Cải cách mở rộng không gian cho thị trường tài chính Việt Nam

Mở rộng thị trường vốn và tăng khả năng tiếp cận

Ông Russell Beattie, Giám đốc Điều hành khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của CME Group, nhận định những cải cách đang diễn ra có thể mở rộng đáng kể không gian phát triển của thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn tới.

Theo ông Russell Beattie, công cuộc Đổi Mới năm 1986 là cột mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi kinh tế của Việt Nam. Cải cách từng bước đổi mới cơ chế quản lý, phát huy vai trò của các thành phần kinh tế, mở rộng quyền chủ động sản xuất kinh doanh, thúc đẩy đầu tư trực tiếp nước ngoài và hội nhập quốc tế. Việt Nam gia nhập ASEAN năm 1995 và Tổ chức Thương mại Thế giới năm 2007, qua đó ngày càng gắn kết với các chuỗi thương mại và đầu tư toàn cầu.

Trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển khu vực tư nhân và thu hút dòng vốn đầu tư có chất lượng. Theo ông Russell Beattie, Việt Nam đang triển khai các cải cách nhằm thu hút đầu tư nước ngoài, củng cố khu vực tư nhân và phát triển cơ sở hạ tầng tài chính.

Một trong những trọng tâm là phát triển thị trường vốn theo hướng sâu rộng hơn, qua đó giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Quyết định số 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 về Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng cao đến năm 2045 đặt ra định hướng đa dạng hóa nguồn vốn, hiện đại hóa hệ thống tài chính và tăng cường hội nhập với thị trường khu vực, quốc tế.

Theo định hướng này, Việt Nam đặt mục tiêu nâng quy mô thị trường trái phiếu lên khoảng 60% GDP và vốn hóa thị trường chứng khoán lên 120% GDP vào năm 2045. Thị trường trái phiếu được định hướng phát triển theo hướng đa dạng và minh bạch hơn, đồng thời tăng vai trò của xếp hạng tín nhiệm trong đánh giá rủi ro.

Tài chính xanh cũng được xác định là một hướng phát triển quan trọng với các sản phẩm như cổ phiếu xanh, trái phiếu doanh nghiệp xanh và các quỹ đầu tư ESG chuyên biệt. Cùng với đó, thị trường tài sản mã hóa tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện về cơ chế, chính sách.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, các giải pháp cải cách tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục mở tài khoản, chuyển đổi ngoại tệ và chuyển lợi nhuận về nước, đồng thời rà soát các quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài. Việt Nam cũng đang triển khai lộ trình áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), qua đó nâng cao tính minh bạch và chất lượng thông tin trên thị trường vốn.

Hạ tầng thị trường tiếp tục được hoàn thiện với mục tiêu triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên thị trường chứng khoán cơ sở vào năm 2027, đồng thời từng bước tạo điều kiện cho hoạt động vay và cho vay chứng khoán, giao dịch trong ngày và bán khống có kiểm soát.

Hoàn thiện công cụ quản trị rủi ro cho nền kinh tế mở

Thị trường tài chính mở rộng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị rủi ro. Theo ông Russell Beattie, sự gia tăng của dòng vốn trong nước và quốc tế có thể kéo theo nhu cầu lớn hơn đối với các công cụ phòng ngừa rủi ro. Các sản phẩm phái sinh có thể hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư quản trị biến động, đồng thời góp phần nâng cao thanh khoản và hỗ trợ quá trình hình thành giá.

Nhu cầu này đặc biệt rõ đối với một nền kinh tế có độ mở thương mại lớn. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải đối mặt với biến động của giá năng lượng, nguyên liệu và nông sản trên thị trường quốc tế. Việc phát triển các công cụ phòng ngừa rủi ro giá vì vậy có ý nghĩa đối với khả năng chủ động chi phí và bảo vệ kết quả kinh doanh.

Trong lĩnh vực hàng hóa, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh. Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đã được Chính phủ xem xét, cho ý kiến và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại phiên họp thứ 6 ngày 22/9. Dự thảo hướng tới xây dựng khuôn khổ đồng bộ cho tổ chức thị trường, giao dịch, bù trừ, thanh toán và quản lý rủi ro.

Hoạt động giao dịch tại Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) cũng cho thấy thị trường đang mở rộng. Năm 2025, tổng số hợp đồng giao dịch qua MXV tăng 28%, trong khi tổng khối lượng giao dịch các sản phẩm liên thông tăng từ 1,1 triệu hợp đồng năm 2024 lên 1,7 triệu hợp đồng năm 2025. Quý I/2026 tiếp tục ghi nhận mức tăng 140% so với cùng kỳ năm trước.

Cùng với tăng quy mô giao dịch, yêu cầu quản trị rủi ro và an toàn thị trường cũng được nâng lên. Nghị định 302/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 15/9, quy định về Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập, giám sát thị trường theo thời gian thực, quản lý ký quỹ và quản trị rủi ro. Các Sở Giao dịch Hàng hóa được yêu cầu tăng cường phát hiện, cảnh báo giao dịch bất thường, giám sát hạn mức vị thế và biến động giá.

Theo ông Russell Beattie, những cải cách này sẽ giúp Việt Nam từng bước xây dựng thị trường vốn có chiều sâu hơn và hệ thống hạ tầng tài chính hiện đại hơn, tạo nền tảng cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo và mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.

Việc phát triển đồng bộ thị trường vốn, thị trường giao dịch hàng hóa và các công cụ quản trị rủi ro sẽ tạo thêm dư địa huy động nguồn lực cho nền kinh tế, đồng thời giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư chủ động hơn trước những biến động ngày càng lớn của thị trường quốc tế.