Chiến lược mở đường cho xuất khẩu bền vững

Xoay trục linh hoạt giữa tâm bão biến động

Những con số thống kê trong 2 tháng đầu năm 2026 đang vẽ nên một bức tranh xuất nhập khẩu đầy màu sắc với tổng kim ngạch đạt 155,7 tỷ USD, tăng 22,3% so với cùng kỳ. Trong đó, con số xuất khẩu 76,4 tỷ USD (tăng 18,3%) là một minh chứng cho sức chống chịu bền bỉ của các doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, đằng sau những chỉ số đó là những khó lường từ xung đột Trung Đông, sự leo thang của chi phí logistics và những cú sốc năng lượng mới đang đe dọa trực tiếp đến giá thành sản xuất.

Thực tế cho thấy, việc phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống đã không còn là chiến lược an toàn. Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, chỉ rõ sự phân hóa rõ rệt: trong khi các thị trường như Hoa Kỳ, Canada hay khu vực Bắc Âu ghi nhận mức tăng trưởng trên 10%, thì các thị trường vốn quen thuộc như Indonesia hay Australia lại đang có dấu hiệu chững lại hoặc sụt giảm. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc không bỏ trứng vào một giỏ.

Việc Thủ tướng Chính phủ ký Công điện số 23/CĐ-TTg chính là mệnh lệnh hành động để các bộ, ngành và doanh nghiệp phải chủ động tìm kiếm những "thị trường ngách" và khai phá các khu vực còn nhiều dư địa như Trung Đông, Châu Phi và Mỹ Latinh.

Đặc biệt, thị trường Halal với quy mô hàng tỷ người tiêu dùng đang được kỳ vọng là "mỏ vàng" mới cho nông sản và thực phẩm chế biến Việt Nam. Việc đẩy nhanh đàm phán các Hiệp định thương mại tự do (FTA) mới với Pakistan hay khối Trung Đông không chỉ mở rộng đường biên thương mại mà còn giúp doanh nghiệp Việt Nam thoát khỏi những hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe tại các thị trường truyền thống như EU hay Mỹ.

Để làm được điều này, sự hiện diện của thương hiệu quốc gia tại các hội chợ chuyên ngành quốc tế lớn cần được duy trì và nâng cấp về chất, thay vì chỉ dừng lại ở việc trưng bày sản phẩm thuần túy.

Gia cố nền tảng từ hạ tầng đến giá trị cốt lõi

Một cỗ máy xuất khẩu muốn vận hành trơn tru không thể thiếu một hệ thống xương sống logistics vững chắc. Trong bối cảnh chi phí vận tải biển và hàng không biến động theo giá dầu thế giới, việc Bộ Xây dựng được giao chủ trì nâng cấp hệ thống cảng biển nước sâu và trung tâm logistics là một bước đi chiến lược dài hạn.

Đặc biệt, việc chú trọng phát triển giao thông đường thủy tại Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ giúp giảm chi phí vận chuyển cho vựa lúa và trái cây lớn nhất nước mà còn trực tiếp nâng cao năng lực cạnh tranh về giá cho nông sản Việt trên trường quốc tế.

Bên cạnh hạ tầng cứng, hạ tầng mềm về cơ chế và chất lượng sản phẩm cũng cần được gia cố quyết liệt. Ngành nông nghiệp đang đứng trước thử thách lớn trong việc gỡ "thẻ vàng" IUU để khơi thông dòng chảy hải sản sang châu Âu. Đây không chỉ là câu chuyện về xuất khẩu mà còn là danh dự và uy tín của thương hiệu Việt.

Song song đó, việc chuyển dịch từ xuất khẩu thô sang chế biến sâu là con đường duy nhất để nâng cao giá trị gia tăng. Thay vì chỉ bán những bao cà phê hay tiêu thô, các doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ để tạo ra những sản phẩm xanh, đạt chứng nhận chuẩn quốc tế, đáp ứng xu hướng tiêu dùng bền vững đang thịnh hành toàn cầu.

Ở góc độ điều hành vĩ mô, vai trò của Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính là cực kỳ quan trọng trong việc giữ nhịp tỷ giá và đảm bảo nguồn vốn tín dụng thông suốt cho sản xuất. Một tỷ giá linh hoạt và lãi suất ổn định sẽ là "bệ đỡ" giúp doanh nghiệp yên tâm ký kết các đơn hàng dài hạn.

Đồng thời, sự vào cuộc của hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài trong việc cung cấp thông tin kịp thời về tình hình an ninh, chính trị tại các điểm nóng như eo biển Hormuz sẽ giúp doanh nghiệp chủ động tránh được những rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng từ xa.

Khép lại quý 1, mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10% là một thách thức lớn, nhưng với sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ và sự linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp, con đường xuất khẩu của Việt Nam vẫn thênh thang cơ hội.

Khi những nút thắt về hạ tầng được tháo gỡ và tư duy đa dạng hóa thị trường thấm nhuần vào từng đơn vị sản xuất, chúng ta hoàn toàn có thể tin tưởng vào một năm xuất khẩu rực rỡ, bất chấp những cơn gió ngược từ kinh tế toàn cầu.