Bỏ thuế khoán, chuẩn hóa quản lý hộ kinh doanh

Từ ngày 1/1/2026, chính sách thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh sẽ có bước thay đổi căn bản khi chính thức bãi bỏ hình thức thuế khoán, chuyển sang cơ chế kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế. Đây được xem là một trong những cải cách quan trọng nhằm hiện đại hóa công tác quản lý thuế, tăng tính minh bạch và bảo đảm công bằng trong môi trường kinh doanh.

Việc xóa bỏ thuế khoán được thực hiện theo Nghị quyết số 198/2025/QH13 của Quốc hội, hướng tới mục tiêu hoàn thiện thể chế, tạo động lực cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực thuế.

Chấm dứt thuế khoán, chuyển sang kê khai theo doanh thu thực tế

Trước đây, đa số hộ kinh doanh nhỏ lẻ thực hiện nộp thuế theo phương pháp khoán. Cơ quan thuế căn cứ vào quy mô, địa điểm, ngành nghề và mức doanh thu ước tính để xác định số thuế phải nộp cố định hằng tháng hoặc hằng năm. Cách làm này giúp đơn giản hóa thủ tục nhưng bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là khi doanh thu thực tế có biến động lớn hoặc chưa phản ánh đúng quy mô hoạt động kinh doanh.

Từ năm 2026, cơ chế này sẽ được thay thế bằng phương thức kê khai. Theo đó, hộ và cá nhân kinh doanh phải thực hiện khai báo doanh thu thực tế phát sinh, làm căn cứ tính thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN) theo quy định của pháp luật thuế hiện hành.

Một điểm đáng chú ý là ngưỡng doanh thu chịu thuế được xác định từ 500 triệu đồng/năm trở lên. Những hộ có doanh thu dưới mức này vẫn phải thực hiện kê khai, nhưng sẽ không thuộc diện nộp thuế VAT và thuế TNCN nếu không vượt ngưỡng theo quy định. Việc xác định rõ ngưỡng chịu thuế giúp phân loại đối tượng, tránh tạo áp lực không cần thiết cho các hộ kinh doanh siêu nhỏ.

Bên cạnh đó, các hộ có doanh thu lớn hơn, đặc biệt từ 1 tỷ đồng/năm trở lên, sẽ phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế. Điều này giúp dữ liệu giao dịch được số hóa, kết nối trực tiếp với hệ thống quản lý, hạn chế thất thu và tăng cường minh bạch.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc chuyển sang cơ chế kê khai không chỉ thay đổi phương thức nộp thuế mà còn góp phần thúc đẩy hộ kinh doanh từng bước tiếp cận phương thức quản trị hiện đại, minh bạch tài chính và thuận lợi hơn trong tiếp cận tín dụng ngân hàng hoặc mở rộng quy mô.

Hà Tĩnh có khoảng 4.300 hộ thuộc diện nộp thuế theo ngưỡng mới

Tại Hà Tĩnh, hiện có khoảng 16.465 hộ kinh doanh đang hoạt động. Trong số này, khoảng 4.300 hộ có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở lên, thuộc diện phải thực hiện kê khai và nộp thuế theo cơ chế mới kể từ năm 2026.

Con số này cho thấy tỷ lệ hộ kinh doanh nằm trong ngưỡng chịu thuế không chiếm đa số, song vẫn là nhóm có vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế địa phương. Việc chuyển đổi phương thức quản lý thuế đối với nhóm này đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả phía cơ quan thuế và người nộp thuế.

Cơ quan thuế địa phương đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến quy định mới; đồng thời hướng dẫn hộ kinh doanh cài đặt và sử dụng các ứng dụng kê khai thuế điện tử như eTax Mobile. Việc khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt, chuẩn hóa tài khoản ngân hàng phục vụ giao dịch kinh doanh cũng được tăng cường nhằm đồng bộ dữ liệu và giảm rủi ro sai sót trong kê khai.

Thực tế cho thấy, nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ lâu nay quen với cách nộp thuế khoán cố định nên còn tâm lý e ngại trước yêu cầu kê khai chi tiết doanh thu. Tuy nhiên, theo cơ quan chức năng, nếu thực hiện đúng quy định, việc kê khai theo doanh thu thực tế có thể giúp hộ kinh doanh nộp thuế sát với năng lực và tình hình hoạt động hơn, tránh trường hợp phải nộp mức khoán cao khi doanh thu sụt giảm.

Về lâu dài, cải cách này được kỳ vọng sẽ tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Khi dữ liệu doanh thu được minh bạch, cơ quan quản lý có cơ sở xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp, đồng thời hạn chế tình trạng chênh lệch nghĩa vụ thuế giữa các nhóm kinh doanh.

Việc bãi bỏ thuế khoán cũng phù hợp với xu thế chuyển đổi số trong quản lý tài chính công. Thay vì phụ thuộc vào ước tính và khảo sát thủ công, hệ thống quản lý thuế sẽ dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử, kê khai trực tuyến và đối chiếu tự động. Điều này không chỉ tăng hiệu quả quản lý mà còn giảm thiểu nguy cơ phát sinh tiêu cực trong quá trình xác định mức thuế khoán như trước đây.

Tuy vậy, quá trình chuyển đổi chắc chắn sẽ đặt ra những thách thức ban đầu, nhất là về kỹ năng sử dụng công nghệ và thói quen ghi chép sổ sách của hộ kinh doanh. Do đó, bên cạnh việc hoàn thiện khung pháp lý, vai trò đồng hành, hướng dẫn, hỗ trợ của cơ quan thuế ở cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.