Bảo vệ sở hữu trí tuệ để nâng sức cạnh tranh quốc gia

Sở hữu trí tuệ ngày càng gắn với chiến lược phát triển kinh tế

Tại buổi làm việc giữa Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước và Cơ quan Sáng chế Nhật Bản (JPO) ngày 19/6, hai bên không chỉ rà soát các kết quả hợp tác về thực thi quyền sở hữu trí tuệ mà còn đặt vấn đề sở hữu trí tuệ trong mối liên hệ trực tiếp với phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế.

Trong nhiều năm, sở hữu trí tuệ thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ đăng ký bảo hộ hoặc xử lý vi phạm. Tuy nhiên, kinh nghiệm từ Nhật Bản cho thấy tài sản trí tuệ có thể trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng thông qua thương mại hóa sáng chế, phát triển các ngành công nghiệp sáng tạo, nâng cao giá trị thương hiệu và thu hút đầu tư chất lượng cao.

Đối với Việt Nam, việc tăng cường hợp tác với JPO giúp mở rộng cách tiếp cận từ bảo hộ sang khai thác hiệu quả giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ. Đây cũng là điều kiện quan trọng để nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong các chuỗi giá trị toàn cầu, nơi quyền sở hữu trí tuệ ngày càng trở thành tiêu chí đánh giá năng lực cạnh tranh.Việc bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, sáng chế và thương hiệu góp phần giảm thiểu rủi ro kinh doanh, tạo niềm tin cho các dòng vốn đầu tư dài hạn.

Một trong những nội dung nổi bật của hợp tác Việt Nam - Nhật Bản hiện nay là kiểm soát vi phạm sở hữu trí tuệ trên thương mại điện tử. Đây được xem là thách thức lớn khi các nền tảng trực tuyến đang trở thành kênh phân phối chủ đạo của nhiều ngành hàng.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh, các nội dung hợp tác với JPO đã được đưa vào kế hoạch tổng thể chống hàng giả và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường trực tuyến trong 5 năm tới.

Trọng tâm của mô hình này là cơ chế phối hợp trực tiếp giữa cơ quan quản lý, chủ thể quyền và các sàn thương mại điện tử thông qua quy trình “thông báo - gỡ bỏ”. Cơ chế cho phép phát hiện và xử lý nhanh các sản phẩm có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, thay vì chờ đợi các quy trình xử lý truyền thống vốn mất nhiều thời gian.

Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Chỉ trong gần hai tháng triển khai theo yêu cầu của Bộ Công Thương, các sàn thương mại điện tử đã gỡ bỏ hàng nghìn sản phẩm có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và xử lý khoảng 2.000 tài khoản người bán vi phạm.

Con số này phản ánh quy mô đáng kể của tình trạng hàng giả trên không gian mạng, đồng thời cho thấy khả năng phối hợp hiệu quả giữa khu vực công và khu vực tư trong công tác thực thi pháp luật.

Đối với các doanh nghiệp Nhật Bản, đây là tín hiệu tích cực khi nhiều thương hiệu lớn như Honda, Yamaha, Panasonic hay UNIQLO thường xuyên nằm trong nhóm bị làm giả hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Thông qua cơ chế chia sẻ thông tin thường xuyên với lực lượng quản lý thị trường, các doanh nghiệp đã trực tiếp hỗ trợ nhận diện hàng hóa vi phạm, giúp nâng cao hiệu quả kiểm tra và xử lý trên thực tế. Đây cũng là mô hình hợp tác được đánh giá phù hợp với xu hướng quản trị thị trường hiện đại, khi doanh nghiệp trở thành một chủ thể tích cực trong quá trình thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Từ bảo vệ người tiêu dùng đến nâng cao uy tín thị trường

Tác động của việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ các thương hiệu nổi tiếng. Xa hơn, đây là yếu tố quan trọng góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển kinh tế số, thương mại điện tử và thu hút đầu tư chất lượng cao, tình trạng hàng giả, hàng nhái hay xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể làm suy giảm niềm tin của cả người tiêu dùng lẫn nhà đầu tư. Ngược lại, một thị trường được kiểm soát hiệu quả sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp chân chính phát triển, đồng thời nâng cao chất lượng cạnh tranh của nền kinh tế.

Đánh giá về những kết quả đạt được, ông KASAI Yasuyuki, Cục trưởng Cơ quan Sáng chế Nhật Bản, ghi nhận nỗ lực của Chính phủ Việt Nam và lực lượng quản lý thị trường trong đợt cao điểm kiểm tra, xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ thời gian qua. Theo ông, số lượng lớn các vụ việc được phát hiện và xử lý đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong việc xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ.

Sự ghi nhận từ phía Nhật Bản mang ý nghĩa đáng chú ý trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực nâng cao hình ảnh thị trường đầu tư và thúc đẩy hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế toàn cầu.

Đáng chú ý, JPO đã đề xuất nghiên cứu tổ chức các hoạt động chung vào đầu năm 2027 nhằm quảng bá mô hình hợp tác Việt Nam - Nhật Bản trong phòng chống hàng giả và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành mô hình hợp tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ mang tính tham chiếu cho nhiều đối tác quốc tế khác.

Trong dài hạn, việc nâng cao hiệu quả bảo vệ sở hữu trí tuệ không chỉ giúp giảm hàng giả hay bảo vệ các thương hiệu nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam. Quan trọng hơn, đây là nền tảng để hình thành một môi trường kinh doanh hiện đại, nơi đổi mới sáng tạo được bảo vệ, doanh nghiệp được khuyến khích đầu tư cho nghiên cứu phát triển và người tiêu dùng được tiếp cận những sản phẩm, dịch vụ có chất lượng thực sự.