Doanh nghiệp trước bài toán đổi mới để bứt phá

Những thành tự lớn

Theo ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), quy mô GDP năm 2025 đạt khoảng 514 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế lớn thứ 32 thế giới; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930 tỷ USD, nằm trong nhóm 20 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất toàn cầu.

Việt Nam cũng là một trong những nền kinh tế có độ mở cao, hội nhập sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đồng thời trở thành điểm đến hấp dẫn trong chuỗi cung ứng và đầu tư quốc tế. Trong bối cảnh nhiều biến động, cộng đồng doanh nghiệp vẫn thể hiện khả năng thích ứng và sức bật đáng ghi nhận.

Số liệu thống kê cho thấy năm 2025, gần 300.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại thị trường, với tổng vốn đăng ký bổ sung gần 6,4 triệu tỷ đồng. Riêng tháng 1/2026 có gần 48,7 nghìn doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường - mức kỷ lục, phản ánh niềm tin mạnh mẽ vào triển vọng phát triển kinh tế.

Làn sóng đầu tư ra nước ngoài cũng gia tăng, đạt khoảng 1,36 tỷ USD trong năm 2025. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế ở các lĩnh vực công nghệ, viễn thông, nông nghiệp, chế biến và thực phẩm.

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp vẫn có quy mô nhỏ và vừa, năng lực tài chính hạn chế, trình độ công nghệ chưa cao và năng suất lao động còn khoảng cách so với khu vực. Nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong công nghệ và quản trị hiện đại, vẫn thiếu hụt. Sự liên kết giữa các doanh nghiệp còn lỏng lẻo, chưa hình thành được các hệ sinh thái đủ mạnh để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, "đổi mới" không còn là lựa chọn mà là điều kiện tiên quyết. Doanh nghiệp cần chuyển dịch từ gia công sang sáng tạo, từ thị trường nội địa sang tư duy toàn cầu, từ tăng trưởng nhanh sang bền vững; đồng thời tận dụng các cơ hội từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, tài chính xanh và các FTA thế hệ mới.

Ở góc độ chuỗi giá trị, các chuyên gia cho rằng, dù Việt Nam đã nằm trong nhóm 20 quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới, doanh nghiệp nội địa vẫn chủ yếu dừng ở khâu xuất khẩu bán thành phẩm (B2B), chưa làm chủ được thương hiệu để tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu. Trong khi đó, các khâu xây dựng thương hiệu và bán lẻ lại chiếm tới 70-80% giá trị sản phẩm.

Các điểm nghẽn chiến lược vẫn hiện hữu, từ sự phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu, liên kết sản xuất lỏng lẻo, thiếu hệ thống tài chính chuỗi đến chi phí logistics cao. Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp còn thiếu quyết tâm đầu tư vào thương hiệu và sản phẩm đầu cuối.

Các chuyên gia cho rằng, cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam vươn ra “biển lớn” là rất rộng mở, nhưng đi kèm là những yêu cầu ngày càng cao về năng lực nội tại và khả năng thích ứng. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, chỉ những doanh nghiệp chủ động đổi mới, kiên trì xây dựng thị trường và từng bước làm chủ chuỗi giá trị mới có thể vươn xa và khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế thế giới.

Đa dạng hóa nguồn cung và thị trường đầu ra

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA), căng thẳng tại Trung Đông đã tác động mạnh đến thị trường năng lượng, kéo theo chi phí logistics gia tăng và ảnh hưởng toàn bộ chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, những yếu tố địa chính trị tiếp tục tạo áp lực lớn lên hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Không chỉ dừng ở chi phí, yếu tố đáng lo ngại là tâm lý bất ổn khiến doanh nghiệp trở nên thận trọng hơn trong đầu tư, làm chậm quá trình phục hồi kinh tế. Trong một thế giới ngày càng khó dự báo, các cú sốc có thể lan tỏa nhanh chóng, khiến các phương thức dự báo truyền thống kém hiệu quả.

Do đó, đa dạng hóa nguồn cung và thị trường đầu ra trở thành yêu cầu bắt buộc. Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các nguồn nguyên liệu và năng lượng từ nhiều quốc gia, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc.

Song song đó, thị trường nội địa vẫn đóng vai trò quan trọng. Việc thúc đẩy giải ngân đầu tư công được xem là giải pháp then chốt nhằm tạo động lực tăng trưởng và việc làm. Sự kết hợp giữa nỗ lực tự thân của doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ từ Nhà nước sẽ mở ra cơ hội bứt phá.

Các chính sách như Nghị quyết 98/2023/QH15 về thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh và Nghị quyết 09 của HĐND TP. Hồ Chí Minh về hỗ trợ lãi suất cho các lĩnh vực ưu tiên như lương thực thực phẩm, hóa dược, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số được đánh giá là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn và xây dựng nền tảng phát triển dài hạn.