Xếp hạng tín nhiệm mở cửa thị trường vốn minh bạch

Bảo vệ nhà đầu tư và nâng cấp quyết định

Hội thảo “Thị trường xếp hạng tín nhiệm Việt Nam: Định hướng và tiềm năng phát triển” do Bộ Tài chính và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) vừa tổ chức đã làm rõ những bước tiến pháp lý và vai trò thiết yếu của công cụ này.

Xếp hạng tín nhiệm đóng vai trò tối quan trọng trong việc minh bạch hóa rủi ro trên thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), kết quả xếp hạng là cơ sở để nhà đầu tư đánh giá khả năng trả nợ và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp, từ đó lượng hóa rủi ro một cách định lượng trước khi đưa ra quyết định rót vốn.

Sự hoàn thiện về pháp lý đã biến vai trò này thành bắt buộc. Quy định trái phiếu phát hành ra công chúng phải có xếp hạng tín nhiệm từ năm 2023, mở rộng sang phát hành riêng lẻ từ năm 2024, cho thấy quyết tâm siết chặt quản lý. Đáng chú ý, theo ông Lê Minh Hùng (UBCKNN), Nghị định số 245/2025/NĐ-CP đã chính thức yêu cầu doanh nghiệp bắt buộc phải có kết quả xếp hạng tín nhiệm khi phát hành ra công chúng.

Đặc biệt hơn, từ 1/1/2026, nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp giao dịch trái phiếu riêng lẻ sẽ phải đảm bảo trái phiếu đó có xếp hạng tín nhiệm hoặc tài sản bảo đảm đi kèm kết quả xếp hạng. Quy định này không chỉ là công cụ quản lý mà còn là tấm lá chắn bảo vệ nhà đầu tư, giảm thiểu rủi ro hệ thống.

Ngược lại, đối với doanh nghiệp, việc được xếp hạng tín nhiệm cao là một lợi thế cạnh tranh vô cùng lớn. Xếp hạng tín nhiệm là lời khẳng định độc lập về năng lực tài chính, từ đó nâng uy tín và cải thiện tính minh bạch của doanh nghiệp trên thị trường. Uy tín tăng cao đi kèm với rủi ro được đánh giá thấp hơn, từ đó giúp doanh nghiệp giảm chi phí huy động vốn (lãi suất phát hành) và mở rộng tệp nhà đầu tư tiềm năng.

Có thể thấy, xếp hạng tín nhiệm đã chuyển từ một công cụ tự nguyện mang tính khuyến khích thành một quy chuẩn bắt buộc và là điều kiện tiên quyết để tham gia vào thị trường trái phiếu hiện đại của Việt Nam.

Tín nhiệm và "nhãn xanh" mở đường cho phát triển bền vững

Trong bối cảnh Việt Nam cam kết mục tiêu Net Zero, xếp hạng tín nhiệm còn đóng vai trò là đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của trái phiếu xanh (Green Bonds) và các công cụ tài chính biến đổi khí hậu.

Thị trường trái phiếu xanh là một công cụ huy động vốn chuyên biệt, đòi hỏi độ tin cậy cao hơn cả về khả năng sinh lời lẫn tác động môi trường. Theo ông Michael Ratiinger (Chuyên gia cao cấp ADB), việc nâng cao các quy định về xếp hạng tín nhiệm giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bao gồm cả trái phiếu xanh, phát triển thuận lợi và mạnh mẽ hơn.

Sự kết hợp giữa xếp hạng tín nhiệm và xác nhận xanh (Green Labeling) là chìa khóa để thu hút vốn quốc tế và vốn đầu tư có trách nhiệm: Xếp hạng tín nhiệm giải quyết câu hỏi về khả năng doanh nghiệp trả nợ, trong khi Xác nhận xanh giải quyết câu hỏi về việc khoản đầu tư có thực sự tạo ra tác động môi trường tích cực hay không.

Theo bà Hoàng Việt Phương (Tổng giám đốc S&I), sự kết hợp này tăng độ tin cậy cho nhà đầu tư, bảo đảm tính minh bạch về khả năng hoàn trả của trái phiếu, đồng thời khẳng định cam kết môi trường của doanh nghiệp.

Trái phiếu xanh không chỉ mang lại lợi ích tài chính (kỳ hạn dài, điều kiện tín dụng tốt) mà còn nâng cao uy tín doanh nghiệp trong cộng đồng quốc tế và mở rộng tệp nhà đầu tư ESG. Đây chính là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam thực thi các kế hoạch hướng đến mục tiêu Net Zero.

Tuy nhiên, việc được dán nhãn xanh đi kèm những yêu cầu khắt khe về tính minh bạch và tuân thủ gồm: Xây dựng khung trái phiếu xanh, doanh nghiệp phải có một khung khổ rõ ràng cho việc sử dụng vốn; Danh mục phân loại xanh, các dự án phải được lựa chọn theo tiêu chí phân loại xanh quốc gia hoặc quốc tế. Cuối cùng doanh nghiệp phải thực hiện báo cáo định kỳ về việc sử dụng vốn và tác động môi trường của dự án.

Để củng cố niềm tin, vai trò của đánh giá độc lập là then chốt. Các hình thức như ý kiến bên thứ hai (SPO), chứng nhận CBS hay xếp hạng ESG không chỉ tăng tính minh bạch mà còn siết chặt trách nhiệm pháp lý của tổ chức xác nhận.

Với những nền tảng pháp lý đang được củng cố và ưu đãi sẵn có, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam đang mở ra một cơ hội lớn cho doanh nghiệp và định chế tài chính trong tiến trình chuyển đổi sang kinh tế xanh và bền vững, đặt xếp hạng tín nhiệm làm nền tảng vững chắc cho sự minh bạch và phát triển.