Chi phí tuân thủ cân bằng giữa làm đúng luật và tối ưu vận hành

Khi sự thượng tôn pháp luật trở thành gánh nặng chi phí

Trong dòng chảy của nền kinh tế hiện đại, việc tuân thủ pháp luật không còn là một lựa chọn mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững. Tuy nhiên, một thực tế đang diễn ra là quá trình chuyển hóa các văn bản quy phạm pháp luật vào hoạt động sản xuất, kinh doanh đang tạo ra những chi phí không nhỏ, đôi khi trở thành lực cản vô hình đối với sự linh hoạt của đơn vị. Chi phí tuân thủ ở đây không chỉ là các khoản phí, lệ phí theo quy định, mà bao gồm cả thời gian, nhân lực và những cơ hội bị bỏ lỡ do quy trình kéo dài.

Nhìn sâu vào bản chất, nhiều rào cản không nằm ở nội dung của các điều luật mà nằm ở khâu vận hành. Khi một quy định mới được ban hành, doanh nghiệp phải tái cấu trúc lại bộ máy: từ việc rà soát quy trình nội bộ, bổ sung hồ sơ chứng từ cho đến việc bố trí thêm nhân sự chuyên trách để theo dõi rủi ro pháp lý. Đây là một quá trình tốn kém. Thực tế cho thấy, hi phí để duy trì một bộ máy pháp chế và kiểm soát tuân thủ đang ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí quản lý doanh nghiệp.

Một yếu tố then chốt làm gia tăng chi phí này chính là sự chồng chéo giữa các quy định hoặc sự thiếu thống nhất trong cách hiểu của các cơ quan thực thi. Khi ranh giới giữa đúng và sai chưa thật sự sắc nét, doanh nghiệp thường rơi vào trạng thái tuân thủ phòng ngừa. Họ sẵn sàng chọn cách làm chặt chẽ nhất, tốn kém nhất để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Tâm lý làm chặt cho chắc này tuy giúp hạn chế rủi ro vi phạm nhưng lại vô tình bóp nghẹt tính sáng tạo và kéo dài thời gian ra quyết định, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp trên thương trường.

Thống kê của các cơ quan chuyên môn cho thấy, Việt Nam có hơn 900.000 doanh nghiệp hoạt động, 5 triệu hộ kinh doanh và gần 30.000 hợp tác xã. Các doanh nghiệp có mặt ở hầu hết các ngành nghề, lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, từ nông nghiệp đến công nghiệp và dịch vụ… Không chỉ thể hiện được giá trị ở trong nước, nhiều doanh nghiệp, tập đoàn lớn đã vươn ra “biển lớn”, khẳng định được vị thế, thương hiệu trí tuệ Việt trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, tại các cuộc gặp gỡ giữa Chính phủ, bộ ngành cũng như địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, có khá nhiều ý kiến từ các đại diện doanh nghiệp đã tập trung vào các vấn đề quan trọng như: Thủ tục hành chính còn rườm rà, người kinh doanh tiếp cận nguồn vốn khó khăn, chi phí vận hành tăng cao, các chính sách hỗ trợ chưa thực sự sát với nhu cầu...

Tiếng nói từ thực tiễn và yêu cầu về sự minh bạch

Trong lĩnh vực xây dựng, một ngành nghề vốn chịu sự điều chỉnh của hệ thống luật pháp đa tầng nấc từ Luật Xây dựng, Luật Đất đai đến Luật Nhà ở, gánh nặng chi phí tuân thủ càng trở nên rõ nét. Ông Nguyễn Văn Phú, Giám đốc Công ty xây dựng Phú Hưng tại Hà Nội, chia sẻ để bảo đảm an toàn pháp lý cho mỗi dự án, doanh nghiệp phải đầu tư cực kỳ lớn cho công tác kiểm soát nội bộ. Việc phải bổ sung quy trình và tăng cường hồ sơ xuyên suốt quá trình triển khai đã làm đội vốn vận hành của đơn vị lên đáng kể.

Đáng chú ý, điều mà các doanh nghiệp mong mỏi không phải là việc nới lỏng các quy định hay giảm bớt nghĩa vụ pháp lý. Ông Phú nhấn mạnh rằng doanh nghiệp cần những hướng dẫn rõ ràng và cách áp dụng thống nhất. Sự thiếu minh bạch trong diễn giải pháp luật chính là nguồn cơn của những chi phí phòng ngừa không cần thiết. Khi doanh nghiệp có thể chủ động dự báo được các yêu cầu pháp lý ngay từ khi lập kế hoạch, họ sẽ sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn thay vì phải loay hoay điều chỉnh tiến độ để phù hợp với những thủ tục hành chính phát sinh bất ngờ.

Đồng quan điểm, dưới góc nhìn của một chuyên gia tư vấn, Luật sư Nguyễn Đức Biên, Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La, cho rằng những băn khoăn của doanh nghiệp hiện nay phản ánh thực trạng chi phí tuân thủ phát sinh khi pháp luật đi vào vận hành. Ông phân tích rằng trong bối cảnh pháp luật đang tiếp tục hoàn thiện, việc doanh nghiệp phải đầu tư thêm thời gian và nhân lực là tất yếu. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi đặt ra cho các nhà làm chính sách là phải nâng cao khả năng dự báo của quy định.

Làm rõ cách áp dụng và thống nhất cách diễn giải pháp luật không nhằm mục đích làm nhẹ đi trách nhiệm của doanh nghiệp, mà để pháp luật phát huy hiệu quả thực chất hơn. Khi ranh giới tuân thủ được xác định rõ ràng, chi phí tuân thủ sẽ được đưa về mức hợp lý, giúp doanh nghiệp yên tâm tổ chức sản xuất và phát triển bền vững. Đó mới chính là sự đồng hành thực sự của pháp luật đối với đời sống kinh doanh, nơi mà làm đúng luật phải đi đôi với hiệu quả và tối ưu hóa nguồn lực xã hội.