Nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử 2026 đang thu hút sự quan tâm lớn từ doanh nghiệp khi các quy định về thuật toán và báo cáo cần sự tùy biến để phù hợp thực tiễn.
Những nút thắt từ thực tiễn vận hành hệ sinh thái số
Sự ra đời của Luật Thương mại điện tử (TMĐT) được Quốc hội khóa XV thông qua là một bước ngoặt quan trọng, thiết lập hành lang pháp lý mới cho nền kinh tế số Việt Nam dự kiến đạt quy mô hàng chục tỷ USD. Tuy nhiên, khi soi chiếu từ Dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành với 56 điều khoản chi tiết, khoảng cách giữa văn bản quy phạm và hơi thở gấp gáp của thị trường đang lộ rõ những điểm cần điều chỉnh.
Sự ra đời của Luật Thương mại điện tử (TMĐT) thiết lập hành lang pháp lý mới cho nền kinh tế số Việt Nam dự kiến đạt quy mô hàng chục tỷ USD
TMĐT không phải là một cửa hàng truyền thống đưa lên mạng đó là một thực thể sống vận hành bằng dữ liệu, thuật toán và trải nghiệm người dùng biến đổi từng giây. Điểm nóng nhất trong các cuộc thảo luận gần đây chính là Điều 18 của Dự thảo, nơi yêu cầu các nền tảng phải thiết lập cơ chế cho phép người dùng lựa chọn bật hoặc tắt các tính năng liên quan đến thuật toán hiển thị.
Đại diện Shopee đã đưa ra một góc nhìn trực diện rằng thuật toán không đơn thuần là một tính năng đính kèm mà là bộ não, lõi vận hành và cũng là bí quyết kinh doanh cốt lõi tạo nên lợi thế cạnh tranh.
Trong kỷ nguyên cá nhân hóa, nếu một sàn TMĐT không dùng thuật toán để lọc ra hàng triệu sản phẩm phù hợp với nhu cầu riêng biệt của từng cá nhân, giao diện người dùng sẽ trở thành một đống hỗn độn thông tin. Việc buộc người dùng phải chọn tắt toàn bộ hệ thống này không chỉ gây khó khăn về mặt kỹ thuật mà còn có nguy cơ phá vỡ cấu trúc vận hành của nền tảng, làm giảm trải nghiệm mua sắm vốn đang được tối ưu hóa tối đa.
Bên cạnh đó, gánh nặng hành chính cũng là nỗi lo hiện hữu. Dự thảo đang đề xuất chế độ báo cáo hàng tháng, một con số gây áp lực cực lớn nếu nhìn vào quy mô dữ liệu. Với hàng trăm nghìn gian hàng và hàng triệu giao dịch mỗi ngày, việc yêu cầu các sàn như Lazada hay Shopee tổng hợp dữ liệu chi tiết theo chu kỳ 30 ngày là một thách thức về nhân sự và chi phí vận hành.
Theo đại diện Lazada, một chu kỳ báo cáo linh hoạt hơn theo quý hoặc 6 tháng sẽ là khoảng thở cần thiết để doanh nghiệp tập trung vào kinh doanh thay vì sa đà vào các thủ tục giấy tờ định kỳ quá dày đặc. Rõ ràng, mục tiêu quản lý nhà nước là cần thiết, nhưng phương thức thực hiện cần sự tinh gọn để không kìm hãm sức bật của doanh nghiệp.
Từ kiểm soát sang quản trị minh bạch
Nhìn từ góc độ chuyên gia, PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp từ Đại học Kinh tế quốc dân, nhận định rằng việc tăng cường minh bạch là xu thế toàn cầu, nhưng cách tiếp cận tại Việt Nam cần thể hiện rõ vai trò Nhà nước kiến tạo. Thay vì đưa ra những quy định cứng nhắc mang tính kỹ thuật sâu, cơ quan quản lý nên tập trung vào việc đặt ra các nguyên tắc về trách nhiệm giải trình.
TMĐT không phải là một cửa hàng truyền thống đưa lên mạng đó là một thực thể sống vận hành bằng dữ liệu, thuật toán và trải nghiệm người dùng biến đổi từng giây
Điều này cho phép doanh nghiệp tự do đổi mới sáng tạo trong khuôn khổ các giá trị đạo đức và pháp lý chung, thay vì bị đóng khung trong những quy tắc vận hành có thể trở nên lạc hậu chỉ sau vài tháng ban hành.
Một vấn đề khác cần sự linh hoạt là cơ chế xác thực danh tính. Việc tích hợp hệ thống định danh điện tử cho người bán mới là bước đi đúng đắn để làm sạch thị trường. Tuy nhiên, với hàng triệu tài khoản hiện hữu, việc áp dụng đồng loạt ngay lập tức mà không có lộ trình chuyển đổi sẽ gây sốc cho hệ thống.
Doanh nghiệp cần thời gian rà soát và cập nhật, tránh tình trạng gián đoạn kinh doanh của những hộ kinh doanh nhỏ lẻ đang dựa vào sàn để mưu sinh. Sự thấu hiểu về độ trễ của công nghệ và tâm lý thị trường sẽ giúp chính sách đi vào cuộc sống một cách mượt mà hơn.
Vấn đề chi phí cũng được đặt lên bàn cân khi Dự thảo yêu cầu các hợp đồng dịch vụ giữ tiền phải được chứng thực bởi tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực hợp đồng điện tử. Trong khi các sàn đã có cơ chế giữ tiền tạm thời để bảo vệ người mua rất hiệu quả và miễn phí, việc thêm một bước trung gian có thể làm phát sinh phí tổn không đáng có, cuối cùng người tiêu dùng lại là bên phải gánh chịu. Quản lý thông minh không nhất thiết phải thêm thủ tục, mà là tối ưu hóa những quy trình sẵn có để bảo đảm an toàn giao dịch.
Kết thúc quá trình lấy ý kiến, điều mà cộng đồng kinh tế số mong đợi là một Nghị định hướng dẫn không chỉ chặt chẽ về pháp lý mà còn phải đầy tính mở. Quản lý thuật toán hay dữ liệu cần được thực hiện dựa trên sự đối thoại liên tục giữa cơ quan soạn thảo và thực thể vận hành.
Khi các quy định được thiết kế linh hoạt, chúng ta không chỉ bảo vệ được quyền lợi người tiêu dùng mà còn nuôi dưỡng được những con kỳ lân công nghệ, thúc đẩy nội lực và khai thác hiệu quả các nền tảng xuyên biên giới trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay.
Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam vừa công bố Báo cáo Đào tạo thương mại điện tử 2025, đánh dấu một bước cập nhật quan trọng về thực trạng đào tạo nguồn nhân lực cho lĩnh vực đang tăng trưởng nhanh nhưng cũng bộc lộ nhiều thách thức về tính bền vững.
Trong bối cảnh kinh tế số ngày càng giữ vai trò trụ cột của tăng trưởng, thương mại điện tử Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển nhanh nhưng cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn về thể chế, quản lý và hạ tầng số.
Trước làn sóng hàng giả bủa vây không gian số, việc định danh người bán qua VNeID không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là lá chắn dẹp loạn, đồng thời, là giải pháp mấu chốt để bảo vệ niềm tin số giữa bối cảnh thương mại điện tử sắp chạm mốc 30 tỷ USD.
Ngày 18/12/2025, Tọa đàm “Chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử” đã diễn ra trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục mở rộng mạnh mẽ và trở thành kênh phân phối chủ lực của nhiều ngành hàng, vấn đề hàng giả, hàng nhái và hàng kém chất lượng trên môi trường số một lần nữa được đặt ra như một thách thức lớn
.jpg)
