Doanh nghiệp trước áp lực sàng lọc và kỳ vọng phục hồi

Gia nhập thị trường tăng về quy mô vốn

Bức tranh doanh nghiệp trong 9 tháng năm 2026 cho thấy hai diễn biến song song khi dòng doanh nghiệp gia nhập thị trường vẫn được duy trì ở quy mô lớn, trong khi số doanh nghiệp rút lui tiếp tục ở mức đáng chú ý, phản ánh quá trình tái cơ cấu đang diễn ra với cường độ cao trong cộng đồng doanh nghiệp. Cả nước có hơn 223,9 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, giảm 3,2% so với cùng kỳ năm 2025, tương đương bình quân mỗi tháng có khoảng 24,9 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Đáng chú ý, diễn biến về số lượng không phản ánh đầy đủ xu hướng về quy mô nguồn lực khi gần 149,7 nghìn doanh nghiệp được thành lập mới, tăng 3,2%, với tổng vốn đăng ký đạt 1,884 triệu tỷ đồng, tăng tới 32,7% so với cùng kỳ. Vốn đăng ký bình quân mỗi doanh nghiệp đạt 12,6 tỷ đồng, tăng 28,5%, trong khi tổng vốn bổ sung vào nền kinh tế đạt hơn 5 triệu tỷ đồng, tăng 6,1%, cho thấy nhóm doanh nghiệp gia nhập thị trường đang có xu hướng nâng cao quy mô vốn ngay từ thời điểm bắt đầu hoạt động.

Tuy nhiên, áp lực đối với khu vực doanh nghiệp vẫn chưa thể xem nhẹ khi gần 74,3 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, giảm 14%, trong khi tổng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lên tới 172 nghìn, bình quân mỗi tháng có khoảng 19,1 nghìn doanh nghiệp rời thị trường. Trong số này, gần 89,8 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, 33,5 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể và hơn 48,7 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng đột biến 118,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Diễn biến trên cho thấy thị trường đang tạo ra sự phân hóa rõ nét giữa những doanh nghiệp có khả năng duy trì hoạt động và mở rộng quy mô với những doanh nghiệp không còn đủ khả năng thích ứng. Dữ liệu trong 9 tháng cũng cho thấy sự sàng lọc diễn ra ở nhiều ngành nghề, trong đó khu vực công nghiệp và xây dựng có hơn 36,9 nghìn doanh nghiệp thành lập mới, tăng 14,1%, riêng xây dựng có gần 15 nghìn doanh nghiệp mới, tăng 33%, còn công nghiệp chế biến, chế tạo ghi nhận 19.380 doanh nghiệp thành lập mới và 5.253 doanh nghiệp giải thể.

Ở khu vực dịch vụ, gần 111,2 nghìn doanh nghiệp được thành lập mới, giảm nhẹ 0,1%, trong đó bán buôn, bán lẻ và sửa chữa xe chiếm số lượng lớn với gần 59,8 nghìn doanh nghiệp, song đồng thời ghi nhận 18.579 doanh nghiệp giải thể. Các lĩnh vực vận tải, kho bãi và lưu trú, ăn uống tiếp tục có tốc độ gia nhập đáng chú ý khi số doanh nghiệp mới lần lượt tăng 24,8% và 23,5%, trong khi bất động sản có 4.535 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 10,9%.

Niềm tin kinh doanh hướng về quý IV

Nếu số liệu đăng ký và rút lui phản ánh sức ép đang hiện hữu trên thị trường, kết quả khảo sát doanh nghiệp công nghiệp chế biến, chế tạo lại cho thấy một bức tranh tích cực hơn về triển vọng hoạt động trong những tháng cuối năm. Trong quý III, có 34,2% doanh nghiệp đánh giá tình hình sản xuất kinh doanh tốt hơn quý II, 45,7% cho rằng hoạt động ổn định và 20,1% gặp khó khăn, trong khi khối lượng sản xuất, đơn hàng mới và đơn hàng xuất khẩu đều ghi nhận tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá tăng cao hơn tỷ lệ đánh giá giảm.

Triển vọng quý IV tiếp tục được cải thiện khi 39,2% doanh nghiệp dự báo tình hình sản xuất kinh doanh sẽ tốt lên, 44,7% dự báo ổn định và chỉ 16,1% cho rằng khó khăn sẽ gia tăng. Tính chung, 83,9% doanh nghiệp dự báo hoạt động trong quý IV sẽ tốt hơn hoặc giữ ổn định so với quý III, trong đó tỷ lệ này ở khu vực FDI đạt 85,5%, doanh nghiệp Nhà nước đạt 83,3% và khu vực ngoài Nhà nước đạt 83,1%, qua đó cho thấy niềm tin kinh doanh đang có sự cải thiện ở cả ba khu vực.

Các chỉ số về đơn hàng cũng củng cố kỳ vọng này khi 37,3% doanh nghiệp dự kiến đơn đặt hàng mới tăng trong quý IV, cao hơn mức 31,9% của quý III, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp dự báo đơn hàng xuất khẩu tăng đạt 30,8%, so với 24,8% trong quý III. Cùng với đó, 39% doanh nghiệp kỳ vọng sản lượng sản xuất tăng và 46,2% dự báo sản lượng duy trì ổn định, cho thấy kỳ vọng phục hồi không chỉ nằm ở tâm lý mà còn được phản ánh qua kế hoạch sản xuất và đơn hàng của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, khu vực FDI đang thể hiện mức độ lạc quan cao nhất khi 85,5% doanh nghiệp dự báo hoạt động quý IV tốt hơn hoặc ổn định so với quý III, cao hơn mức 83,3% của doanh nghiệp Nhà nước và 83,1% của khu vực ngoài Nhà nước. Tín hiệu này có ý nghĩa đối với ngành công nghiệp chế biến, chế tạo khi khối doanh nghiệp FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong sản xuất và xuất khẩu, đồng thời tạo thêm kỳ vọng về sự cải thiện của đơn hàng trong giai đoạn cuối năm.

Thị trường doanh nghiệp 9 tháng năm 2026 đang cho thấy một quá trình sàng lọc mạnh nhưng không đồng nghĩa với sự suy giảm đồng loạt, bởi bên cạnh số doanh nghiệp giải thể tăng cao vẫn xuất hiện xu hướng gia tăng đáng kể về vốn đăng ký của doanh nghiệp thành lập mới và sự cải thiện trong kỳ vọng sản xuất kinh doanh. Những diễn biến này đặt doanh nghiệp trước yêu cầu nâng cao năng lực thích ứng, kiểm soát nguồn lực và tận dụng tốt hơn cơ hội từ sự phục hồi của đơn hàng trong quý IV, đồng thời cho thấy chất lượng và sức cạnh tranh sẽ ngày càng quyết định khả năng tồn tại của doanh nghiệp trên thị trường.