Dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi kiến tạo nền móng cho quản trị xanh

Bước chuyển tư duy từ kiểm soát hành chính sang quản trị rủi ro

Hành trình hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không đang đứng trước một cột mốc lập pháp quan trọng khi dự thảo sửa đổi bổ sung 82 trong tổng số 171 điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, đồng thời thiết lập thêm hai điều khoản hoàn toàn mới. Đợt điều chỉnh quy mô lớn này không đơn thuần là những chỉnh sửa mang tính kỹ thuật, mà đánh dấu một bước chuyển dịch căn bản trong triết lý quản lý nhà nước.

Phương thức kiểm soát hành chính diện rộng trước đây đang được thay thế bằng mô hình quản trị hiện đại dựa trên mức độ rủi ro, giúp giảm thiểu tối đa rào cản thủ tục, tăng tính chủ động cho các địa phương và tạo động lực mạnh mẽ cho làn sóng dịch chuyển xanh.

Tâm điểm của đợt sửa đổi lần này tập trung vào các quy định ứng phó biến đổi khí hậu và kiểm soát phát thải khí nhà kính nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của dòng chảy thương mại toàn cầu. Theo Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ NN&MT Tăng Thế Cường, tại dự thảo lần này, cách tiếp cận sẽ được chuyển dịch căn bản từ giảm nhẹ phát thải sang quản lý phát thải, phản ánh yêu cầu ngày càng cao trong việc thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu.

Hoạt động kiểm kê khí nhà kính sẽ được thực hiện định kỳ hằng năm thay vì theo chu kỳ dài như trước, đồng thời vận hành hoàn toàn trên các nền tảng trực tuyến nhằm tối ưu hóa tính chính xác và minh bạch của dữ liệu.

Đáng chú ý, việc bổ sung Điều 139a quy định về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải và làm rõ cơ chế quản lý sàn giao dịch carbon được đánh giá là bước đi mang tính quyết định. Đại diện Cục Môi trường khẳng định đây chính là bệ đỡ pháp lý cốt lõi cho quá trình hình thành và vận hành thị trường carbon trong nước thời gian tới.

Để thị trường này vận hành hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Bộ NN&MT Nguyễn Tuấn Quang lưu ý cần tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí xác định các cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải, bảo đảm tính công bằng và khả thi khi triển khai trên thực tế.

Kiến tạo hành lang kinh tế tuần hoàn

Bên cạnh các cơ chế thị trường, việc đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và phân cấp quản lý đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong công tác giám sát chất lượng môi trường. Hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định giảm phát thải trực tuyến do Bộ chủ trì sẽ giúp theo dõi sát sao hoạt động tạo tín chỉ carbon.

Góp ý sâu hơn về cơ cấu tổ chức, đại diện Cục Biến đổi khí hậu đề xuất giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chủ trì tổ chức kiểm kê khí nhà kính trên địa bàn và trực tiếp xây dựng danh mục các cơ sở bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ này, giúp tăng tính chủ động cho địa phương.

Sự nhập cuộc của công nghệ số trong quản lý chất lượng môi trường cũng nhận được sự đồng thuận và đánh giá cao từ phía cộng đồng doanh nghiệp. Đứng ở góc độ đơn vị thực thi, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam Nguyễn Quang Huân nhận định dự thảo đã tháo gỡ được nhiều nút thắt quan trọng liên quan đến đánh giá tác động môi trường, quản lý chất thải và thị trường carbon.

Đại diện doanh nghiệp đặc biệt hoan nghênh việc bổ sung các quy định về dự báo, cảnh báo ô nhiễm không khí và cơ chế cho phép địa phương điều tiết các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch theo mức phát thải thực tế. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng kiến nghị ban soạn thảo cần làm rõ hơn cơ chế phối hợp liên vùng, liên tỉnh, bởi ô nhiễm không khí là loại hình ô nhiễm đặc thù đã vượt qua ranh giới hành chính thông thường.

Việc đổi mới toàn diện hệ thống luật pháp lần này hướng tới xây dựng một mô hình quản trị môi trường hiện đại, dựa trên dữ liệu, công nghệ số và cơ chế thị trường. Các sửa đổi từ cắt giảm thủ tục hành chính đến hoàn thiện hành lang cho kinh tế tuần hoàn không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp bứt phá. Khi các quy định mới chính thức đi vào cuộc sống, đây sẽ là bệ đỡ thể chế quan trọng giúp quốc gia giải bài toán hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế chất lượng cao và thực hiện trọn vẹn các cam kết bảo vệ hành tinh xanh.