Việc nghiên cứu và tiến tới thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia đang được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xem xét như một bước đi chiến lược, không chỉ nhằm quản lý chặt chẽ và minh bạch hóa thị trường vàng vốn tồn tại nhiều biến động, mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn là huy động, chuyển hóa nguồn lực vàng trong d&aci
Mục tiêu hình thành hạ tầng tài chính quốc gia
Vàng từ lâu đã là kênh tích trữ truyền thống được đưa vào khuôn khổ quản lý, giao dịch và giám sát tập trung, có thể so sánh với những nền tảng giao dịch hàng hóa, chứng khoán hay ngoại tệ đã vận hành thành công trong nước.
Quang cảnh buổi Tọa đàm về việc thành lập sàn giao dịch vàng chiều 15/10. Ảnh: VGP
Phát biểu tại tọa đàm về việc thành lập sàn giao dịch vàng chiều 15/10, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng khẳng định, thị trường vàng Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển và điều tiết khác nhau, song vẫn còn tồn tại tình trạng giao dịch tự do ngoài hệ thống, chênh lệch giá nội - ngoại lớn, và khó kiểm soát nguồn cung cầu thực tế. Do đó, việc nghiên cứu thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia là một bước đi đồng bộ, góp phần hoàn thiện thể chế, minh bạch hóa hoạt động mua bán, và quan trọng hơn, tạo nền tảng dữ liệu để phân tích, dự báo, hoạch định chính sách tiền tệ, cũng như ổn định tâm lý thị trường.
Theo ông Đào Xuân Tuấn – Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối, mục tiêu của đề án là hình thành một sàn giao dịch vàng vật chất tập trung, hoạt động theo nguyên tắc Nhà nước quản lý, doanh nghiệp vận hành, công khai và minh bạch. Đây sẽ là kênh phân phối vàng nguyên liệu nhập khẩu đạt chuẩn, từng bước mở rộng sang các sản phẩm vàng tài khoản và phái sinh, qua đó hướng đến việc huy động nguồn vàng trong dân để chuyển hóa thành nguồn lực đầu tư cho nền kinh tế.
Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai mô hình này: khuôn khổ pháp lý về cấp phép nhập khẩu vàng đã có (theo Nghị định 232), mô hình sandbox tài chính đang được thử nghiệm, trung tâm tài chính quốc tế và sở giao dịch hàng hóa đã hình thành, trong khi hệ thống ngân hàng thương mại có đủ kinh nghiệm vận hành nền tảng giao dịch điện tử. NHNN cũng đang tham khảo mô hình sàn vàng quốc tế như SGE (Trung Quốc), IIBX (Ấn Độ) hay SBMA (Singapore) để lựa chọn cấu trúc phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, vàng là hàng hóa đặc biệt có giá trị cao, đòi hỏi hạ tầng lưu ký, kiểm định và bảo đảm an toàn tài sản ở mức tuyệt đối. Việt Nam hiện chưa có trung tâm lưu trữ, kiểm định vàng tập trung, nên cần lộ trình triển khai thận trọng theo ba giai đoạn, đảm bảo an toàn hệ thống tài chính và ổn định kinh tế vĩ mô trước khi mở rộng liên thông với thị trường quốc tế.
Ba phương án đang được xem xét gồm: Thành lập Sàn giao dịch vàng quốc gia do Nhà nước quản lý; Cho phép đưa vàng vào giao dịch trên Sở giao dịch hàng hóa và Thành lập Sàn giao dịch vàng trong Trung tâm tài chính quốc tế.
Dù theo mô hình nào, mục tiêu chung vẫn là xây dựng một trung tâm giao dịch vàng hiện đại, có cơ sở hạ tầng thanh toán – lưu trữ – công nghệ đồng bộ, minh bạch và an toàn, hướng tới huy động hiệu quả nguồn vàng trong dân vào hệ thống tài chính quốc gia.
Thận trọng, chắc chắn và minh bạch
Tại tọa đàm, nhiều ý kiến chuyên gia thống nhất rằng việc hình thành sàn giao dịch vàng không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là bước đi chiến lược trong cải cách thị trường tài chính. Sàn vàng tập trung sẽ giúp ổn định giá, hạn chế đầu cơ, tăng tính minh bạch trong nhập khẩu và lưu thông vàng, đồng thời củng cố niềm tin vào chính sách điều hành của Nhà nước, hướng dòng vàng từ tích trữ sang sản xuất, kinh doanh và đầu tư.
Ông Bùi Hoàng Hải – Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (Bộ Tài chính) – nhận định, Việt Nam hoàn toàn có thể sớm triển khai hai sản phẩm liên quan: phái sinh vàng và chứng chỉ quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng. Phái sinh vàng sẽ giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro giá cả, còn ETF vàng đáp ứng nhu cầu tích trữ hợp pháp, an toàn của người dân.
Theo ông Hải, khung pháp lý cho phái sinh đã tương đối hoàn thiện, có thể triển khai ngay vì thị trường phái sinh chứng khoán đang vận hành ổn định với cơ chế ký quỹ, thanh toán minh bạch. Vấn đề còn lại là xác định giá cơ sở tham chiếu – có thể lấy từ sàn giao dịch vàng quốc gia hoặc các sàn quốc tế như LME hay COMEX – để bảo đảm tính minh bạch và khả năng so sánh. Với ETF vàng, Việt Nam cần nền tảng sàn vật chất để giao dịch thuận lợi, nhưng trong giai đoạn đầu vẫn có thể thực hiện thông qua giao dịch thỏa thuận giữa các quỹ đầu tư, dưới sự giám sát của NHNN và Ủy ban Chứng khoán.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: IT
Một điểm then chốt được ông Hải nhấn mạnh là hoạt động lưu ký và kiểm định vàng, bởi đây là yếu tố bảo đảm giá trị thật của sản phẩm giao dịch. Các loại vàng được niêm yết cần đạt chuẩn quốc tế (99,99% hoặc 24K), tập trung vào các thương hiệu có độ tinh khiết cao để tạo thanh khoản tốt và thuận tiện cho việc phát triển các sản phẩm phái sinh trong tương lai.
Kết luận tọa đàm, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng khẳng định, NHNN sẽ không trực tiếp xây dựng hay vận hành sàn vàng; việc này sẽ do doanh nghiệp nhà nước và tư nhân phối hợp thực hiện dưới sự quản lý của cơ quan chức năng. Ông nhấn mạnh, đây là chính sách có ảnh hưởng lớn đến kinh tế vĩ mô, nên cần đi từng bước chắc chắn, vừa làm vừa đánh giá mô hình, hàng hóa, cơ chế vận hành và xử lý thông tin.
Trước mắt, sàn vàng sẽ tập trung vào việc minh bạch hóa hoạt động nhập khẩu và giao dịch vàng miếng, trong khi các sản phẩm như phái sinh hay chứng chỉ vàng sẽ được nghiên cứu ở giai đoạn tiếp theo. NHNN cũng yêu cầu đẩy nhanh quá trình xây dựng dự thảo quy định pháp lý, lấy ý kiến các bộ, ngành trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét.
“Các đơn vị cần phối hợp và góp ý khẩn trương để hoàn thành nhiệm vụ trong 10 ngày theo chỉ đạo của Chính phủ”, ông Dũng nói, đồng thời nhấn mạnh việc chuẩn hóa quy trình kiểm định trong nước, xây dựng trung tâm lưu ký vàng quốc gia, và bảo đảm rằng chỉ những loại vàng đạt chuẩn quốc tế mới được phép giao dịch trên sàn.
Trước đó, tại cuộc họp Thường trực Chính phủ ngày 24/5/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chỉ rõ yêu cầu cấp thiết phải tách bạch chức năng quản lý nhà nước và hoạt động kinh doanh vàng, coi đây là nguyên tắc căn bản để xây dựng thị trường vàng lành mạnh, minh bạch, vận hành theo cơ chế thị trường nhưng có sự kiểm soát của Nhà nước.
Thủ tướng nhấn mạnh, trong bối cảnh chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới có lúc lên tới hơn 10%, cùng với hiện tượng đầu cơ, găm hàng, thao túng giá và buôn lậu vàng, việc hình thành sàn giao dịch vàng quốc gia sẽ giúp giảm áp lực cung – cầu, kéo chênh lệch giá về mức hợp lý (1–2%), đồng thời nâng cao năng lực điều tiết thị trường, kiểm soát lạm phát và ổn định vĩ mô.
Song song đó, Chính phủ yêu cầu NHNN sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý kinh doanh vàng theo hướng rút gọn, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường vàng và nghiên cứu cơ chế hóa đơn điện tử từ máy tính tiền trong kinh doanh vàng, qua đó tạo hành lang pháp lý và công cụ quản lý hiện đại, hạn chế tối đa hoạt động giao dịch không minh bạch.
