Chính sách về năng lượng tái tạo và bài toán thực tiễn

Lời giải cho bài toán năng lượng

Nghị định số 57 và Nghị định số 58 được ban hành kịp thời, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Chính phủ trong việc thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng, thu hút đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo.

Trước đây, việc mua bán điện được thực hiện thông qua Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), tạo ra một thị trường độc quyền và hạn chế sự tham gia của các nhà đầu tư tư nhân. Cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đã phá vỡ rào cản này, cho phép các nhà sản xuất điện năng lượng tái tạo có thể trực tiếp bán điện cho các khách hàng lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất, chế tạo.

Điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên hệ thống điện quốc gia mà còn tạo ra một thị trường cạnh tranh hơn, minh bạch hơn, nơi giá cả được xác định dựa trên cung và cầu.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long đã nhấn mạnh, đây là các cơ chế tiên phong và rất mới ở Việt Nam, việc triển khai chắc chắn sẽ gặp phải những khó khăn khách quan. Hội nghị sơ kết vừa qua chính là diễn đàn để các bên liên quan cùng nhau đối thoại, thẳng thắn nhìn nhận những vướng mắc còn tồn tại.

Một trong những vấn đề gây tranh luận nhiều nhất là chi phí thanh toán bù trừ chênh lệch khi giao dịch điện qua lưới điện quốc gia. Do đặc thù của năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) là tính không ổn định, sản lượng điện sản xuất ra không phải lúc nào cũng khớp với nhu cầu của người mua.

Khi xảy ra chênh lệch, cần có một cơ chế thanh toán bù trừ, nhưng chi phí cho cơ chế này lại trở thành gánh nặng, làm giảm tính hấp dẫn của cơ chế DPPA. Các doanh nghiệp và địa phương đều kiến nghị EVN sớm có ý kiến chính thức về việc loại bỏ hoặc giảm thiểu chi phí này để khuyến khích đầu tư.

Thứ hai là vấn đề hành lang pháp lý và thủ tục hành chính, mặc dù Nghị định đã được ban hành, nhưng các quy định chi tiết, thủ tục cấp giấy phép, chứng nhận phát triển điện mặt trời mái nhà hay điều kiện hưởng ưu đãi cho các dự án điện gió ngoài khơi vẫn còn nhiều vướng mắc, phức tạp và thiếu sự đồng bộ. Điều này gây ra sự chậm trễ, tốn kém cho các nhà đầu tư, khiến họ chần chừ trong việc triển khai dự án.

 Phối hợp đồng bộ để gỡ khó

Để giải quyết những vấn đề này, Bộ Công Thương đã đề ra ba nhóm nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt của các bên.

Đầu tiên là tăng cường vai trò quản lý nhà nước của chính quyền địa phương. Các tỉnh, thành phố cần chủ động kiểm tra, giám sát tình hình triển khai, đồng thời gửi báo cáo, kiến nghị cụ thể về những khó khăn, vướng mắc. Vai trò của địa phương rất quan trọng, họ là người trực tiếp làm việc với doanh nghiệp và nắm bắt được những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Thứ hai là sự đồng lòng của các tập đoàn lớn, đặc biệt là EVN được đề nghị sớm có ý kiến chính thức về chi phí thanh toán bù trừ chênh lệch. Việc loại bỏ hoặc điều chỉnh chi phí này sẽ là một tín hiệu tích cực, tạo động lực lớn cho các nhà đầu tư. Bên cạnh đó, EVN cũng cần theo dõi chặt chẽ tình hình triển khai, báo cáo các bất cập để các cơ quan quản lý có thể đưa ra giải pháp kịp thời.

Cuối cùng, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, cụ thể Cục Điện lực là tổng hợp toàn bộ ý kiến tại hội nghị, tham mưu Bộ Công Thương trình Chính phủ xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định theo trình tự thủ tục rút gọn. Sự nhanh nhạy và quyết đoán trong việc điều chỉnh chính sách là vô cùng cần thiết để theo kịp sự thay đổi của thực tiễn.

Sự ra đời của Nghị định 57 và 58 là một bước đi mang tính lịch sử, thể hiện sự quyết tâm của Việt Nam trong việc thực hiện cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn còn nhiều chông gai.

Thách thức không chỉ nằm ở việc hoàn thiện chính sách, mà còn ở việc xây dựng một thị trường điện cạnh tranh và minh bạch. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các địa phương.

Chỉ khi đó, các cơ chế mua bán điện trực tiếp và phát triển năng lượng tái tạo mới thực sự phát huy hiệu quả, thu hút được nguồn vốn đầu tư khổng lồ, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam.