Bảo vệ tài sản trí tuệ, góp phần đưa sản phẩm OCOP vươn xa

Sở hữu trí tuệ là “bệ đỡ” cho OCOP

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện, xử lý 1.520 vụ xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, thu nộp ngân sách hơn 15 tỷ đồng tiền phạt và xử lý lượng hàng hóa vi phạm trị giá trên 12 tỷ đồng. So với cùng kỳ năm 2025, số vụ vi phạm tăng 370,6%, số tiền xử phạt tăng 314,8% và trị giá tang vật tăng 827,5%.

Tại An Giang, lực lượng chức năng mới đây phát hiện hai cửa hàng đóng gói hơn 22 tấn gạo ST25 giả. Những vụ việc này cho thấy nguy cơ hàng giả, hàng nhái, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo hộ thương hiệu, đặc biệt đối với các sản phẩm OCOP.

Đối với OCOP, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ pháp lý bảo vệ sản phẩm mà còn tạo nền tảng để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh. Thông qua chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, sáng chế và giải pháp hữu ích, những giá trị về tri thức bản địa, bí quyết làng nghề và kinh nghiệm sản xuất được xác lập thành tài sản trí tuệ được pháp luật bảo hộ. Đây cũng là cơ sở để định danh sản phẩm, bảo vệ danh tiếng và hạn chế nguy cơ giả mạo, sao chép trên thị trường.

Đồng bằng sông Cửu Long hiện có hơn 2.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, chiếm hơn 18% tổng số sản phẩm OCOP của cả nước, trong đó hơn 20 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia và hàng trăm sản phẩm đạt từ 4 sao trở lên.

Tại Cần Thơ, trung tâm kinh tế, khoa học - kỹ thuật của vùng, địa phương đã phát triển 903 sản phẩm OCOP, gồm 242 sản phẩm đạt chuẩn 4 sao và 4 sản phẩm đạt hạng 5 sao quốc gia. Cùng với phát triển sản phẩm, công tác xác lập và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm đặc trưng cũng được chú trọng.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ TP. Cần Thơ, đến năm 2026, địa phương có 3 chỉ dẫn địa lý, 8 nhãn hiệu chứng nhận và 41 nhãn hiệu tập thể được bảo hộ. Tính đến ngày 5/8/2026, Cần Thơ có 606 đơn đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, gồm 30 đơn sáng chế, 2 giải pháp hữu ích, 23 kiểu dáng công nghiệp và 551 nhãn hiệu. Số văn bằng bảo hộ được cấp là 677, gồm 2 sáng chế, 12 giải pháp hữu ích, 30 kiểu dáng công nghiệp và 633 nhãn hiệu.

Tuy nhiên, việc bảo hộ các tài sản trí tuệ có hàm lượng tri thức và giá trị thương mại cao như sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận vẫn còn hạn chế.

Theo ông Lê Huy Anh, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển kinh tế tri thức, sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành yếu tố quan trọng tạo nên năng lực cạnh tranh của địa phương, doanh nghiệp và sản phẩm. Đây cũng là công cụ giúp bảo vệ thương hiệu, nâng cao uy tín, gia tăng giá trị trong chuỗi sản xuất nông sản và đặc sản địa phương.

Thực tế tại Cần Thơ cho thấy, nhiều chủ thể OCOP, làng nghề truyền thống và doanh nghiệp vẫn gặp khó trong hoàn thiện hồ sơ đăng ký bảo hộ, quản trị thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và bảo vệ thương hiệu tại các thị trường xuất khẩu. Đây là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ để các sản phẩm OCOP không chỉ đạt chuẩn về chất lượng mà còn có khả năng bảo vệ và gia tăng giá trị trên thị trường.

Tháo gỡ khó khăn cho chủ thể OCOP, hợp tác xã và doanh nghiệp

Nhằm hỗ trợ địa phương tháo gỡ những vướng mắc trong xác lập, khai thác và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), tại hội thảo khoa học “Vai trò của sở hữu trí tuệ trong phát triển sản phẩm OCOP và ngành nghề truyền thống địa phương” do Sở Khoa học và Công nghệ (KH-CN) TP. Cần Thơ tổ chức, các chuyên gia tập trung đánh giá thực trạng đăng ký, khai thác và bảo hộ SHTT đối với sản phẩm OCOP, đặc sản, làng nghề truyền thống và doanh nghiệp.

Các đại biểu đồng thời đề xuất giải pháp phát triển, bảo hộ SHTT trong bối cảnh hội nhập; quản lý và khai thác nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận, chỉ dẫn địa lý; đăng ký bảo hộ tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm; thương mại hóa tài sản trí tuệ, truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị sản phẩm địa phương.

Ông Phạm Trường Giang, Phó Giám đốc Sở KH-CN TP. Cần Thơ, cho biết thành phố đang triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ chủ thể OCOP, hợp tác xã và doanh nghiệp phát triển tài sản trí tuệ. Trong đó có Chương trình hỗ trợ đổi mới công nghệ TP. Cần Thơ đến năm 2030 theo Quyết định số 555/QĐ-UBND ngày 6/2/2026 của UBND thành phố.

Theo Nghị quyết số 16/2025/NQ-HĐND của HĐND TP. Cần Thơ, doanh nghiệp, hợp tác xã được hỗ trợ tối đa 30% tổng kinh phí thực hiện nhiệm vụ đổi mới, cải tiến quy trình công nghệ; thiết kế, chế tạo, ứng dụng thiết bị có hàm chứa công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, nâng cao năng suất, chất lượng, giảm chi phí sản xuất và tác động đến môi trường.

Mức hỗ trợ tối đa không quá 6 tỷ đồng/doanh nghiệp, hợp tác xã cho một nhiệm vụ; mỗi doanh nghiệp, hợp tác xã được hỗ trợ tối đa 2 nhiệm vụ. Riêng năm 2026, thời hạn tiếp nhận hồ sơ đề xuất nhiệm vụ đến hết ngày 30/9/2026.

Một giải pháp khác được đề xuất là thành lập Bộ phận tư vấn SHTT cho khởi nghiệp trong khuôn khổ Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo thành phố (CASIC). Bộ phận này phối hợp với Sở KH-CN, Cục Sở hữu trí tuệ và các tổ chức đại diện SHTT trên địa bàn, hoạt động theo cơ chế “một cửa”, hỗ trợ các dự án khởi nghiệp từ tra cứu, nộp đơn đến theo dõi văn bằng bảo hộ.

Thành phố cũng cần rà soát các đối tượng SHTT đang được bảo hộ để kịp thời hướng dẫn thủ tục điều chỉnh, sửa đổi hoặc đăng ký lại theo quy định khi có thay đổi về tên, địa chỉ chủ sở hữu hoặc tổ chức quản lý.

Để nâng cao hiệu quả thực thi quyền SHTT, Sở KH-CN kiến nghị Bộ KH-CN xây dựng, chia sẻ và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước về tình hình vi phạm, xử lý vi phạm SHTT. Việc này nhằm phục vụ thanh tra, kiểm tra, truy vết nguồn gốc hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, đồng thời đầu tư công nghệ và công cụ quét dữ liệu để sớm phát hiện hành vi buôn bán hàng giả, hàng xâm phạm quyền SHTT.

Đối với Cục Sở hữu trí tuệ, Sở KH-CN đề xuất tiếp nhận và giải quyết trực tuyến toàn trình 100% thủ tục hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp; nghiên cứu tích hợp hệ thống dịch vụ công trực tuyến của Cục với Cổng Dịch vụ công quốc gia để đồng bộ dữ liệu, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp xác lập quyền, khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Bên cạnh đó, cần công khai, minh bạch thông tin liên hệ của đầu mối phụ trách hồ sơ, qua đó rút ngắn thời gian trao đổi, xử lý vướng mắc và nâng cao hiệu quả hỗ trợ tổ chức, cá nhân trong quá trình xác lập quyền SHTT.