Bình ổn giá từ vĩ mô đến từng con phố nhỏ

Phân quyền sâu rộng, linh hoạt trong từng tác động

Chiều 10/12, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá với điểm nhấn đột phá là việc UBND cấp xã được giao thẩm quyền triển khai bình ổn giá. Sự điều chỉnh này không chỉ là một thay đổi về thủ tục hành chính mà còn là một tư duy quản lý mới, thừa nhận và đề cao vai trò của chính quyền cơ sở trong việc điều tiết những biến động tức thời của thị trường.

Từ trước đến nay, bình ổn giá luôn được xem là một nhiệm vụ vĩ mô, đòi hỏi sự can thiệp và chỉ đạo thống nhất từ cấp trung ương đến cấp tỉnh, cấp huyện. Tuy nhiên, thị trường, đặc biệt là thị trường hàng hóa thiết yếu, lại vận hành theo quy luật vi mô và mang tính địa phương rất cao.

Sự tăng giảm giá đột ngột của một số mặt hàng tiêu dùng thiết yếu như lương thực, thực phẩm, vật tư y tế thường xảy ra ở quy mô nhỏ, tại các khu vực, địa phương cụ thể do các yếu tố tức thời như thiên tai, dịch bệnh, hoặc tắc nghẽn giao thông.

Việc giao thẩm quyền bình ổn giá cho cấp xã, đồng thời với cơ chế phân cấp hiện hành là sự mềm hóa chính sách quản lý cho phép chính quyền cấp cơ sở, những người hiểu rõ nhất về cung cầu, thói quen tiêu dùng và nguồn lực dự trữ tại địa bàn mình, đưa ra những quyết sách điều tiết kịp thời, chính xác.

Khi một đợt sốt giá cục bộ xảy ra, thay vì phải chờ đợi quy trình phê duyệt từ cấp trên, cấp xã có thể nhanh chóng triển khai các biện pháp như kiểm tra, giám sát niêm yết giá, hoặc thậm chí là tổ chức các điểm bán hàng bình ổn nếu được ủy quyền và cấp ngân sách. Sự can thiệp này mang tính linh hoạt và chủ động cao, giúp hạn chế rủi ro lan rộng và bảo vệ trực tiếp quyền lợi của người tiêu dùng địa phương.

Động thái này cũng phù hợp tuyệt đối với chủ trương tinh gọn và phân cấp trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay, giúp bỏ bớt một khâu trung gian không cần thiết trong một số nhiệm vụ quản lý giá, từ đó đẩy nhanh tốc độ phản ứng của Nhà nước đối với các biến động thị trường.

Nâng cao năng lực cơ sở và sự đồng bộ hóa hệ thống

Việc giao quyền lớn hơn cho cấp xã cũng đặt ra những thách thức không nhỏ về năng lực thực thi và sự đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Thứ nhất là vấn đề năng lực cán bộ và nguồn lực, chính quyền cấp xã cần được trang bị đầy đủ về kiến thức chuyên môn về giá, kỹ năng phân tích thị trường sơ cấp và nguồn lực tài chính, vật chất để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bình ổn.

Nếu không có sự hỗ trợ, tập huấn và phân bổ nguồn lực rõ ràng từ cấp trên đặc biệt là Bộ Tài chính, cơ quan chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về giá, quy định này có nguy cơ trở thành gánh nặng thủ tục thay vì là một công cụ quản lý hiệu quả.

Thứ hai là yêu cầu về tính đồng bộ và minh bạch, bên cạnh việc phân cấp bình ổn giá, Luật sửa đổi cũng chú trọng hoàn thiện các quy định khác để tăng cường tính thống nhất của hệ thống. Việc thay thế cụm từ thanh tra chuyên ngành về giá bằng thanh tra trong lĩnh vực giá, hay sửa đổi chủ thể thanh tra để thống nhất với Luật Thanh tra, đều hướng tới một mục tiêu chung là làm rõ chủ thể và thẩm quyền quản lý nhà nước.

Tương tự, việc sửa đổi danh mục hàng hóa, dịch vụ do nhà nước định giá nhằm khắc phục vướng mắc của các địa phương trong quá trình triển khai, đảm bảo Luật Giá hài hòa với các pháp luật chuyên ngành khác.

Ngoài ra, Luật còn thực hiện việc đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với thẩm định giá bằng cách bãi bỏ quy định yêu cầu người đại diện của tổ chức góp vốn phải có thẻ thẩm định viên, thể hiện tinh thần cởi mở và giảm bớt chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giá là một bước tiến có tầm nhìn trong việc hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước về giá. Bằng cách trao quyền cho cấp xã, Chính phủ đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ về sự tin tưởng vào khả năng quản lý của chính quyền cơ sở, đồng thời thiết lập một cơ chế phản ứng nhanh và minh bạch hơn với các biến động kinh tế.

Sự thành công của quy định này sẽ phụ thuộc vào việc các bộ ngành và địa phương xây dựng cơ chế phối hợp, tập huấn và phân bổ nguồn lực hiệu quả, biến quyền hạn mới thành sức mạnh thực thi chính sách.