Thương mại điện tử 31 tỷ USD và vai trò kiến tạo trật tự thị trường nội địa

Cần tổ chức lại thị trường theo hướng minh bạch

Con số này được công bố tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Bộ Công Thương, không chỉ phản ánh tốc độ mở rộng nhanh của một kênh phân phối, mà còn cho thấy thương mại điện tử đã trở thành một cấu phần thực chất trong nền kinh tế thị trường hiện đại.

Khi đã chiếm 10% tổng bán lẻ, thương mại điện tử không còn là “không gian thử nghiệm” của công nghệ hay tiêu dùng tiện lợi. Thực tế, kênh số đang tác động trực tiếp đến cấu trúc thị trường nội địa, cách thức cạnh tranh, chất lượng tăng trưởng và năng lực quản trị kinh tế. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là thúc đẩy tăng trưởng quy mô, mà là tổ chức lại thị trường theo hướng minh bạch, công bằng và bền vững.

Mức tăng trưởng hơn 25% của thương mại điện tử càng trở nên đáng chú ý khi đặt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định, sức cầu bên ngoài suy yếu và tiêu dùng thế giới phục hồi chậm. Điều này cho thấy tiêu dùng nội địa thông qua kênh số đã “bám rễ” khá vững, không còn phụ thuộc vào các gói kích cầu ngắn hạn. Tuy nhiên, chính sự phát triển nhanh này cũng làm lộ rõ những điểm nghẽn về kỷ luật thị trường, cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng.

Ở quy mô 31 tỷ USD, thương mại điện tử đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý thị trường. Các hành vi gian lận thương mại, buôn bán hàng giả, hàng nhập lậu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng dịch chuyển mạnh sang không gian mạng, với thủ đoạn tinh vi, phạm vi rộng và tốc độ lan truyền nhanh. Không gian số xóa nhòa ranh giới địa lý, khiến các phương thức kiểm tra, giám sát truyền thống không còn đủ hiệu quả nếu không có cách tiếp cận mới.

Vai trò điều phối, kết nối các chủ thể thị trường

Trong bối cảnh đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đang nổi lên như một đầu mối quan trọng trong việc tổ chức lại trật tự thị trường nội địa trên nền tảng số. Không chỉ dừng ở vai trò xử lý vi phạm, lực lượng quản lý thị trường đang từng bước chuyển sang vai trò điều phối, kết nối các chủ thể tham gia thị trường, từ doanh nghiệp, nền tảng thương mại điện tử đến người tiêu dùng.

Phát biểu tại một hội thảo chuyên đề về quản lý thương mại điện tử, đồng chí Nguyễn Thanh Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, nhấn mạnh rằng sự bùng nổ của kinh doanh trực tuyến đã góp phần đưa Việt Nam trở thành thị trường TMĐT năng động hàng đầu khu vực ASEAN. Tuy nhiên, cũng chính môi trường này bị các đối tượng lợi dụng để kinh doanh hàng giả, hàng cấm, thậm chí phục vụ các hành vi lừa đảo và tuyên truyền sản phẩm xâm phạm an ninh, chủ quyền quốc gia. Theo ông, các thủ đoạn ngày càng tinh vi, đòi hỏi cách tiếp cận mới, không thể chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều vụ việc vi phạm trên không gian mạng chỉ được phát hiện khi có sự phối hợp giữa quản lý thị trường, cơ quan công an và chính các sàn thương mại điện tử. Việc chia sẻ dữ liệu, truy vết dòng hàng hóa và dòng tiền đã trở thành công cụ quan trọng để đưa hoạt động quản lý thị trường theo kịp tốc độ phát triển của thương mại điện tử. Theo đó, năm 2025, cơ quan chức năng đã rà soát, yêu cầu gỡ bỏ hơn 50.000 sản phẩm vi phạm trên các sàn và nền tảng thương mại điện tử, đồng thời ngăn chặn hoạt động của khoảng 13.000 gian hàng vi phạm.

Không dừng lại ở công tác thực thi, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước còn đóng vai trò cầu nối trong việc hình thành các diễn đàn đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nền tảng số. Thông qua các hội thảo chuyên đề về chống hàng giả, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và quản lý thương mại điện tử, nhiều vấn đề thực tiễn đã được nhận diện rõ hơn, từ áp lực chi phí đối với người bán nhỏ, đến nguy cơ tập trung hóa thị trường vào một số nền tảng lớn.

Thương mại điện tử cũng đang được nhìn nhận như một kênh hỗ trợ xuất khẩu, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, để kênh này phát huy hiệu quả dài hạn, thị trường nội địa phải được tổ chức lành mạnh. Nếu môi trường trong nước bị chi phối bởi hàng giả, gian lận và cạnh tranh không công bằng, thương mại điện tử khó có thể trở thành bệ đỡ cho giá trị thương hiệu Việt trên không gian số toàn cầu.

Ngoài ra, các khoảng trống về quản lý thuế, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền lợi người tiêu dùng và sự bình đẳng giữa kinh doanh trực tuyến và truyền thống đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cơ chế điều phối thống nhất. Khi thương mại điện tử đã chiếm 10% tổng bán lẻ, những bất cập này không còn là vấn đề cục bộ, mà có thể ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin thị trường và hiệu quả phân bổ nguồn lực của nền kinh tế.

Việc Luật Thương mại điện tử được Quốc hội thông qua được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho giai đoạn phát triển mới của thị trường. Tuy nhiên, luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được triển khai đồng bộ, nhất quán, với vai trò dẫn dắt của cơ quan quản lý thị trường. Trong bức tranh đó, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước không chỉ là lực lượng “giữ trật tự”, mà là chủ thể kiến tạo một môi trường kinh doanh số minh bạch, kỷ cương và lấy người tiêu dùng làm trung tâm.

Với quy mô 31 tỷ USD, thương mại điện tử Việt Nam đang đứng trước ngưỡng chuyển từ tăng trưởng nhanh sang phát triển chiều sâu. Quá trình này đòi hỏi sự hiện diện mạnh mẽ hơn của quản lý thị trường, không phải để kìm hãm đổi mới, mà để bảo đảm rằng đổi mới diễn ra trong khuôn khổ pháp luật, công bằng và bền vững. Khi trật tự thị trường được thiết lập, thương mại điện tử mới có thể thực sự trở thành một động lực dài hạn cho tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế nội địa.