đầu tư sang hợp tác cùng phát triển

Nghị quyết số 10-NQ/TW yêu cầu thay đổi tư duy thu hút đầu tư nước ngoài theo hướng coi trọng chất lượng thay vì số lượng, tập trung vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và mức độ đóng góp cho tăng trưởng dài hạn. Với dòng vốn EU, Việt Nam có thể ưu tiên các lĩnh vực trung tâm tài chính, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, kinh tế số, hạ tầng, y tế và giáo dục, qua đó tăng khả năng tiếp nhận các dự án có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Để thu hút dòng vốn này, cải cách thể chế và minh bạch chính sách cần được đẩy mạnh, tạo môi trường đầu tư ổn định, dễ dự báo và có cơ chế thực thi rõ ràng. Các thủ tục về thuế, hải quan và đầu tư cần tiếp tục được đơn giản hóa, công khai và tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nhất là trong bối cảnh Việt Nam phối hợp với OECD và các đối tác triển khai các quy định thuế toàn cầu, trong đó có Thuế tối thiểu toàn cầu.

Khi ưu đãi thuế không còn là lợi thế duy nhất, sức hấp dẫn của môi trường đầu tư sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chất lượng thể chế, hạ tầng, nhân lực và hệ sinh thái doanh nghiệp. Vì vậy, Việt Nam cần tăng liên kết giữa doanh nghiệp EU và doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng năng lực quản trị, đào tạo nhân lực và mở rộng cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.

Việt Nam kỳ vọng doanh nghiệp EU tăng đầu tư dài hạn vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, đồng thời cam kết duy trì đối thoại, tiếp nhận và xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình doanh nghiệp hoạt động. Thứ trưởng Cao Anh Tuấn cho biết: “Chúng tôi mong muốn những nỗ lực từ phía Chính phủ Việt Nam sẽ được cộng đồng doanh nghiệp EU nhìn nhận, tin tưởng, đồng hành và chuyển hóa thành những quyết định đầu tư cụ thể, lâu dài và có chất lượng”.

Định hướng này chuyển quan hệ Việt Nam - EU từ thu hút đầu tư sang hợp tác đầu tư và cùng phát triển, trong đó chất lượng thể chế, tính minh bạch và khả năng tạo giá trị cho cả hai bên sẽ là những yếu tố quyết định khả năng mở rộng dòng vốn EU tại Việt Nam.