Nông sản Việt và hành trình khẳng định vị thế tại thị trường châu Âu

Từ cải thiện chất lượng đến củng cố niềm tin thị trường

Từ khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) có hiệu lực, cùng với Hiệp định UKVFTA được triển khai song song, nông sản Việt đã từng bước xây dựng hình ảnh đáng tin cậy trong mắt người tiêu dùng châu Âu, nơi các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật và truy xuất nguồn gốc luôn được đặt ở mức cao nhất. Những con số thống kê gần đây cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong nỗ lực này: chỉ trong 9 tháng đầu năm 2025, số cảnh báo từ thị trường EU đối với nông sản và thực phẩm Việt Nam đã giảm khoảng một nửa so với cùng kỳ năm trước, phản ánh bước tiến quan trọng về chất lượng và năng lực kiểm soát rủi ro trong toàn chuỗi sản xuất.

Sự giảm mạnh về số lượng cảnh báo từ EU không phải là kết quả ngẫu nhiên, mà là thành quả của quá trình kiên trì cải thiện chất lượng và tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn quốc tế trong suốt nhiều năm. Các ngành hàng chủ lực như cà phê, hạt tiêu, thủy sản và rau quả đã tận dụng hiệu quả cơ hội từ các hiệp định thương mại, mở rộng quy mô xuất khẩu đồng thời nâng cao giá trị gia tăng thông qua cải tiến quy trình canh tác, bảo quản và chế biến. Với việc áp dụng các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt, kiểm soát tồn dư thuốc bảo vệ thực vật và kháng sinh theo quy định của EU, doanh nghiệp Việt không chỉ vượt qua các hàng rào kỹ thuật mà còn từng bước tạo dựng uy tín bền vững tại một trong những thị trường khó tính nhất thế giới.

Thực tế cho thấy, mỗi năm Việt Nam nhận khoảng một nghìn thông báo về thay đổi quy định an toàn thực phẩm từ 166 thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới, trong đó EU và Vương quốc Anh là những thị trường có tần suất thay đổi cao nhất. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải liên tục cập nhật, điều chỉnh quy trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu mới. Ở châu Âu, quy định về mức dư lượng tối đa của các hoạt chất bảo vệ thực vật được xác định cụ thể cho từng sản phẩm, thậm chí từng giống cây trồng, khiến việc tuân thủ trở nên phức tạp hơn. Sự linh hoạt trong cách tiếp cận và sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp vì thế trở thành yếu tố then chốt, giúp Việt Nam duy trì sự ổn định trong xuất khẩu nông sản sang khu vực này.

Cũng theo phân tích của Văn phòng SPS Việt Nam, EU thường xuyên rà soát việc nhập khẩu nông sản từ các nước thứ ba theo chu kỳ sáu tháng, và điều chỉnh tần suất kiểm tra tùy theo mức độ tuân thủ của từng quốc gia. Hiện Việt Nam chỉ còn bốn sản phẩm bị kiểm soát tại cửa khẩu gồm sầu riêng, đậu bắp, ớt chuông và thanh long, với tỷ lệ kiểm tra giảm đáng kể so với trước đây. Việc thu hẹp danh mục kiểm soát này không chỉ thể hiện sự tín nhiệm của EU đối với năng lực quản lý chất lượng của Việt Nam, mà còn mở ra cơ hội giảm chi phí và thời gian thông quan cho doanh nghiệp, giúp hàng hóa Việt gia tăng tính cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thách thức tuân thủ và hướng đi bền vững trong tương lai

Dù đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ, ngành nông sản Việt vẫn đối diện không ít thách thức. Bởi lẽ, chỉ cần một sai sót nhỏ trong khâu sản xuất, bảo quản hay kiểm định, dù là với lô hàng vài kilôgam, cũng có thể khiến sản phẩm bị cảnh báo hoặc trả về. Các quy định của EU về an toàn thực phẩm, kiểm dịch và bao bì, nhãn mác không chỉ khắt khe mà còn liên tục cập nhật, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn cho hệ thống quản lý chất lượng, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và đảm bảo truy xuất nguồn gốc minh bạch.

Tại các hội nghị chuyên đề gần đây, nhiều chuyên gia đã nhấn mạnh rằng, để tận dụng hiệu quả các cam kết thương mại trong EVFTA và UKVFTA, Việt Nam cần tiếp tục củng cố năng lực thể chế về tiêu chuẩn SPS, tăng cường phổ biến thông tin cho doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh liên kết chuỗi giữa người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến. Chỉ khi chất lượng được đảm bảo từ gốc, sản phẩm nông nghiệp Việt mới có thể duy trì được vị thế ở các thị trường khó tính như EU hay Anh quốc. Việc áp dụng các quy trình thao tác chuẩn trong khâu đóng gói, bảo quản chuỗi lạnh và ghi nhãn rõ ràng sẽ góp phần hạn chế rủi ro bị cảnh báo, đồng thời nâng cao giá trị thương hiệu của nông sản Việt.

Với dân số hơn 450 triệu người và tổng GDP đạt hơn 19.000 tỷ USD, Liên minh châu Âu là một trong ba thị trường nhập khẩu nông sản lớn nhất thế giới. Dự báo nhu cầu nhập khẩu nông sản của khu vực này sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới, mở ra không gian lớn cho các nước xuất khẩu, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế khi doanh nghiệp duy trì được sự ổn định và đáng tin cậy về chất lượng, đồng thời chủ động thích ứng với thay đổi của thị trường.

Nông sản Việt đang dần khẳng định vị thế không chỉ ở năng lực cung ứng mà còn ở khả năng đáp ứng chuẩn mực toàn cầu. Sự giảm mạnh số cảnh báo từ EU trong năm 2025 là minh chứng cho nỗ lực cải thiện chất lượng và tinh thần cầu thị của doanh nghiệp Việt, đồng thời gửi đi thông điệp tích cực về một nền nông nghiệp đang chuyển mình theo hướng minh bạch, an toàn và bền vững. Chặng đường phía trước vẫn còn nhiều thử thách, nhưng nếu tiếp tục duy trì tinh thần đổi mới và hợp tác, nông sản Việt hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu của sự phát triển chất lượng cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần nâng tầm thương hiệu quốc gia trên thị trường quốc tế.