Đòn bẩy cho kinh tế số từ khung pháp lý sàn giao dịch dữ liệu

Chuẩn hóa điều kiện chủ thể và tiêu chuẩn kỹ thuật hàng hóa số

Thực tiễn phát triển kinh tế số thời gian qua cho thấy, việc thiếu vắng một cơ chế giao dịch dữ liệu minh bạch khiến các doanh nghiệp gặp nhiều rào cản trong việc chia sẻ, thương mại hóa và khai thác giá trị từ nguồn tài nguyên này. Nghị định 314/2026/NĐ-CP ra đời đã giải quyết trực diện nút thắt đó bằng việc đưa ra các tiêu chí rõ ràng đối với cả chủ thể tham gia lẫn hàng hóa dữ liệu được đưa lên sàn.

Đối với các tổ chức và cá nhân tham gia giao dịch, quy định nêu rõ tổ chức là pháp nhân Việt Nam phải được thành lập, hoạt động hợp pháp và không nằm trong quá trình chia, tách, sáp nhập hay giải thể, phá sản. Đối với các pháp nhân nước ngoài, bên cạnh việc thành lập hợp pháp theo pháp luật bản địa, đơn vị phải có hiện diện thương mại, chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Việt Nam. Riêng đối với các tổ chức cung cấp sản phẩm, dịch vụ thuộc danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, việc sở hữu Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh theo quy định của pháp luật là yêu cầu bắt buộc.

Bên cạnh điều kiện chủ thể, chất lượng và tính hợp pháp của hàng hóa dữ liệu đóng vai trò quyết định đến sự vận hành an toàn của thị trường. Nghị định quy định dữ liệu, sản phẩm và dịch vụ dữ liệu khi đưa lên sàn phải có nguồn gốc hợp pháp, được chứng minh qua hồ sơ, tài liệu thu thập hoặc nhận chuyển giao quyền sử dụng minh bạch. Quy trình tạo ra dữ liệu phải tuân thủ pháp luật và thông qua sự kiểm tra, đánh giá của tổ chức kinh doanh dịch vụ sàn.

Về mặt kỹ thuật, dữ liệu giao dịch phải bảo đảm các tiêu chuẩn tối thiểu bao gồm: định dạng thông dụng cho máy đọc và khai thác; có hướng dẫn kết nối API, mô tả cấu trúc, phương thức xác thực và phân quyền truy cập cụ thể; bảo đảm an toàn, bảo mật tuyệt đối trong quá trình truyền tải và lưu trữ. Bên bán có nghĩa vụ công khai minh bạch thông tin về chất lượng, độ chính xác cũng như các hạn chế của dữ liệu trong hồ sơ niêm yết, giúp bên mua dễ dàng đánh giá và ra quyết định.

Tích hợp VNeID và siết chặt quản lý nguồn dữ liệu công

Một trong những điểm sáng mang tính đột phá của Nghị định 314/2026/NĐ-CP là việc ứng dụng hạ tầng công nghệ định danh quốc gia vào quy trình quản lý giao dịch. Quy trình đăng ký tài khoản trên sàn giao dịch dữ liệu được tích hợp trực tiếp với hệ thống định danh và xác thực điện tử. Công dân và doanh nghiệp Việt Nam sẽ thực hiện đăng ký tài khoản thông qua ứng dụng VNeID với mức độ định danh level 2.

Đối với các tổ chức, cá nhân nước ngoài, nếu đã có tài khoản VNeID mức độ 2 sẽ áp dụng quy trình tương tự. Trường hợp chưa có, việc xác minh sẽ được thực hiện qua phương thức gửi đề nghị kèm hồ sơ pháp lý đã được hợp pháp hóa lãnh sự hoặc thông qua các nền tảng xác thực số quốc tế được liên thông theo điều ước mà Việt Nam là thành viên. Bên cạnh đó, nhằm bảo đảm dòng tiền minh bạch và khả năng truy vết, toàn bộ các giao dịch thanh toán trên sàn bắt buộc phải thực hiện qua tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử thuộc danh mục được công bố chính thức.

Đặc biệt, Nghị định cũng thiết lập ranh giới kiểm soát nghiêm ngặt đối với nguồn dữ liệu hình thành từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Nguồn dữ liệu công chỉ được phép đưa lên sàn giao dịch khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện: thuộc phạm vi được phép chia sẻ; được cơ quan chủ quản thẩm quyền chấp thuận (trừ trường hợp dữ liệu mở); bảo đảm tuyệt đối không làm lộ bí mật nhà nước, dữ liệu cá nhân hay dữ liệu hạn chế tiếp cận; và phải sử dụng đúng mục đích, phạm vi đã được phê duyệt.

Nghị định 314/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 25/9/2026. Việc xác lập một hành lang pháp lý minh bạch, chặt chẽ nhưng linh hoạt không chỉ giúp các doanh nghiệp tự tin tham gia lưu thông dòng chảy dữ liệu, mà còn tạo tiền đề quan trọng để Việt Nam xây dựng một thị trường dữ liệu chuyên nghiệp, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế số bền vững.