Cơ chế đã mở, chờ tư duy đột phá của doanh nghiệp nhà nước

Khi tài sản trở thành lực kéo

Việc Bộ Chính trị sớm ban hành Nghị quyết về kinh tế Nhà nước, nhấn mạnh vai trò không chỉ của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) mà của cả kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, là một tín hiệu chính trị mạnh mẽ, tái khẳng định vị thế và sứ mệnh của khu vực này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trên thực tế, dữ liệu kinh tế đã minh chứng cho tầm vóc "người khổng lồ" của khối DNNN. Mặc dù chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ (khoảng 0,08%) về số lượng doanh nghiệp đang hoạt động, DNNN lại nắm giữ nguồn lực khổng lồ 7% tổng tài sản và 10% vốn chủ sở hữu của toàn bộ doanh nghiệp Việt Nam, đóng góp tới 28% tổng số thuế và các khoản phải nộp ngân sách.

Quy mô tài sản bình quân của một DNNN lên tới 4.100 tỷ đồng, cao gấp 10 lần doanh nghiệp FDI và gấp 109 lần doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Đây là lực lượng vật chất then chốt, chiếm thị phần lớn trong các lĩnh vực cốt lõi như năng lượng, viễn thông và ngân hàng, và đóng góp hơn 29% GDP của đất nước.

Sức mạnh của DNNN không chỉ nằm ở quy mô tài sản mà còn ở hiệu quả hoạt động. So sánh tăng trưởng giai đoạn 2021 - 2023, trong khi khối FDI và ngoài quốc doanh tăng trưởng mạnh về tài sản và vốn chủ sở hữu (cho thấy sự mở rộng đầu tư), thì khối DNNN lại vượt trội về mặt hiệu quả tăng trưởng doanh thu bình quân gần 10%/năm và lợi nhuận trước thuế tăng 8,5%/năm, cao hơn đáng kể so với mức tăng trưởng của hai khối còn lại, thậm chí trong bối cảnh lợi nhuận trước thuế của khối FDI và ngoài quốc doanh có dấu hiệu tăng trưởng âm trong năm 2023.

Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) bình quân chung của DNNN là 12% trong năm 2024 là một minh chứng rõ ràng cho khả năng sinh lời và quản lý vốn hiệu quả của khu vực này.

Quan điểm của Đảng và Nhà nước tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt phát triển của DNNN, biến chúng thành lực lượng nòng cốt thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Điều này đặt ra một tầm nhìn mới, không chỉ dừng lại ở phạm vi quốc gia mà phải vươn ra quốc tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh đã chia sẻ về các định hướng cụ thể hướng tới ít nhất 3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp có doanh thu lớn nhất thế giới (Fortune Global 500) và 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng nguyên tắc quản trị tiên tiến theo chuẩn mực của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD).

Đây chính là cơ hội vàng để các DNNN chuyển mình từ vai trò "giữ lửa" sang vai trò "mở đường", từ tuân thủ sang dẫn dắt đổi mới và cạnh tranh ở tầm vóc toàn cầu. Việc áp dụng chuẩn mực quản trị quốc tế như OECD sẽ là chìa khóa để khối DNNN nâng cao tính minh bạch, hiệu quả điều hành, và quan trọng nhất là tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và đối tác quốc tế.

Đổi mới tư duy và tận dụng cơ chế mở

Nếu như trước đây, sự ràng buộc về cơ chế, thể chế thường được xem là gánh nặng kìm hãm tốc độ phát triển và sự linh hoạt của DNNN, giờ đây, chính sách đã được tháo gỡ mạnh mẽ.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định, chính sách đã mở hết cỡ với những cải cách và sửa đổi mạnh mẽ các luật quan trọng như: Luật Quản lý vốn Nhà nước, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu... đã tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng, khơi thông nguồn lực.

Trong cơ chế mới, Nhà nước chỉ quản lý phần vốn góp, trao quyền chủ động tuyệt đối về kinh doanh, tự quyết cơ chế tiền lương, thưởng, tăng vốn cho doanh nghiệp. Điều này có ý nghĩa đột phá chuyển DNNN từ một cơ quan thực hiện nhiệm vụ kinh tế-chính trị sang một thực thể kinh doanh đúng nghĩa, lấy hiệu quả làm thước đo chính.

Khi rào cản thể chế đã được gỡ bỏ, vấn đề cốt lõi còn lại nằm ở tư duy và quản trị, điều hành của chính các lãnh đạo và đội ngũ DNNN. Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng và vươn ra quốc tế, DNNN cần phải tận dụng tối đa các nguồn lực, đặc biệt là nguồn vốn lớn đang nắm giữ, để triển khai các chiến lược, kế hoạch kinh doanh nhằm đạt hiệu quả cao nhất về lợi nhuận, doanh thu và quy mô.

Tránh dàn trải, tập trung đầu tư vào các dự án, lĩnh vực cốt lõi, có thế mạnh, mang tính dẫn dắt công nghệ và thị trường. Sớm hình thành và phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước có quy mô lớn, hoạt động hiệu quả, đủ sức cạnh tranh khu vực và quốc tế trong các ngành, lĩnh vực then chốt.

Đồng thời, sớm xây dựng mối liên kết chiến lược giữa DNNN với khu vực tư nhân trong nước. DNNN không chỉ cần vươn ra quốc tế mà còn phải đóng vai trò là "anh cả" dẫn dắt, hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân cùng hệ thống phát triển, xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ mạnh mẽ.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra là phải có cách nhìn mới, các giải pháp mới mang tính đột phá. Sứ mệnh dẫn dắt đã được giao phó, cơ chế đã được mở, giờ là lúc phải chứng minh năng lực bứt phá.

Nghị quyết mới không chỉ là lời khẳng định vai trò mà còn là bản giao ước giữa Nhà nước và DNNN đổi lại sự linh hoạt và nguồn lực khổng lồ được trao, DNNN phải mang lại hiệu quả vượt trội, trở thành đầu tàu kéo cả nền kinh tế Việt Nam tiến lên, hiện thực hóa khát vọng vươn ra toàn cầu.