Hoàn thiện pháp lý cho các Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam

Mô hình quản trị và khát vọng về một cơ chế vượt trội

Dự thảo Quy chế hoạt động của Trung tâm tài chính quốc tế được xây dựng với cấu trúc quy mô gồm 11 Chương và 07 Phụ lục. Đây là văn bản pháp lý mang tính nền tảng, ưu tiên giải quyết các vấn đề đặc thù và cho phép áp dụng trực tiếp các quy định thuận lợi từ điều ước quốc tế đối với những lĩnh vực mới mà Việt Nam chưa có quy định.

Về mô hình tổ chức, Hội đồng điều hành được xác lập là cơ quan cao nhất, nắm quyền quyết định chiến lược. Điểm sáng của dự thảo chính là sự xuất hiện của mô hình một cửa điện tử tại các cơ quan điều hành địa phương. Cơ chế này không chỉ giúp quản lý hành chính hiệu quả mà còn đóng vai trò điều phối, hỗ trợ tối đa cho các thành viên tham gia trung tâm.

Đặc biệt, dự thảo đã mạnh dạn đưa vào các cơ chế chính sách đặc thù và thẩm quyền điều hành đặc biệt. Những quy định về điều chỉnh đất đai, quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư và các dự án PPP đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo ra lực hút mạnh mẽ đối với dòng vốn quốc tế. Đây chính là những ưu đãi vượt trội để Việt Nam có thể cạnh tranh sòng phẳng với các trung tâm tài chính lâu đời trong khu vực.

Một điểm nhấn đáng chú ý khác là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Mục tiêu cốt lõi của cơ chế này là tạo ra không gian an toàn cho các tổ chức thử nghiệm những sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh công nghệ tài chính mới. Việc thu thập dữ liệu từ thực tiễn thử nghiệm sẽ là cơ sở quan trọng để hoàn thiện khung pháp lý chính thức, đồng thời bảo vệ người tiêu dùng và quản trị rủi ro hệ thống một cách chủ động.

Bài toán đồng bộ và sự tương thích với hệ thống pháp luật

Dù nhận được sự kỳ vọng lớn, nhưng để dự thảo đi vào thực tiễn một cách trơn tru, việc rà soát tính thống nhất pháp luật là yêu cầu khẩn thiết. Tại các buổi góp ý gần đây, đại diện nhiều bộ ngành đã chỉ ra những điểm cần được hiệu chỉnh để tránh xung đột pháp lý.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước lưu ý rằng dự thảo cần đảm bảo sự tương thích tuyệt đối với Nghị định số 329/2025/NĐ-CP liên quan đến cấp phép ngân hàng, quản lý ngoại hối và đặc biệt là công tác phòng chống rửa tiền. Nếu không có sự thống nhất, các giao dịch tài chính xuyên biên giới tại trung tâm sẽ đối mặt với rủi ro về tính pháp lý và an toàn hệ thống. Bên cạnh đó, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng tại địa phương với trung ương cũng cần được minh định rõ ràng hơn để tránh chồng chéo quyền lực.

Về mặt thuật ngữ, việc chuẩn hóa các khái niệm như tài sản số (thay vì tài sản kỹ thuật số) để phù hợp với Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 là cần thiết. Sự nhất quán này không chỉ thể hiện tính chuyên nghiệp mà còn giúp các nhà đầu tư quốc tế dễ dàng tiếp cận và hiểu đúng về luật chơi tại Việt Nam. Đồng thời, các chuyên gia cũng đề nghị rà soát kỹ khái niệm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để tránh trùng lắp với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh đã nhấn mạnh, dù chúng ta hướng tới các quy định mang tính vượt trội và đảm bảo thông lệ quốc tế, nhưng mọi quy tắc vẫn phải dựa trên nguyên tắc hợp hiến, hợp pháp và đồng bộ. Một hệ thống pháp luật không xung đột mới là nền tảng vững chắc nhất để xây dựng niềm tin cho các định chế tài chính lớn toàn cầu.

Năm 2026, khi những trung tâm tài chính này bắt đầu hình thành diện mạo, sự hoàn thiện của quy chế hoạt động sẽ là yếu tố quyết định. Chỉ khi giải quyết được bài toán thống nhất pháp luật, Việt Nam mới thực sự tạo ra được một hệ sinh thái tài chính minh bạch, an toàn và hấp dẫn, từ đó bứt phá trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị tài chính quốc tế.