Đột phá thể chế để đưa kinh tế Việt Nam cất cánh

Phối hợp nhịp nhàng chính sách tài khóa và tiền tệ

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong thời điểm lịch sử có ý nghĩa sâu sắc, đặt ra mục tiêu tổng quát là giữ vững môi trường hòa bình, phát triển nhanh và bền vững đất nước. Tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam hướng tới trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Để hiện thực hóa khát vọng này, mục tiêu cụ thể cho giai đoạn 2026-2030 là đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, đưa GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD/năm. Đây là những con số đầy tham vọng, đòi hỏi một sự bứt phá mạnh mẽ về thể chế, đặc biệt là thể chế ngành tài chính.

Trong bối cảnh đó, sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ không chỉ dừng lại ở mức độ trao đổi thông tin mà phải trở thành một chỉnh thể thống nhất.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng, yêu cầu đặt ra là tạo ra động lực tăng trưởng đủ mạnh thông qua việc hình thành gọng kìm vững chắc giữa hai trụ cột này. Chính sách tài khóa trong giai đoạn tới sẽ tập trung bảo đảm tỷ lệ huy động ngân sách khoảng 18% GDP, ưu tiên nuôi dưỡng nguồn thu bền vững và xoay trục mạnh mẽ cơ cấu chi ngân sách theo hướng đầu tư phát triển.

Song song với đó, hệ thống ngân hàng tiếp tục khẳng định vai trò mạch máu của nền kinh tế. Với tốc độ tăng trưởng tín dụng bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 14,5%/năm, dòng vốn đã được định hướng chảy vào các khu vực sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng này trong kỷ nguyên mới, ngành ngân hàng cần sự chủ động, linh hoạt hơn trong điều hành chính sách tiền tệ để kiểm soát lạm phát hiệu quả mà vẫn tạo dư địa cho tăng trưởng.

Việc xử lý triệt để nợ xấu và kiểm soát sở hữu chéo phải được thực hiện rốt ráo để nâng cao năng lực chống chịu của hệ thống trước những cú sốc từ thị trường quốc tế.

Sự phát triển của tài chính số và thanh toán không dùng tiền mặt cũng là một điểm sáng với tốc độ tăng trưởng kinh tế số đạt khoảng 9-10%/năm. Đây là tiền đề quan trọng để minh bạch hóa dòng tiền, giảm chi phí giao dịch cho doanh nghiệp.

Dẫu vậy, những hạn chế mang tính cơ cấu vẫn tồn tại, đòi hỏi một tư duy quản trị mới, lồng ghép các tiêu chí ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) vào cơ chế tín dụng để nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Nâng chất thị trường mở đường cho các mô hình kinh tế mới

Một nền tài chính khỏe mạnh không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng. Thị trường vốn được xác định là trụ cột thứ hai, cung ứng nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Với quy mô vốn hóa hiện đạt gần 10 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 77% GDP và thị trường trái phiếu chiếm khoảng 30,7% GDP, dư địa phát triển vẫn còn rất lớn. Việc nâng hạng thị trường chứng khoán lên thị trường mới nổi vào năm 2025 không chỉ là mục tiêu mà là mệnh lệnh để thu hút dòng vốn ngoại và nâng tầm vị thế quốc gia.

Thách thức hậu nâng hạng nằm ở khả năng giữ chân nhà đầu tư. Điều này chỉ có thể thực hiện được thông qua việc chuẩn hóa hệ thống quản trị doanh nghiệp và áp dụng các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS). Khi tính minh bạch được đẩy cao, rủi ro hệ thống giảm xuống, thị trường vốn sẽ trở thành kênh dẫn vốn bền vững cho các dự án chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, trong tinh thần của Đại hội XIV, việc xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên kinh tế tri thức, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn yêu cầu hành lang pháp lý phải đi trước một bước.

Ngành tài chính đang đứng trước nhiệm vụ tiên phong trong việc xây dựng các khung pháp lý thử nghiệm (sandbox) cho tài sản số và dịch vụ tài chính công nghệ cao. Đây là cách tiếp cận khôn ngoan để vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát được các rủi ro mới phát sinh.

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho tài chính xanh, tín chỉ carbon và trái phiếu xanh sẽ giúp Việt Nam đón đầu làn sóng đầu tư bền vững toàn cầu. Một thị trường tài chính hiện đại phải là nơi các mô hình kinh doanh tiên phong tìm thấy nguồn lực để phát triển.

Theo đó, chiến lược phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với trách nhiệm người đứng đầu, cắt giảm tối thiểu 30% thủ tục hành chính không cần thiết sẽ là cú hích quan trọng để giải phóng các nguồn lực còn đang bị kìm hãm.

Việc hoàn thiện thể chế tài chính và thị trường vốn trong giai đoạn 2026-2030 không chỉ là câu chuyện của những con số tăng trưởng. Đó là quá trình chuyển đổi về chất, từ một hệ thống dựa vào số lượng sang một hệ thống dựa trên hiệu quả, minh bạch và bền vững.

Khi các nút thắt về thể chế được khơi thông, con tàu kinh tế Việt Nam sẽ có đủ nhiên liệu để tiến mạnh vào kỷ nguyên mới, hiện thực hóa khát vọng hùng cường của dân tộc.