Cẩn trọng với rủi ro từ xe điện giá rẻ

Thị trường xe máy điện tại Việt Nam đã chứng kiến sự bùng nổ ấn tượng trong những năm gần đây. Theo số liệu của Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), tốc độ tăng trưởng trung bình của ngành xe điện đạt hơn 30% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2023.

Phân khúc giá rẻ, dưới 15 triệu đồng, chiếm một thị phần đáng kể, có lúc lên tới 40-50% tổng số xe bán ra. Sự phát triển này đánh trúng tâm lý của một bộ phận lớn người dân: học sinh, sinh viên, và người lao động phổ thông, những người tìm kiếm một phương tiện di chuyển chi phí thấp.

Tuy nhiên, đằng sau mức giá dễ tiếp cận là những chiếc xe nhanh chóng bộc lộ các điểm yếu chí mạng. Pin yếu, sạc lâu, máy ì, và linh kiện xuống cấp chỉ sau vài tháng sử dụng là những vấn đề phổ biến. Nhiều đại lý và thương hiệu bán xe xong đã nhanh chóng rút lui khỏi thị trường.

Người tiêu dùng rơi vào tình huống trớ trêu là không có linh kiện thay thế, không có ai sửa chữa, không bảo hành và không biết khiếu nại với ai.

Vấn đề lớn nhất mà thị trường có thể phải đối mặt lúc này không chỉ là vài nghìn chiếc xe hỏng, mà là sự xói mòn niềm tin vào phương tiện xanh. Khi người tiêu dùng bắt đầu đánh đồng xe điện với hình ảnh xe rẻ, mau hỏng, không ai sửa, thì tiến trình chuyển đổi sẽ khó có thể tiến xa. Niềm tin, một khi đã mất đi, rất khó để lấy lại, và điều này sẽ làm chậm lại nỗ lực chung của cả quốc gia trong việc điện hóa phương tiện giao thông.

Ngoài ra, những chiếc xe kém chất lượng này còn tiềm ẩn nguy cơ an toàn nghiêm trọng. Theo thống kê không chính thức từ Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, trong năm 2024, đã ghi nhận hàng trăm vụ cháy nổ liên quan đến xe máy điện, chủ yếu là các loại pin không rõ nguồn gốc hoặc pin đã qua sử dụng được tái chế.

Các vụ cháy này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Sự thiếu vắng các quy chuẩn kỹ thuật rõ ràng và công tác kiểm định lỏng lẻo đã tạo ra một “vùng xám” cho các sản phẩm kém chất lượng, khiến người tiêu dùng đối mặt với rủi ro mỗi ngày.

Sự bùng nổ của xe điện giá rẻ không phải là ngẫu nhiên, mà là hệ quả của nhiều yếu tố. Hiện tại, Việt Nam vẫn chưa có một hệ thống quy định và tiêu chuẩn kỹ thuật đủ chặt chẽ để kiểm soát chất lượng sản phẩm xe điện.

Các cơ quan quản lý chưa có các cơ chế ràng buộc trách nhiệm rõ ràng đối với nhà sản xuất và phân phối, đặc biệt là trong khâu hậu mãi. Điều này tạo điều kiện cho các sản phẩm nhập lậu, làm giả, làm nhái tràn lan trên thị trường.

Người tiêu dùng rất khó phân biệt đâu là xe tốt, đâu là sản phẩm kém chất lượng. Thị trường đang bị làm nhiễu bởi hàng trôi nổi, khiến các doanh nghiệp chân chính đầu tư vào công nghệ, chất lượng và dịch vụ hậu mãi bị lép vế trong cuộc cạnh tranh về giá.

Việt Nam cần phải phát triển năng lực nội sinh về thiết kế và chế tạo xe điện chất lượng cao, chứ không chỉ dừng lại ở việc nhập khẩu và phân phối. Việc phụ thuộc vào các sản phẩm giá rẻ, kém chất lượng từ nước ngoài sẽ khiến Việt Nam bỏ lỡ cơ hội làm chủ công nghệ, từ đó khó có thể xây dựng một ngành công nghiệp xe điện bền vững.

Để giải quyết tình trạng này, cần có một chiến lược toàn diện, đồng bộ từ nhiều phía. Nhà nước cần khẩn trương xây dựng và ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về xe điện và pin xe điện, đặc biệt là các tiêu chuẩn về an toàn cháy nổ, chu kỳ sử dụng pin, và quy trình xử lý pin đã qua sử dụng. Cần có một cơ chế giám sát và xử phạt nghiêm minh đối với các doanh nghiệp vi phạm.

Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách khuyến khích và hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa đầu tư vào nghiên cứu, thiết kế, và sản xuất xe điện chất lượng cao. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để tạo ra những sản phẩm "Make in Vietnam" có chất lượng, an toàn và giá cả hợp lý.

Tăng cường tuyên truyền, giáo dục để người tiêu dùng hiểu rõ hơn về các tiêu chuẩn an toàn, cách nhận biết sản phẩm chất lượng và tầm quan trọng của dịch vụ hậu mãi.

Các doanh nghiệp cần cam kết và thực hiện nghiêm túc chính sách bảo hành, bảo dưỡng, và cung cấp linh kiện thay thế. Cần có một cơ quan đại diện để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trong lĩnh vực xe điện, tránh tình trạng mua xong bỏ chạy.

Chuyển đổi phương tiện xanh là mục tiêu quốc gia, để con đường này đi đến đích một cách bền vững, chúng ta không thể chấp nhận một thị trường đầy rẫy hàng trôi nổi, chất lượng kém.

Cần một thị trường minh bạch, có tiêu chuẩn, có trách nhiệm và có niềm tin. Đây không chỉ là câu chuyện của ngành xe điện, mà còn là câu chuyện về tầm nhìn phát triển và sự an toàn của cả một quốc gia.