Dấu ấn cảng biển Việt Nam trên trường quốc tế

Việc cảng Cái Mép, TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng lần lượt xếp thứ 22, 30 và 31 trên bảng xếp hạng, đồng thời Việt Nam đứng thứ 6 trong danh sách các quốc gia có cảng biển xử lý lượng hàng container lớn nhất, với tổng sản lượng hơn 23,2 triệu TEUs, đã khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ thương mại quốc tế.

Đây là thành quả của một quá trình đầu tư, đổi mới và hội nhập sâu rộng, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều vấn đề cần suy ngẫm và những thách thức cần vượt qua trong tương lai.

Thành tựu này không đến từ sự may mắn, mà là kết quả của chiến lược phát triển đúng đắn của Chính phủ, cùng với sự nỗ lực không ngừng của các doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Việc đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các cảng nước sâu như cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc đón các tàu container siêu trọng, vốn là xu hướng tất yếu của ngành vận tải biển toàn cầu.

Sự tăng trưởng ấn tượng 16% so với năm 2023 của tổng sản lượng hàng container qua các cảng lớn đã phản ánh sự phục hồi mạnh mẽ của hoạt động xuất nhập khẩu và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu về Việt Nam.

Hơn nữa, số liệu chi tiết về sản lượng hàng hóa thông qua các cảng trong những tháng đầu năm 2025 cũng cho thấy một bức tranh tích cực và đầy tiềm năng. Tổng khối lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển và cảng thủy nội địa trên cả nước đạt khoảng 573,5 triệu tấn, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2024.

 Sự tăng trưởng này không chỉ đến từ hàng xuất nhập khẩu mà còn từ thương mại nội địa, cho thấy cả hệ thống logistics của Việt Nam đang hoạt động hiệu quả hơn. Đặc biệt, khu vực Hải Phòng, với sự đóng góp đáng kể của các bến cảng tại Lạch Huyện, đã cho thấy khả năng tăng trưởng vượt trội, khẳng định vai trò là trung tâm logistics của miền Bắc.

Mặc dù có những thành tựu đáng tự hào, ngành cảng biển Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức tiềm ẩn. Đầu tiên, là vấn đề áp lực dư thừa công suất. Khi các doanh nghiệp tiếp tục đầu tư xây dựng thêm cảng biển, nguy cơ dư thừa công suất, đặc biệt tại một số khu vực, là hoàn toàn có thể xảy ra.

Điều này sẽ dẫn đến cạnh tranh khốc liệt về giá cước, giảm hiệu quả kinh doanh và có thể gây lãng phí nguồn lực đầu tư. Thay vì chỉ tập trung vào việc tăng công suất, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần hướng tới việc nâng cao hiệu quả khai thác, tối ưu hóa quy trình vận hành và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Thứ hai, là rủi ro từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng. Mặc dù Việt Nam đang được hưởng lợi từ xu hướng này, nhưng nguy cơ chuỗi cung ứng có thể dịch chuyển khỏi Việt Nam do các yếu tố như thuế xuất khẩu cao vào các thị trường lớn (đặc biệt là Mỹ do thặng dư thương mại kéo dài) là một mối lo ngại thực sự.

Để duy trì vị thế, Việt Nam cần có những chính sách linh hoạt, đàm phán thương mại hiệu quả và không ngừng cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm thiểu các rào cản hành chính.

Thứ ba, là tính liên kết giữa các cảng biển và hệ thống giao thông khác. Mặc dù các cảng biển đang phát triển mạnh mẽ, nhưng hệ thống đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa kết nối với các cảng vẫn còn nhiều hạn chế.

Tình trạng ùn tắc giao thông, chi phí vận tải cao và thiếu sự đồng bộ trong quy hoạch vẫn là những vấn đề nhức nhối. Để các cảng biển thực sự phát huy hết tiềm năng, việc đầu tư đồng bộ vào hệ thống hạ tầng giao thông kết nối là cực kỳ quan trọng.

Để duy trì và nâng cao vị thế của ngành cảng biển Việt Nam, cần có những bước đi chiến lược và đột phá. Cụ thể là tăng cường ứng dụng công nghệ và tự động hóa bằng việc áp dụng các công nghệ quản lý cảng biển thông minh (Smart Port), tự động hóa quy trình xếp dỡ, và sử dụng hệ thống thông tin logistics (Logistics Information System - LIS) sẽ giúp tăng năng suất, giảm chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Phát triển cảng xanh và bền vững, hướng tới mô hình cảng biển thân thiện với môi trường, giảm thiểu lượng khí thải carbon và sử dụng năng lượng tái tạo không chỉ là xu hướng toàn cầu mà còn là yêu cầu tất yếu để phát triển bền vững.

Đẩy mạnh liên kết vùng và chuỗi cung ứng, xây dựng các trung tâm logistics, cảng cạn (ICD) và hệ thống đường sắt kết nối trực tiếp với các cảng biển để giảm tải cho đường bộ, tối ưu hóa chi phí và thời gian vận chuyển.

Ngoài dịch vụ bốc xếp hàng hóa, các cảng biển cần phát triển các dịch vụ giá trị gia tăng khác như kho bãi, phân phối, kiểm tra hàng hóa, và các dịch vụ hậu cần khác để tạo ra nguồn thu đa dạng và tăng tính cạnh tranh.

Việc ba cảng biển Việt Nam lọt vào top đầu thế giới là một tín hiệu đáng mừng, một dấu ấn tự hào của ngành kinh tế biển Việt Nam. Tuy nhiên, hành trình phía trước vẫn còn nhiều thử thách. Để biến những tiềm năng thành hiện thực, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư, đổi mới và xây dựng một chiến lược phát triển toàn diện, bền vững, không chỉ để duy trì vị thế mà còn để vươn lên những thứ hạng cao hơn trên bản đồ logistics toàn cầu.