Cảnh báo: Cháy xe điện, người dân cần phải làm những gì để đảm bảo an toàn trong phòng cháy, chữa cháy và cứu hộ cứu nạn

Nguyên nhân gây cháy, nổ ở xe điện

Liên quan tới hàng loạt các vụ cháy có liên quan tới xe điện (xe đạp điện, xe máy điện, ô tô điện...) gây chết nhiều người trong thời gian qua như vụ cháy nhà dân kinh doanh xe điện ở huyện Hoài Đức làm 3 người chết, hay vụ cháy ô tô điện ở Thanh Hóa làm 2 người tử vong... Một số nguyên nhân gây cháy các loại xe máy điện, xe đạp điện có thể kể tới như bình ắc quy xe thường có những mối nối, nếu không được cách điện tốt có thể gây ra hiện tượng phóng điện, dẫn đến cháy nổ hệ thống. Ngoài ra, bình ắc quy kém chất lượng, khi hỏng sẽ khiến chì và axit trong bình tràn ra ngoài, gây cháy nổ.

Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khuyến cáo, chủ sở hữu xe điện nên nạp năng lượng khi pin/ ắc quy gần hết, đồng thời sử dụng nguồn điện phù hợp (theo mức điện áp khuyến cáo của nhà sản xuất) và ổn định. Đồng thời lưu ý những phương án đảm bảo an toàn sau đây.

Thứ nhất: Lựa chọn, sử dụng xe điện bảo đảm chất lượng, đã được cơ quan quản lý có thẩm quyền kiểm định theo quy định; tuân thủ tuyệt đối theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất.

Thứ hai: Thực hiện sạc điện theo đúng hướng dẫn và khuyến cáo của nhà sản xuất để đảm bảo độ bền và an toàn khi sử dụng; không sạc điện cho phương tiện khi phát hiện thiết bị sạc hoặc phương tiện gặp lỗi; khi ắc quy, pin có dấu hiệu phù, nứt… cần thay thế ắc quy, pin mới. Trong đó có một số lưu ý:

- Sạc điện lúc ắc quy, pin gần hết, dùng nguồn điện phù hợp (theo mức điện áp nhà sản xuất khuyến cáo) và ổn định; sau khi sử dụng phải chờ bình điện nguội khoảng 20 phút rồi mới bắt đầu sạc, không sạc ngay sau khi chạy xe, không sạc quá 8 giờ liên tục, khi sạc điện cần ngắt khóa điện nguồn, nếu không sẽ ảnh hưởng đến quá trình sạc điện… Nếu lâu không dùng xe, nên sạc ắc quy, pin đầy rồi tháo rời khỏi xe; không để ắc quy, pin ở khu vực nóng, ẩm; bảo quản bình điện ở nơi cao ráo, thoáng mát…

- Sạc điện ở nơi khô ráo thoáng mát, khi sạc trong phòng cần tránh nơi kín đảm bảo điều kiện thông thoáng gió tốt trong điều kiện nhiệt độ từ 0-35℃, nếu không phải có các biện pháp bảo ôn hoặc giảm nhiệt; khi sạc điện không để xe, ắc quy, pin, bộ sạc bên trên hoặc gần các vật dụng, hàng hóa dễ cháy, nổ gần nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị sinh lửa sinh nhiệt.

- Trong quá trình sạc điện phải thường xuyên kiểm tra để kịp thời phát hiện, xử lý ngay khi có sự cố; ngừng sạc điện trước khi ra khỏi nhà hoặc đi ngủ, tuyệt đối không sạc qua đêm và không có người lớn ở nhà.

Thứ ba: Không được tự ý điều chỉnh thông số kỹ thuật của phương tiện, thiết bị khác so với yêu cầu kỹ thuật của phương tiện; khi thay thế các thiết bị, linh kiện, ắc quy, pin, bộ sạc.

Người dùng cần lựa chọn đúng chủng loại ắc quy, pin phù hợp, đồng bộ với các thông số quy định của sạc điện, động cơ và bộ điều khiển, không sử dụng loại không rõ nguồn gốc; không tự ý thay đổi kết cấu xe, không lắp thêm phụ kiện hay thiết bị tác động đến hệ thống dây dẫn và nguồn điện của xe (thiết bị không tương thích, chênh lệch nguồn điện có thể làm ắc quy, pin phát nổ). Thực hiện chế độ kiểm tra, bảo dưỡng theo quy định của nhà sản xuất.

Đối với xe ôtô điện có những lưu ý sau

- Thực hiện việc sạc tại những trạm sạc xe điện dành cho ô tô đã được cấp phép theo quy định (tại trạm xăng, điểm dừng nghỉ, trong nhà và công trình...) hoặc sử dụng bộ sạc tại nhà bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

- Các trạm sạc điện phải được duy trì yêu cầu về giải pháp ngăn cháy, chống cháy cháy lan đối với các khu vực xung quanh (cửa hàng kinh doanh xăng dầu, khu vực gara để xe...) và trang bị phương tiện về phòng cháy, chữa cháy theo quy định; có phương án xử lý tình huống cháy nổ tại khu vực sạc điện.

- Thường xuyên kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng các thiết bị, hệ thống điện, phương tiện phòng cháy, chữa cháy tại trạm sạc để kịp thời phát hiện, thay thế các thiết bị hư hỏng trong quá trình hoạt động.
 
 

 5 công nghệ pin hàng đầu định hình tương lai của xe điện

Xe điện đang dần trở thành phương tiện di chuyển phổ biến trên thế giới hiện nay, với hình ảnh thân thiện với môi trường và lượng khí thải carbon thấp so với các phương tiện chạy bằng xăng, dầu. Tuy nhiên, hàng triệu tấn pin xe điện hết hạn sử dụng sẽ có thể là mối đe dọa nghiêm trọng đến môi trường và sức khỏe con người trong một vài thập kỷ tới. Xe điện dù vẫn còn là phương tiện khá mới mẻ tại thị trường Việt Nam, tuy nhiên ít ai biết được công nghệ pin cho loại phương tiện này đã có khá nhiều. Thực tế pin của ô tô điện được xem là linh hồn của chiếc xe và chiếm chi phí khá lớn khi cấu thành lên một chiếc xe. Với nhiều hãng xe thì viên pin cũng chính là công nghệ lõi quyết định nhiều yếu tố để cạnh tranh cũng như tối ưu hiệu suất.

Hiện tại, gần như tất cả các loại pin được sử dụng để cung cấp năng lượng cho xe điện đều thuộc loại pin lithium-ion hoặc Li-ion. Li-ion là một loại pin có thể sạc lại, bao gồm các ion lithium di chuyển từ điện cực âm qua chất điện phân sang điện cực dương trong quá trình phóng điện và ngược lại khi sạc. Nó bao gồm bốn phần chính: cực âm, cực dương, chất điện phân và bộ phân tách.

Pin xe điện có chủ yếu 5 loại khác nhau. Pin axit-chì là công nghệ pin lâu đời nhất và phần lớn không còn tồn tại, loại pin này khá giống với ắc quy ô tô thông thường. Pin được chế tạo rất rẻ nhưng độc (vì chì), nặng, mật độ năng lượng kém, vòng đời ngắn và thời gian sạc lâu. 

Pin Niken-Metal Hydride đã được sử dụng trong nhiều loại xe hybrid và xe điện phổ thông đời đầu, so với pin axit-chì là tuổi thọ dài và năng lượng riêng cao hơn đáng kể, nghĩa là pin có trọng lượng tương đương có thể cung cấp nhiều năng lượng hơn và nếu được chăm sóc và sạc đúng cách, loại pin này có thể tồn tại lâu hơn pin axit-chì. và Pin NiCad (nickel-cadmium). 2 loại pin này vẫn giữ lại phần lớn nhược điểm của pin axit chì nhưng có cải thiện đôi chút về mật độ năng lượng, vòng đời và thời gian sạc. Pin Lithium-Ion được xem là loại pin thông dụng nhất được ứng dụng trên rất nhiều loại xe điện hiện nay từ 4 bánh đến 2 bánh. Công nghệ pin Lithium-ion/ Li-on không chỉ có trên xe điện mà còn được dùng để lưu trữ năng lượng trên đại đa số các thiết bị công nghệ hiện đại như điện thoại di động, máy tính xách tay.

Được coi là tương lai của công nghệ pin trong xe điện, Pin thể rắn dựa vào điện cực rắn và chất điện phân rắn thay vì polyme lỏng hoặc gel như trong tất cả các loại pin nêu trên. Về mặt lý thuyết, pin thể rắn sẽ cách mạng hóa BEV, vì cấu trúc rắn của chúng sẽ làm tăng đáng kể tốc độ sạc và xả, cải thiện mật độ năng lượng đáng kể, giảm trọng lượng, giảm khả năng cháy nổ, đồng thời cải thiện chu kỳ và tuổi thọ pin. Các nhà sản xuất ô tô có thể sử dụng những khoản tiết kiệm trọng lượng đáng kể đó để giảm dấu chân của pin nhằm đạt được phạm vi hoạt động tương tự trên một chiếc xe nhẹ hơn hoặc để cung cấp phạm vi hoạt động nhiều hơn với cùng trọng lượng.

An toàn Pin xe điện: Phải đáp ứng các quy định an toàn nghiêm ngặt

Để đảm bảo an toàn cho pin xe điện, các chính phủ và cơ quan quản lý đã thiết lập các hệ thống kiểm tra và chứng nhận nghiêm ngặt. Theo đó, các nhà sản xuất xe điện phải tuân thủ các tiêu chuẩn cụ thể của từng thị trường, bao gồm nhiều khía cạnh từ hiệu suất, mức độ an toàn đến độ bền của pin.

Theo như Quy định kỹ thuật toàn cầu của Liên Hợp Quốc về an toàn xe điện đề ra các tiêu chí an toàn cho xe điện, trong đó bao gồm cả an toàn về pin. Việc tuân thủ các quy định này nhằm đảm bảo sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt, từ đó giảm nguy cơ xảy ra sự cố liên quan đến pin. Sự phát triển của công nghệ pin ô tô điện luôn song hành với tiêu chí đặt an toàn lên hàng đầu, đặc biệt là giảm thiểu nguy cơ cháy nổ. Công nghệ và thiết kế pin xe điện hiện nay đã có những đột phá vượt bậc giúp mang lại hành trình an toàn hơn cho mọi người.

Thực tế là các vụ cháy pin xe điện rất hiếm khi xảy ra. Chính những nỗ lực cải tiến công nghệ an toàn và các tiêu chuẩn quản lý nghiêm ngặt đã chứng minh cho mức độ an toàn của xe điện cũng như tạo dựng niềm tin trong cộng đồng đối với loại phương tiện mới này.

Để tìm hiểu thông tin về vấn đề an toàn Pin xe điện, Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư có một số nội dung trao đổi với Cục Cảnh sát PCCC và CNCH, được biết: “Vừa qua Hiệp hội PCCC và CNCH Việt Nam đã phối hợp với các đơn vị, doanh nghiệp tổ chức thử nghiệm xử lý đám cháy từ pin Lithium-Ion sử dụng trong xe máy và xe đạp điện. Quá trình thử nghiệm có sự tham gia chứng kiến của đơn vị chuyên môn thuộc Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.  Qua quá trình thử nghiệm, kết quả ghi nhận đã cho thấy đặc điểm của đám cháy pin Lithium-Ion và xác định được một số loại chất chữa cháy, phương tiện chữa cháy có thể dập tắt đám cháy pin Lithium-Ion sử dụng trên xe điện. Cụ thể:  Bình chữa cháy gốc nước F500EA, Bình chữa cháy gốc nước OR-3. Đây các loại bình chữa cháy đã được các đơn vị trong nước nghiên cứu và sản xuất phục vụ cho việc dập tắt các đám cháy thông thường, bên cạnh đó các loại bình chữa cháy này có thể dập được đám cháy pin xe điện như đã thử nghiệm. Hiện nay Cục Cảnh sát PCCC và CNCH đã và đang nghiên cứu một cách kỹ lưỡng đặc điểm nguy hiểm cháy đối với Pin xe điện các loại. Đồng thời, sẽ phối hợp với các đơn vị có liên quan tổ chức hội thảo với chủ đề “An toàn PCCC đối với phương tiện giao thông chạy bằng điện”, kết hợp với việc tổ chức thực nghiệm để đánh giá múc độ nguy hiểm cháy, nổ của Pin xe điện và các phương pháp, biện pháp dập cháy xe điện hiệu quả.”

Thời gian qua, dư luận và các cơ quan báo chí - truyền hình cũng đang rất quan tâm đến các giải pháp chữa cháy các đám cháy liên quan tới Pin Lithium - Ion trang bị trên xe máy điện, xe đạp điện sau Vụ cháy chung cư mini phố Khương Hạ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Hiệp hội PCCC & CNCH Việt Nam (VFRA) đã tiến hành các thử nghiệm chữa cháy các đám cháy Pin Lithium - Ion trang bị trên xe máy điện, xe đạp điện bằng một số loại bình chữa cháy xách tay đang lưu thông trên thị trường, do các doanh nghiệp hội viên VFRA đăng ký thử nghiệm. Theo đó, bình chữa cháy xách tay được sử dụng để thử nghiệm gồm: Một số bình chữa cháy đang lưu thông trên thị trường: Bình bột, bình khí C02.

Một số loại bình chữa cháy xách tay do các doanh nghiệp hội viên VFRA sản xuất và đăng ký thử nghiệm gồm: Bình chữa cháy gốc nước Eco Fire 6; Bình chữa cháy gốc nước F500 EA công nghệ bọc phân tử; Bình chữa cháy Orion OR-6 công nghệ nước và foam đặc biệt. Ngoài ra, tiến hành thử nghiệm thêm phương án dùng cát để chữa cháy.

Phép thử chữa cháy đám cháy Pin Lithium - Ion tách rời trên khay thép

Các khối pin được đặt độc lập trên khay thép và tiến hành thử nghiệm tương tự 3 bước của phép thử chữa cháy đám cháy Pin Lithium - Ion trang bị trên xe máy điện, xe đạp điện.

Các số liệu và kết quả thử nghiệm được ghi nhận như sau

Nhiệt độ các đám cháy đo tại khối pin trước thời điểm tiến hành dập cháy trong khoảng 500oC - 600oC.

Trong quá trình cháy, các viên pin Lithium - Ion phát nổ và văng ra xa trên 30m với độ cao ước lượng khoảng 15m so với vị trí của xe điện. Viên pin văng ra có nhiệt độ khoảng 250oC.

Các bình chữa cháy xách tay loại bình bột và bình khí CO2 không thể dập tắt được đám cháy.

Bình chữa cháy nhãn hiệu F500 EA, sử dụng dung dịch chữa cháy gốc nước - Công nghệ bọc phân tử (do Công ty cổ phần dịch vụ tổng hợp dầu khí Sông Lam sản xuất và đăng ký thử nghiệm) dập tắt được đám cháy trong thời gian 02 phút. Sau khi đám cháy được dập tắt, các viên pin không có hiện tượng nổ, không có khói, nhiệt độ giảm sâu (< 60oC).

Ông Hoàng Long, phó Giám đốc Trung tâm Ứng phó sự cố môi trường Việt Nam (gọi tắt là “Trung tâm SOS Môi trường”) cho biết: “Chất chữa cháy F-500EA có tính năng vượt trội nhất trên thế giới hiện nay, là ứng dụng công nghệ bọc phân tử có ưu điểm nổi trội như sau:

An toàn cho sức khỏe con người và mỗi trường. Hiệu quả chữa cháy cao, hạ nhiệt độ đám cháy nhanh, khử khí độc hại đến 98% và tăng tầm đến nhìn 65%. 

Có khả năng chữa cháy các hạng (A,B,C,D,E,F). Có khả năng xử lý nguy cơ cháy nổ do chảy tràn xăng dầu hoặc tẩy rửa bồn bể (trung hòa nhiên liệu). mà không cần phải xử lý hậu quả sau sử dụng dung dịch F-500EA kết hợp với các vi sinh vật trong đất phân hủy nhanh trong môi trường tự nhiên.
 

Theo ông Nguyễn Huy Công – Giám đốc Công ty Cổ phần dịch vụ tổng hợp Dầu khí Sông Lam (hội viên của VFRA đăng ký thử nghiệm và đã được VFRA thử nghiệm) là một đơn vị sản xuất và cung cấp Bình chữa cháy gốc nước F-500EA cho biết:

Bình chữa cháy gốc nước F-500EA được sản xuất trên dây truyền hiện đại theo tiêu chuẩn TCVN 7026:2013. Bình chứa dung dịch chữa cháy gốc nước F-500EA là dung dịch chữa cháy có nguồn gốc sinh học tiên tiến nhất hiện nay, đã được kiểm định bởi Cục Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ (PCCC và CHCN) . Dung dịch chữa cháy F-500EA có 4 đặc điểm ưu việt như sau:

+ 100% không độc, thân thiện với con người và môi trường

+ Hiệu quả chữa cháy cao, giảm nhiệt độ nhanh, chống chảy lại vĩnh viễn

+ Có khả năng chữa cháy được tất cả các hạng cháy (AB C D E F)

+ có khả năng xử lý các sự cố xăng dầu chảy tràn (trung hòa nhiên liệu) mà không phải xử lý hậu quả, sau khi sử dụng dung dịch F-500 sẽ kết hợp với các loại vi sinh trên đất phân hủy nhanh trong môi trường tự nhiên.

Từ các kết quả thử nghiệm nêu trên, VFRA khuyến cáo đến người dân, cộng đồng

Đến thời điểm tháng 9 năm 2023, các bình chữa cháy xách tay (do doanh nghiệp hội viên của VFRA đăng ký thử nghiệm và đã được VFRA thử nghiệm) có khả năng dập tắt được các đám cháy Pin Lithium - Ion trang bị trên xe máy điện, xe đạp điện.

Do các viên pin khi cháy sẽ nổ và văng ra xa với nhiệt độ rất cao nên khi chữa cháy các đám cháy này, người chữa cháy phải trang phục đồ bảo hộ để đảm bảo an toàn trong quá trình chữa cháy.