Đầu tư công từ điểm nghẽn đến đòn bẩy tăng trưởng

Đây là một tín hiệu mạnh mẽ, minh chứng cho sự chuyển động đồng bộ trong cải cách hành chính và pháp lý, đã thực sự mở đường cho hàng loạt dự án trọng điểm được tăng tốc triển khai. Không chỉ là một con số ấn tượng, đây còn là lời khẳng định về quyết tâm của Chính phủ trong việc biến đầu tư công thành trụ cột tăng trưởng, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đầy biến động.

Đà tăng trưởng ấn tượng này, theo phân tích từ VinaCapital, đến từ hai yếu tố then chốt: Nhận thức ngày càng cao về tầm quan trọng của việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền về địa phương. Việc này giúp tinh giản quy trình, tăng tính chủ động và rút ngắn thời gian thực hiện cho các cơ quan thi hành.

Minh chứng rõ nét cho điều này là tốc độ giải ngân tại cấp tỉnh tăng hơn 40%. Đây là kết quả trực tiếp của những nỗ lực sáp nhập và cải tổ bộ máy hành chính tại nhiều địa phương. Đơn cử, việc sắp xếp 63 Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh thành 20 Kho bạc cấp khu vực và loại bỏ Kho bạc cấp huyện đã đơn giản hóa đáng kể thủ tục. Nhờ đó, các nhà thầu có thể nộp hồ sơ trực tuyến và đặc biệt, thời gian giải ngân đã rút ngắn từ vài tuần xuống chỉ còn 1-3 ngày.

Chính phủ không chỉ đẩy nhanh tiến độ mà còn mở rộng phạm vi đầu tư công. Các lĩnh vực mới như trung tâm dữ liệu và hạ tầng công nghệ cao đang được ưu tiên, phản ánh tầm nhìn chiến lược về phát triển kinh tế số.

Hàng loạt dự án quốc gia quy mô lớn như Sân bay Long Thành (13 tỷ USD), đường vành đai Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh (13 tỷ USD), hay tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng (8,4 tỷ USD) đều được đẩy nhanh tiến độ, thậm chí rút ngắn thời gian thực hiện tới 3 năm.

Song hành với cải cách hành chính, việc cập nhật khung pháp lý cũng được tiến hành quyết liệt nhằm tạo thuận lợi cho cả khu vực công và tư nhân trong lĩnh vực hạ tầng. Một loạt quy định mới đã được ban hành để tháo gỡ các nút thắt về thủ tục, phân quyền và tài chính cho các dự án đầu tư công.

Điểm nổi bật là việc phân cấp thẩm quyền phê duyệt: các dự án có tổng mức đầu tư dưới 10 nghìn tỷ đồng giờ đây có thể được các bộ, ngành hoặc địa phương phê duyệt, không còn phải trình lên Thủ tướng như trước. Các quy định về giải phóng mặt bằng cũng linh hoạt hơn, cho phép chia nhỏ theo nhóm dự án, đẩy nhanh quá trình chuẩn bị và triển khai.

Đặc biệt, chính sách hỗ trợ mô hình đối tác công tư (PPP) đang được nới lỏng đáng kể: Chính phủ cho phép tăng tỷ lệ vốn góp ngân sách Nhà nước từ 50% lên 70% đối với các dự án ưu tiên; miễn yêu cầu về kinh nghiệm cho nhà đầu tư PPP mới. Các dự án theo hình thức Xây dựng - Chuyển giao (BT) vốn bị đình trệ cũng đang được khôi phục và mở rộng triển khai trở lại tại nhiều địa phương, tháo gỡ vướng mắc cho những dự án lớn đã bị tồn đọng.

Về tài chính, Chính phủ đang tích cực khuyến khích hệ thống ngân hàng nới hạn mức tín dụng để hỗ trợ các dự án BOT, tạo thêm nguồn vốn dồi dào. Với tỷ lệ nợ công vẫn duy trì dưới 40% GDP và thặng dư ngân sách 5 tháng đầu năm đạt trên 5% GDP, Việt Nam có dư địa tài khóa lớn để tiếp tục duy trì tốc độ giải ngân cao, đảm bảo nguồn vốn ổn định cho các dự án.

Làn sóng đầu tư hạ tầng mạnh mẽ này cũng mở ra nhiều cơ hội cho nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán. Tuy nhiên, theo VinaCapital, số lượng doanh nghiệp niêm yết có khả năng hưởng lợi trực tiếp vẫn còn hạn chế do phần lớn các nhà thầu chính là doanh nghiệp tư nhân.

Dù vậy, vẫn có những cái tên đáng chú ý như Tập đoàn Hòa Phát (HPG) với năng lực sản xuất thép hàng đầu và định hướng cung cấp sản phẩm cho các dự án đường sắt cao tốc, HPG được kỳ vọng sẽ hưởng lợi lớn từ nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao.

Ngành vật liệu xây dựng với các công ty chuyên về đá xây dựng như DHA, VLB, KSB hay xi măng như HT1 cũng được hưởng lợi từ nhu cầu nguyên vật liệu tăng mạnh.

Phân khúc thi công và xây dựng với các mã như: DPG, VCG, FCN, C4G, CTD hiện đang có lượng hợp đồng lớn và biên lợi nhuận ổn định nhờ dòng tiền từ Nhà nước. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần lưu ý rủi ro về thời gian triển khai kéo dài hoặc sự phụ thuộc vào tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

Nhóm doanh nghiệp vận hành hạ tầng với các công ty như: HHV, ELC có dòng tiền ổn định và ít nhạy cảm với chính sách, nhưng tốc độ tăng trưởng lợi nhuận thường không cao.

Nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ cấu trúc tài chính và năng lực quản trị của từng doanh nghiệp khi lựa chọn cơ hội đầu tư trong làn sóng hạ tầng này.

Với hàng loạt cải cách mang tính hệ thống và quyết liệt của Chính phủ, từ phân quyền đến nới lỏng quy định PPP, chuyên gia của VinaCapital nhận định, đà tăng trưởng trong giải ngân vốn đầu tư công sẽ còn tiếp tục trong các quý tới.

Khi các rào cản pháp lý và thủ tục hành chính dần được tháo gỡ, Việt Nam có thể kỳ vọng đầu tư công sẽ trở thành một trụ cột tăng trưởng vững chắc, đồng thời tạo lực kéo mạnh mẽ cho khu vực tư nhân cùng phát triển bùng nổ hơn nữa trong giai đoạn 2025-2030, góp phần kiến tạo một nền kinh tế năng động và bền vững.