Công nghệ chiến lược dừng đúng lúc để tiến xa hơn

Bước ngoặt trong tư duy

Trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, việc xác định đúng mục tiêu đóng vai trò sống còn. Theo Quyết định số 2815/QĐ-TTg, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn tăng tốc với 6 nhóm công nghệ chiến lược ưu tiên là mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và trợ lý ảo; camera AI xử lý tại biên; robot di động tự hành; mạng di động 5G; blockchain và thiết bị bay không người lái (UAV). Đây không đơn thuần là những sản phẩm thương mại mà là những mắt xích trọng yếu tác động trực tiếp đến quản trị công, an ninh quốc phòng và sự phát triển đột phá của nền kinh tế số.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã chỉ ra một thay đổi mang tính bản lề trong cách tiếp cận với sự chuyển dịch từ mô hình đi từ dưới lên (nhà khoa học đề xuất) sang mô hình hai chiều, trong đó Nhà nước và các tập đoàn lớn đóng vai trò đặt hàng từ trên xuống dựa trên nhu cầu thực tiễn.

Mục tiêu rất rõ ràng: đến năm 2030, chúng ta phải làm chủ công nghệ lõi ở mức cao, nâng tỷ lệ nội địa hóa và bắt đầu hướng tới xuất khẩu thay vì chỉ gia công hay nhập khẩu như trước đây.

Thực tế, các quốc gia phát triển như Mỹ, Hàn Quốc hay Trung Quốc đều duy trì quyền lực công nghệ bằng cách đổ nguồn lực khổng lồ vào những lĩnh vực mang tính dẫn dắt. Tuy nhiên, với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, nguồn lực là hữu hạn. Việc dàn trải đầu tư cho tất cả các lĩnh vực là điều không thể.

Do đó, việc chọn ra 6 "mũi nhọn" này không chỉ dựa trên xu hướng mà còn dựa trên khả năng làm chủ công nghệ và tiềm năng ứng dụng ngay vào đời sống kinh tế - xã hội.

Khác với các dự án hạ tầng truyền thống, nghiên cứu công nghệ chiến lược là một hành trình đầy rẫy rủi ro và những biến số không lường trước. Một công nghệ hôm nay có thể là đỉnh cao nhưng có thể trở nên lỗi thời chỉ sau một đêm.

Vì vậy, quan điểm về cơ chế kiểm soát rủi ro và dừng đúng lúc được xem là điểm nhấn sâu sắc trong chiến lược mới. Điều này đòi hỏi sự dũng cảm của các nhà quản lý trong việc cắt bỏ những dự án không còn khả năng tiếp tục hiệu quả.

Theo ông Hoàng Anh Tú - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, hai cơ chế tài trợ và đặt hàng sẽ được triển khai song song để tạo tính linh hoạt. Với cơ chế đặt hàng, cơ quan đề xuất không chỉ đơn giản là nêu nhu cầu mà phải chịu trách nhiệm về phương án sử dụng kết quả và khả năng thương mại hóa.

Đây chính là bộ lọc quan trọng để đảm bảo mỗi đồng vốn bỏ ra đều phải mang lại giá trị thực, tránh tình trạng đề tài đắp chiếu vốn là bài toán nhức nhối bấy lâu nay.

Việc hình thành hướng dẫn chung về mẫu đặt hàng, cơ chế tài chính và tổ chức thực hiện đồng bộ sẽ giúp các bộ, ngành và địa phương có căn cứ triển khai thống nhất. Sự minh bạch này không chỉ giúp quản lý tốt nguồn ngân sách mà còn tạo dựng niềm tin để các doanh nghiệp công nghệ lớn dám dấn thân đầu tư vào các module công nghệ lõi.

Một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực thụ chỉ có thể tồn tại khi các bên liên quan được làm việc trong một hành lang pháp lý an toàn, nơi sự thất bại được coi là một phần tất yếu của quá trình học hỏi và tối ưu hóa.

Tương lai của quyền lực công nghệ Việt Nam

Mục tiêu làm chủ công nghệ lõi vào năm 2030 không chỉ là một con số thống kê mà là lời khẳng định về khả năng tự chủ của Việt Nam trong kỷ nguyên AI và tự động hóa. Khi chúng ta có thể tự sản xuất robot di động tự hành phục vụ kho vận, hay làm chủ hệ thống mạng 5G bảo mật cho an ninh quốc gia, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế sẽ được nâng lên một tầm cao mới. Công nghệ chiến lược không chỉ là công cụ kinh tế, nó là "vũ khí" để bảo vệ và phát triển đất nước trong tình hình mới.

Tuy nhiên, con đường này đòi hỏi một đội ngũ nhà khoa học tài năng và sự sẵn lòng đồng hành của các doanh nghiệp đầu tàu. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và khu vực tư nhân dưới sự dẫn dắt của Nhà nước sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp.

Cơ chế dừng đúng lúc không làm nản lòng các nhà nghiên cứu, ngược lại, nó giúp họ tập trung nguồn lực vào những gì thực sự có triển vọng, từ đó tạo ra những sản phẩm "Make in Vietnam" đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường quốc tế.

Cuộc chơi công nghệ chiến lược là cuộc chơi của tầm nhìn và bản lĩnh quản trị. Bằng việc thiết lập những quy chuẩn khắt khe về hiệu quả và sự minh bạch, Việt Nam đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái khoa học công nghệ thực chất và bền vững.

Khi mỗi nhiệm vụ khoa học đều bắt nguồn từ hơi thở của đời sống và được kiểm chứng bởi thị trường, đó là lúc chúng ta có thể tin tưởng vào một tương lai bứt phá, nơi công nghệ thực sự trở thành động lực chính để hiện thực hóa khát vọng dân cường, nước mạnh.