Động lực mới cho doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế từ sóng đầu tư công

Tuy nhiên, sau 6 tháng đầu năm, tiến độ giải ngân vẫn ở mức thấp, buộc Chính phủ chuyển sang cơ chế điều hành quyết liệt hơn với mục tiêu giải ngân 100% vốn ngân sách Trung ương và áp dụng bộ tiêu chí KPI đánh giá kết quả thực hiện.

KPI giải ngân tạo sức ép mới, dòng vốn 423.000 tỷ đồng bước vào giai đoạn tăng tốc

Giai đoạn 2026-2030, tổng ngân sách nhà nước bố trí cho các Chương trình mục tiêu quốc gia lên tới khoảng 423.000 tỷ đồng, tạo nguồn lực quan trọng để thúc đẩy phát triển hạ tầng, an sinh xã hội và nâng cao chất lượng đời sống tại nhiều địa phương.

Tuy nhiên, kết quả thực hiện trong nửa đầu năm 2026 cho thấy tiến độ vẫn còn khá chậm. Đến hết ngày 30/6/2026, tổng vốn đầu tư công của Chương trình mới giải ngân hơn 2.714 tỷ đồng, tương đương 23,5% kế hoạch, trong đó vốn ngân sách Trung ương đạt 22,1%.

Ở từng chương trình thành phần, tiến độ cũng chưa đạt kỳ vọng. Chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững mới giải ngân 18,9%, trong khi Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt 24,3%.

Nhận định về thực trạng này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, nhìn chung các Chương trình mục tiêu quốc gia đều giải ngân chậm hơn so với mặt bằng chung của đầu tư công. Theo ông, mặc dù đã có thông báo vốn, có dự án và chính sách, nhưng tỷ lệ giải ngân mới đạt 18,9% kế hoạch năm, cho thấy việc triển khai các chương trình vẫn diễn ra chậm.

Thực trạng trên khiến yêu cầu đẩy nhanh giải ngân trở thành nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu năm 2026 phải giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương được giao, đồng thời giao xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, chấm điểm KPI về giải ngân để trình Chính phủ ban hành.

Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, sau 5 năm triển khai giai đoạn 2021-2025, ba Chương trình mục tiêu quốc gia đã tạo chuyển biến rõ nét tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, "phải nhìn thẳng vào thực tế là năng lực tổ chức thực thi ở nhiều địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu". Ông cũng lưu ý có nơi vốn đã được bố trí nhưng không giải ngân được, trong khi nguy cơ tái nghèo vẫn hiện hữu nếu chương trình không được triển khai đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Việc lượng hóa kết quả thực hiện thông qua KPI đồng nghĩa với việc tiến độ giải ngân sẽ gắn trực tiếp với trách nhiệm của từng bộ, ngành và địa phương. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quá trình xử lý hồ sơ, hoàn thiện thủ tục và triển khai dự án nhanh hơn, qua đó đưa dòng vốn đầu tư công đi vào nền kinh tế với tốc độ cao hơn trong nửa cuối năm.

Đối với doanh nghiệp, đây là tín hiệu cho thấy nhiều dự án đang bước từ giai đoạn chuẩn bị sang triển khai thực tế.

Tháo gỡ thủ tục, dòng vốn hướng vào hạ tầng và mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp

Tiến độ giải ngân chậm thời gian qua chủ yếu xuất phát từ các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, đấu thầu, quản lý vật liệu xây dựng cũng như xác định danh mục dự án. Để khắc phục tình trạng này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn kiến nghị các bộ, ngành khẩn trương rà soát, xử lý các kiến nghị của địa phương, bổ sung các hướng dẫn còn thiếu và thống nhất các quy định để bảo đảm tính đồng bộ trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, các địa phương cần sớm ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ và chủ động hoàn thiện cơ sở pháp lý thuộc thẩm quyền.

Song song với việc siết tiến độ, cơ chế quản lý giai đoạn 2026-2030 cũng được điều chỉnh theo hướng phân cấp, phân quyền và quản lý theo kết quả, tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong tổ chức thực hiện chương trình.

Đánh giá về nền tảng triển khai, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết sau 6 tháng đầu năm 2026, Chương trình đã cơ bản hoàn thành các điều kiện nền tảng để bước vào giai đoạn triển khai thực chất. Hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn ở Trung ương đã được ban hành tương đối đầy đủ, đồng bộ, tạo khung pháp lý thống nhất trên phạm vi cả nước.

Một thay đổi đáng chú ý là số lượng văn bản hướng dẫn đã giảm tới 79% so với giai đoạn trước. Việc tinh giản này góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo chính sách, phân tán đầu mối quản lý và hạn chế phân bổ nguồn lực dàn trải. Cùng với Sổ tay hướng dẫn được ban hành để hệ thống hóa các quy định, quá trình tổ chức thực hiện được kỳ vọng sẽ thuận lợi hơn cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp tham gia đấu thầu và thi công các dự án đầu tư công, việc giảm bớt thủ tục hành chính và minh bạch hơn về quy trình sẽ góp phần tiết kiệm thời gian, giảm chi phí thực hiện và rút ngắn thời gian đưa dự án vào triển khai.

Nguồn vốn trong giai đoạn tới cũng được định hướng tập trung vào các lĩnh vực thiết yếu thay vì dàn trải. Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, các chương trình phải bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên giải quyết dứt điểm các nhu cầu thiết yếu như nước sạch, đất ở, đất sản xuất, giáo dục, y tế cùng các vấn đề dân sinh cấp bách.

Đây là những lĩnh vực được kỳ vọng tạo ra nhu cầu lớn đối với doanh nghiệp xây dựng, hạ tầng giao thông nông thôn, doanh nghiệp cung cấp vật liệu xây dựng, thiết bị y tế, thiết bị giáo dục và các đơn vị cung ứng dịch vụ kỹ thuật.

Bên cạnh đầu tư hạ tầng, các chương trình còn ưu tiên phát triển sinh kế, tạo việc làm và hỗ trợ sản xuất thông qua nguồn vốn tín dụng chính sách. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh Ngân hàng Chính sách xã hội giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong thực hiện Chương trình giảm nghèo bền vững cũng như xây dựng nông thôn mới.

Về dài hạn, sự phát triển của khu vực nông thôn cũng mở ra dư địa thị trường mới cho doanh nghiệp. Hiện cả nước đã phát triển khoảng 25.000 sản phẩm OCOP, tạo giá trị kinh tế và thương hiệu cho nhiều địa phương. Đồng thời, mục tiêu đến năm 2030 là thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng gấp 2,5-3 lần so với năm 2020, cùng với tỷ lệ nghèo đa chiều giảm bình quân 1-1,5% mỗi năm.

Thu nhập được cải thiện sẽ mở rộng sức mua tại khu vực nông thôn và miền núi, tạo điều kiện để các doanh nghiệp bán lẻ, hàng tiêu dùng nhanh, logistics và chuỗi cung ứng phát triển theo cùng nhịp tăng trưởng của đầu tư công.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng bày tỏ tin tưởng, với cách làm mới, cơ chế mới và quyết tâm mới, việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 sẽ đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy phát triển bền vững khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong bối cảnh Chính phủ đồng thời siết chặt kỷ luật giải ngân và đơn giản hóa cơ chế thực hiện, gói vốn 423.000 tỷ đồng không chỉ là nguồn lực dành cho các Chương trình mục tiêu quốc gia mà còn có thể trở thành động lực mới cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động chuẩn bị năng lực thi công, nguồn vật tư, nhân lực và khả năng đáp ứng tiến độ để đón đầu làn sóng dự án được đẩy nhanh trong những tháng cuối năm 2026 và các năm tiếp theo.