Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là chìa khóa mở ra không gian tăng trưởng mới

Con đường bứt phá năng suất theo hàm số mũ

Bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chứng kiến những xoay trục chưa từng có khi toàn cầu hóa dần chuyển dịch sang trạng thái có điều kiện. Cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia hiện nay không còn dựa vào lợi thế truyền thống như tài nguyên thiên nhiên sẵn có hay nguồn lao động giá rẻ, mà đã chuyển hẳn sang cuộc đua về công nghệ cao và năng lực đổi mới sáng tạo.

Trong vòng xoáy tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử khi trở thành điểm đến chiến lược của các tập đoàn quốc tế sở hữu dòng vốn công nghệ cao. Đây là thời điểm vàng để thúc đẩy hợp tác quốc tế, tiếp cận và chuyển giao các công nghệ lõi nhằm nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Nhìn lại lịch sử, bài học thành công từ các con rồng châu Á đều chứng minh rằng việc đặt khoa học công nghệ làm trung tâm là giải pháp hiệu quả nhất để tạo bước nhảy vọt. Động lực lõi của Nhật Bản nằm ở cải tiến kỹ thuật và xuất khẩu, Hàn Quốc chọn phát triển công nghệ cao gắn liền với các tập đoàn lớn, còn Trung Quốc lại thành công nhờ nội địa hóa công nghệ kết hợp mở rộng quy mô.

Phân tích về xu thế này, PGS.TS Trần Kim Chung, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), khẳng định các lý thuyết tăng trưởng hiện đại đều coi khoa học công nghệ là nền tảng bền vững cho dài hạn. Khoa học công nghệ và chuyển đổi số chính là trụ cột duy nhất có khả năng tạo ra năng suất và tốc độ phát triển đột phá theo hàm số mũ cho Việt Nam trong giai đoạn tới.

Không gian mở rộng theo cả chiều sâu và chiều cao

Trong mô hình phát triển mới, cấu trúc không gian kinh tế cần được mở rộng toàn diện thông qua việc tích hợp các loại hình kinh tế mới giàu tiềm năng. Bên cạnh những khái niệm quen thuộc như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn hay kinh tế số, Việt Nam hoàn toàn có đủ năng lực để kích hoạt hàng loạt phương thức khai thác mới.

Đó là kinh tế dữ liệu, kinh tế bạc, kinh tế đêm, kinh tế sáng tạo, kinh tế di sản, kinh tế tầm thấp và kinh tế vũ trụ. Việc đa dạng hóa này giúp quy mô kinh tế không chỉ phát triển theo chiều rộng tuyến tính mà còn đạt được chiều sâu về chất lượng và chiều cao về nguồn lực.

Đại diện các doanh nghiệp công nghệ và lữ hành nhìn nhận Việt Nam đang sở hữu kho báu lớn chưa được khai phá hết, đặc biệt là kinh tế dữ liệu và kinh tế di sản. Ví dụ thực tế từ gần 9.000 lễ hội trải dài khắp cả nước hoàn toàn có thể số hóa, thương mại hóa để trở thành nguồn lực kinh tế mũi nhọn thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động văn hóa thuần túy. Sự bùng nổ của các loại hình này sẽ tạo ra những ngành dịch vụ, sản xuất mới có giá trị gia tăng cực cao.

Chuyển đổi số chính là nền tảng cốt lõi giúp biến những điều không thể thành có thể, trực tiếp nâng cao năng suất lao động và vị thế của toàn bộ nền kinh tế trên trường quốc tế.

Để các động lực này vận hành thông suốt, mô hình tăng trưởng mới phải dựa trên sự đồng bộ của 5 thị trường nền tảng bao gồm: hàng hóa dịch vụ, tài chính tiền tệ, đất đai bất động sản, khoa học công nghệ và lao động. Các thị trường này đóng vai trò phân bổ nguồn lực quốc gia một cách hiệu quả nhất theo nguyên tắc thị trường.

Tuy nhiên, PGS.TS Trần Kim Chung lưu ý, dù là thị trường hay loại hình kinh tế nào thì cũng đều cần gắn chặt với yếu tố số. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy kinh tế số đã trở thành động lực phát triển chủ chốt của Trung Quốc, trong khi kinh tế tầm thấp đang là một trong những mũi nhọn đột phá của Hàn Quốc, gợi mở những hướng đi thực tế cho Việt Nam.