Ngành bán dẫn với bài toán chiến lược về nhân lực

Quy mô thị trường bán dẫn toàn cầu được dự báo sẽ đạt mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Cùng với đó, thế giới đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt ít nhất 1 triệu kỹ sư trong lĩnh vực này là một cơ hội “vàng” cho Việt Nam, khi các tập đoàn công nghệ lớn như Samsung, Amkor, Nvidia, Qualcomm... đã chọn Việt Nam làm điểm đến chiến lược. Thậm chí, các doanh nghiệp trong nước như Viettel, FPT Group cũng đã bắt đầu tham gia vào chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, cơ hội lớn đi kèm với thách thức khổng lồ với mục tiêu đào tạo 9.000 nhân lực trình độ đại học trở lên đến năm 2030 mà TP.HCM đặt ra không phải là chuyện dễ dàng. Chúng ta đang thiếu hụt trầm trọng đội ngũ kỹ sư có chuyên môn sâu, có khả năng làm chủ công nghệ thiết kế và sản xuất vi mạch bán dẫn.

Các nhà cung cấp địa phương vẫn còn yếu về công nghệ và năng lực quản lý. Nhiều trường đại học vẫn loay hoay với chương trình đào tạo còn mang nặng tính lý thuyết, chưa sát với thực tiễn sản xuất.

Sự ra đời của Liên minh ARTSeMi, bao gồm 15 thành viên, được kỳ vọng sẽ trở thành một ngôi nhà chung, nơi các bên hợp tác, chia sẻ trách nhiệm để giải quyết bài toán nhân lực. Mô hình hợp tác ba nhà gồm: Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp được đề xuất như một giải pháp toàn diện.

Về phía Nhà nước, cần tháo gỡ những rào cản chính sách và xây dựng cơ chế đột phá để thu hút nhân tài và các nhà đầu tư lớn. Sự đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu và phát triển (R&D) là điều kiện tiên quyết.

PGS. TS Lê Quốc Cường, Phó Trưởng ban Quản lý Khu Công nghệ cao TP.HCM, kiến nghị Nhà nước cần đầu tư mạnh mẽ, với tỷ lệ chi phí R&D khoảng 2-3% GDP, trong đó 40% từ ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, cần có cơ chế hợp tác liên vùng để tránh đầu tư dàn trải và cạnh tranh lẫn nhau.

Về phía Nhà trường, các trường đại học và viện nghiên cứu phải đổi mới chương trình đào tạo, rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn. Mô hình tổ chức các khóa đào tạo ngắn hạn về công nghệ và linh kiện bán dẫn theo đặt hàng của doanh nghiệp, như đề xuất của PGS. TS Vũ Thị Hạnh Thu, Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, là một hướng đi hiệu quả. Điều này giúp sinh viên tiếp cận sớm với công nghệ, thiết bị chuyên dụng và đội ngũ chuyên gia, nâng cao chất lượng đầu ra.

Về phía Doanh nghiệp, phải chủ động tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo. Việc tài trợ phòng thí nghiệm, cung cấp các dự án thực tế cho sinh viên thực tập, và trực tiếp hướng dẫn sẽ giúp đào tạo ra nguồn nhân lực có kinh nghiệm thực chiến. Đây là một sự đầu tư lâu dài, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và ngành nói chung.

Việc TP.HCM ban hành Kế hoạch số 4354/KH-UBND và Kế hoạch số 1231/KH-UBND, trong đó xác định phát triển công nghiệp bán dẫn là một trong những ưu tiên cốt lõi, đã thể hiện một tầm nhìn chiến lược và quyết tâm chính trị mạnh mẽ.

Các kế hoạch này không chỉ đề ra mục tiêu cụ thể đến năm 2030, mà còn nhấn mạnh ba trụ cột chính: phát triển nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư, và xây dựng hệ sinh thái.

Tuy nhiên, từ kế hoạch đến thực tiễn là cả một chặng đường dài. Sự ra đời của Liên minh ARTSeMi chỉ là khởi đầu. Điều quan trọng là phải có một cơ chế hoạt động linh hoạt, thúc đẩy các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D), và đóng vai trò cầu nối hiệu quả giữa các bên. Việc Liên minh cam kết nguồn lực và có mục tiêu cụ thể trong vòng 5-10 năm là điều cần thiết để hiện thực hóa các tham vọng này.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử để khẳng định vị thế của mình trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu. Để thành công, chúng ta cần một sự phối hợp đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.

Chỉ khi giải quyết được bài toán về nhân lực một cách căn cơ và bài bản, chúng ta mới có thể biến tham vọng thành hiện thực, đưa Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành công nghệ chiến lược này.