Công nghiệp bán dẫn cần đi từ ứng dụng để tạo thị trường nội địa

Thách thức thị trường đầu ra cho chip Việt

Vi mạch bán dẫn được xác định là ngành công nghệ chiến lược quốc gia, mũi nhọn phát triển tại các trung tâm lớn như TP.HCM, đang đứng trước một nghịch lý lớn. Theo PGS. TS Lê Quốc Cường, Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu Công nghệ cao, thách thức hiện hữu là làm sao để những con chip được ươm mầm và phát triển trong nước có một mảnh đất lành để sinh tồn và tăng trưởng.

Nếu không chú trọng xây dựng một thị trường đầu ra vững chắc, việc làm chủ công nghệ và chuỗi cung ứng trong lĩnh vực bán dẫn, vi mạch sẽ gặp muôn vàn khó khăn, tạo ra một vòng luẩn quẩn khi sản phẩm làm ra không có nơi tiêu thụ.

Để phá vỡ vòng luẩn quẩn này, các chuyên gia đề xuất một cách tiếp cận chiến lược và thực tiễn: đi từ ứng dụng trở xuống. TS Phạm Tuấn Anh, Giám đốc VNTT, Phó Chủ tịch ARTSemi, phân tích sâu sắc rằng các giải pháp về thành phố thông minh, ứng dụng IoT (internet vạn vật) cùng các thiết bị IoT chính là một thị trường, một đầu ra vô cùng quan trọng và cần thiết cho ngành bán dẫn Việt Nam.

Bằng cách đi từ giải pháp, giải quyết trực tiếp những vấn đề đầu ra của thị trường và ứng dụng các thiết bị tại nơi cần thiết, ngành bán dẫn trong nước mới có thể xây dựng được thương hiệu, tạo lập niềm tin và từng bước làm sâu giá trị chuỗi cung ứng.

Chiến lược kiến tạo thị trường nội địa này được minh chứng cụ thể qua việc phát triển các nền tảng công nghệ thông minh. Công ty VNTT đã phát triển nền tảng BK Smart, một sự hội tụ tinh tế giữa công nghệ vận hành (Scada, CCS) và công nghệ thông tin (Big Data, IoT, AI).

Nền tảng này không chỉ hỗ trợ các thiết bị tự động hóa truyền thống mà còn biến dữ liệu thô thành dữ liệu lớn, tạo ra một hệ sinh thái sẵn sàng cho việc thương mại hóa các giải pháp ngành dọc như khu công nghiệp thông minh và nhà máy thông minh.

Chính việc tái sử dụng, nâng cấp các hệ thống hiện hữu lên nền tảng AI/IoT này đang tạo ra một thị trường nội địa khổng lồ, là nơi lý tưởng để ươm mầm và phát triển mạch điện tử cùng các thiết bị IoT tại Việt Nam.

Hợp lực 5.600 kỹ sư và tầm nhìn đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ

Sự phát triển mạnh mẽ của thị trường ứng dụng thông minh kéo theo một nhu cầu nhân lực chất lượng cao không hề nhỏ. Ông Lê Quốc Cường cho rằng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng công nghệ vi mạch là một phần không thể tách rời trong việc tạo ra hệ sinh thái bán dẫn của Khu công nghệ cao.

Tuy nhiên, khoảng cách về nguồn lực là một vấn đề cấp bách khi hiện tại, Việt Nam chỉ có khoảng 5.600 kỹ sư làm việc trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn. Trong khi đó, dự báo đến năm 2030, nhu cầu tổng cộng của ngành này sẽ cần tới 50.000 kỹ sư. Quan trọng hơn cả số lượng là chất lượng và vị trí chuyên môn.

PGS TS Phạm Tấn Thi, Trưởng phòng Quản lý khách hàng, Trường Đại học Bách khoa TP. HCM, chỉ ra rằng kỹ sư Việt Nam hiện chỉ đáp ứng được một khâu trong quy trình thiết kế vi mạch và đang thiếu hụt trầm trọng những kỹ sư đầu ngành có năng lực thiết kế được toàn bộ chip một cách hoàn chỉnh.

Do đó, chiến lược đào tạo phải chuyển hướng một cách quyết liệt tập trung vào khâu thiết kế tiền kỳ (front end design). Đây là khâu đòi hỏi trình độ chuyên môn rất cao, thường là từ bậc thạc sĩ và tiến sĩ trở lên, bởi nó là chìa khóa để Việt Nam có thể thực sự làm chủ công nghệ. Ông Phạm Tấn Thi khuyến nghị việc tập trung đào tạo những người xuất sắc ở bậc học cao nhất là điều kiện tiên quyết để tạo ra những người lãnh đạo các dự án chip lớn trong tương lai.

Để giải quyết thách thức kép về nhân lực và hạ tầng, mô hình hợp tác đã được đẩy mạnh theo hướng 3 Nhà Cộng (cơ quan quản lý nhà nước, trường đại học, doanh nghiệp). Mô hình này nhằm kết nối và phát huy triệt để nguồn lực nội bộ, thông qua việc hình thành trung tâm đào tạo vi mạch và tổ chức hội thi vi mạch thường niên mang tầm quốc gia để gieo mầm tài năng sớm.

Về hạ tầng, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh đã được giao một dự án quan trọng về phòng thí nghiệm hệ thống dùng chung cấp quốc gia cho bán dẫn, với vốn đầu tư 750 tỷ đồng trong giai đoạn 2025 - 2026, tạo ra một không gian nghiên cứu và đào tạo trọng điểm.

Bên cạnh nỗ lực nội tại, việc tăng cường hợp tác quốc tế (International Partnership) là con đường không thể thiếu để ngành bán dẫn Việt Nam đứng trên vai những người khổng lồ như Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ, những quốc gia đã có nền tảng công nghệ lâu đời.

Ngành vi mạch bán dẫn chỉ có thể bứt phá khi có sự kết nối thay vì đơn độc và hợp lực lại thay vì phân tán, giúp kỹ sư Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu và có khả năng thiết kế được những chip phức tạp mang ra ngoài thị trường, đặt nền móng vững chắc cho công nghiệp công nghệ cao của đất nước.