Quỹ hỗ trợ tài chính thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Đòn bẩy tài chính linh hoạt

Chuyển đổi xanh đã vượt ra khỏi phạm vi khái niệm để trở thành một yêu cầu tất yếu và là động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững. Tại Việt Nam, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách đều đồng thuận rằng, thực hiện chuyển đổi xanh và chuyển đổi số là một quá trình tự nguyện nhưng mang tính quyết định đến vị thế cạnh tranh.

Thực tế cho thấy, các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp tiên phong với hệ sinh thái hỗ trợ mạnh mẽ đang thúc đẩy quá trình này. Chuyển đổi xanh gắn liền với việc đổi mới công nghệ hiện đại, hiện đại hóa dây chuyền sản xuất để giảm phát thải, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn và thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng các nguồn năng lượng sạch như điện mặt trời, điện gió. Hơn nữa nó còn gắn liền với chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng thông minh và tự động hóa.

Tuy nhiên, chính sự sâu rộng và triệt để của quá trình này đặt ra một bài toán lớn là guồn vốn đầu tư. Thực tế từ các doanh nghiệp đã chuyển đổi xanh thành công cho thấy, chuyển đổi công nghệ mới, hiện đại hóa dây chuyền sản xuất để giảm phát thải và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng các nguồn năng lượng sạch... đều cần nguồn vốn đầu tư rất lớn.

Đối với nền kinh tế Việt Nam, nơi có tới 95% doanh nghiệp là vừa và nhỏ SME, bài toán tài chính trở nên nan giải hơn bao giờ hết. Ông Nguyễn Phương Nam, đại diện Hiệp hội doanh nghiệp xanh Việt Nam, thẳng thắn nhìn nhận rằng các doanh nghiệp SME không có hệ sinh thái hỗ trợ đang gặp khó khăn trong chuyển đổi xanh, và việc tiếp cận vốn xanh còn rất hạn chế.

Thách thức và tiềm năng

Tài chính xanh có vai trò quan trọng bậc nhất là yếu tố đảm bảo cho chuyển đổi xanh và tăng trưởng bền vững tại mỗi doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế. Mặc dù, Chính phủ đã mở đường bằng việc ban hành Danh mục tiêu chí xanh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn hơn, thực tế cho thấy dòng chảy tài chính xanh vẫn còn khá khiêm tốn.

Theo Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, đến hết tháng 6/2025, dư nợ tín dụng xanh chỉ đạt trên 736 nghìn tỷ đồng, chiếm 4,3% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Dù tăng 8,35% so với cuối năm 2024, con số này vẫn còn rất khiêm tốn, chủ yếu tập trung vào năng lượng tái tạo (39%) và nông nghiệp xanh (26%).

Tương tự, thị trường trái phiếu xanh cũng chưa thực sự bùng nổ. Với quy mô dư nợ hơn 30 nghìn tỷ đồng, trái phiếu xanh chỉ chiếm vỏn vẹn 2% tổng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam. Sự hạn chế này khiến cho quá trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp SME, gặp nhiều khó khăn.

Để phá vỡ rào cản này, giải pháp không chỉ dừng lại ở việc kêu gọi đầu tư mà phải nằm ở cơ chế tài chính linh hoạt và đột phá. Trước những thách thức về vốn, Chính phủ và các Bộ ngành đã và đang xây dựng những cơ chế tài chính linh hoạt, được ví như đòn bẩy vàng để thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ cho chuyển đổi xanh.

Ngân hàng Nhà nước đang khẩn trương xây dựng Nghị định hướng dẫn thực hiện chính sách ưu đãi hỗ trợ lãi suất 2%/năm. Chính sách này dành cho các doanh nghiệp khi vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) theo Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị.

Đây là một sự hỗ trợ trực tiếp, mang tính thực tiễn cao, giúp giảm đáng kể gánh nặng chi phí vốn, khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các dự án mang lại lợi ích môi trường và xã hội.

Đối với các doanh nghiệp công nghiệp, nhóm ngành có nhu cầu chuyển đổi công nghệ lớn nhất, Bộ Công Thương đang triển khai một bước đi chiến lược quan trọng. Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho biết đơn vị này đang xây dựng đề án thành lập hai quỹ quan trọng, dự kiến vận hành trong năm 2026.

Cụ thể, Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả với việc hỗ trợ trực tiếp cho các dự án giảm tiêu thụ năng lượng, ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng. Quỹ khoa học công nghệ cung cấp nguồn lực cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường.

Hai quỹ này được thiết kế với cơ chế tài chính linh hoạt, khác biệt so với tín dụng truyền thống. Chúng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực để thực hiện đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ trong quá trình chuyển đổi xanh.

Sự ra đời của các quỹ và chính sách ưu đãi mới đã tháo gỡ nút thắt về vốn, biến thách thức chuyển đổi xanh thành cơ hội lớn để doanh nghiệp nâng cấp toàn diện, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tài chính xanh đang trở nên cởi mở hơn, nguồn lực hỗ trợ ngày càng tập trung và linh hoạt hơn. Chuyển đổi xanh không còn là gánh nặng mà là chiến lược đầu tư vào tương lai.

Với sự đồng hành của Chính phủ và sự quyết tâm của cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam đang tiến những bước vững chắc trên con đường hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.