Công nghệ chiến lược mở đường cho mô hình tăng trưởng mới

Công nghệ chiến lược phải tạo ra giá trị thực chất

Theo định hướng phát triển giai đoạn 2026 – 2030, Việt Nam đặt mục tiêu phấn đấu đạt tăng trưởng kinh tế “2 con số”, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chính của mô hình tăng trưởng mới. Xa hơn, mục tiêu đến năm 2030 là trở thành nước công nghiệp hiện đại và đến năm 2045 là quốc gia phát triển có thu nhập cao.

Một trong những yêu cầu được Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh là thay đổi tư duy phát triển khoa học công nghệ theo hướng thực chất, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo thay vì chạy theo hình thức hay số lượng đề tài nghiên cứu.

Theo đó, phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể có tính ứng dụng thực tiễn, khả năng thương mại hóa cao và đóng góp trực tiếp cho nền kinh tế. Những sản phẩm này cần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tăng giá trị gia tăng và góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ tư duy “nghiên cứu để có” sang tư duy “nghiên cứu để tạo ra giá trị”. Mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học công nghệ trong thời gian tới sẽ phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của quốc gia, phục vụ trực tiếp người dân và doanh nghiệp, đồng thời lấy hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa làm tiêu chí đánh giá.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ yêu cầu triển khai hiệu quả Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 và Quyết định số 808/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Song song với phát triển sản phẩm, Chính phủ cũng đặt trọng tâm vào việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế và tài chính cho khoa học công nghệ. Thủ tướng nhấn mạnh rằng nếu tiếp tục áp dụng cơ chế quản lý thông thường thì sẽ khó tạo ra đột phá trong đổi mới sáng tạo.

Theo đó, Chính phủ yêu cầu xây dựng cơ chế đầu tư mới theo hướng đặt hàng, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và đánh giá hiệu quả đầu tư thông qua sản phẩm đầu ra cuối cùng. Đây được xem là thay đổi quan trọng trong cách tiếp cận đầu tư cho khoa học công nghệ, bởi đặc thù của đổi mới sáng tạo luôn đi kèm rủi ro và cần cơ chế linh hoạt hơn các lĩnh vực thông thường.

Nguồn lực tài chính cũng sẽ được ưu tiên cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ. Chính phủ đồng thời định hướng phát triển thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và hệ sinh thái startup công nghệ nhằm tạo thêm dòng vốn xã hội hóa cho lĩnh vực này.

Không chỉ dừng ở vai trò hỗ trợ nghiên cứu, Nhà nước còn được xác định là “người mua đầu tiên” đối với các sản phẩm công nghệ chiến lược khi đáp ứng đủ điều kiện. Chính sách này giúp tạo đầu ra ban đầu cho doanh nghiệp công nghệ, giảm rủi ro thương mại và kích thích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào nghiên cứu phát triển.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu phải “rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì, rõ doanh nghiệp tham gia, rõ nguồn lực và rõ thời hạn” trong triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Các bộ, ngành được giao nhiệm vụ phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả thực hiện.

Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Một nội dung quan trọng khác trong định hướng phát triển khoa học công nghệ của Việt Nam là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm.

Theo mô hình này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và chính sách; viện nghiên cứu, trường đại học tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; còn doanh nghiệp là chủ thể ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.

Định hướng này phản ánh rõ mục tiêu đưa khoa học công nghệ gắn chặt hơn với hoạt động sản xuất kinh doanh thay vì tồn tại tách rời trong khu vực nghiên cứu hàn lâm. Chính phủ kỳ vọng sẽ hình thành được các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế, đủ sức dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Nhà nước sẽ tập trung nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ, đồng thời thúc đẩy cơ chế đặt hàng trực tiếp giữa các bộ, ngành với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học nhằm phát triển công nghệ lõi phục vụ các lĩnh vực trọng điểm của nền kinh tế.

Bên cạnh nguồn lực trong nước, Chính phủ cũng xác định hợp tác quốc tế là yếu tố quan trọng để rút ngắn khoảng cách công nghệ. Việt Nam sẽ xây dựng cơ chế yêu cầu các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam thực hiện chuyển giao công nghệ, đồng thời tận dụng mạng lưới chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài để từng bước tham gia và làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược toàn cầu.

Cùng với đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là nhiệm vụ then chốt. Chính phủ yêu cầu xây dựng cơ chế vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài, đặc biệt là các chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học trẻ và nhân lực công nghệ cao.

Các trường đại học và viện nghiên cứu được định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp thay vì chỉ thực hiện nhiệm vụ đào tạo truyền thống.

Tại sự kiện, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là con đường để Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng khốc liệt, quốc gia nào làm chủ được công nghệ chiến lược sẽ có lợi thế lớn trong tăng trưởng và phát triển.

Thủ tướng Chính phủ gửi tới đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp là tiếp tục phát huy tinh thần yêu nước, khát vọng cống hiến và tinh thần đổi mới sáng tạo để cùng xây dựng nền khoa học công nghệ Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn.

Đó không chỉ là lời kêu gọi về nghiên cứu khoa học, mà còn là yêu cầu biến khoa học công nghệ trở thành công cụ đột phá thực chất, tạo nền tảng cho một nền kinh tế tự cường, có năng lực cạnh tranh cao và đủ sức khẳng định vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên số toàn cầu.