ASEAN gia cố nền tảng để vượt sóng biến động toàn cầu

Khi bất định trở thành trạng thái bình thường mới

Thế giới đang vận hành trong một kỷ nguyên mà sự bất định không còn là nhất thời mà đã trở thành một hằng số. Đối với khu vực Đông Nam Á, những cơn gió ngược từ địa chính trị và sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ đang đặt ra bài toán hóc búa về tính tự chủ.

Theo nhận định từ các nhà phân tích, môi trường kinh tế toàn cầu đầy rẫy biến số này sẽ còn kéo dài, buộc ASEAN phải tìm kiếm động lực tăng trưởng từ chính sự gắn kết bên trong.

Ông Eduardo Pedrosa, Giám đốc điều hành Ban Thư ký Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), đã thẳng thắn chia sẻ dù có rất nhiều biến động trên toàn cầu, chúng ta vẫn rất khó để xác định đâu là tín hiệu thực sự để ứng phó. Sự mù mờ này không chỉ giới hạn ở các con số thương mại thuần túy.

Ông Amitendu Palit, Nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Nam Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, đưa ra cảnh báo đáng lưu tâm về những hình thức bảo hộ tinh vi và sáng tạo hơn. Đó có thể là các rào cản trong giao lưu nhân dân hoặc các quy chuẩn kỹ thuật số khắt khe, nhằm hạn chế sự thâm nhập của hàng hóa và dịch vụ ngoại khối.

Dù vậy, báo cáo Hội nhập châu Á thường niên của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) vẫn mang đến những tín hiệu lạc quan khi ghi nhận các nền kinh tế trong khu vực đã thể hiện khả năng chống chịu lớn. Phần lớn các quốc gia ASEAN vẫn duy trì đà xuất khẩu mạnh mẽ, đặc biệt là sang thị trường Mỹ.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng này cũng đi kèm với rủi ro khi Washington bắt đầu siết chặt kiểm soát đối với các nước có thặng dư thương mại lớn. Điều này đặt ASEAN vào thế phải đa dạng hóa thị trường và không thể mãi dựa vào các đối tác truyền thống bên ngoài.

Kiến tạo hành lang số nội khối

Một trong những điểm yếu cốt lõi mà khu vực cần khắc phục là hiệu quả thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA). Ông Kang Jong Woo, Giám đốc bộ phận Hợp tác và Hội nhập khu vực của ADB, chỉ ra một thực tế đáng suy ngẫm là tỷ lệ tận dụng các FTA khu vực của các nền kinh tế châu Á vẫn còn thấp. Nguyên nhân không chỉ nằm ở sự thiếu cam kết mà còn ở quy trình thủ tục rườm rà và sự thiếu hụt thông tin.

Bà Elizabeth Chelliah, chuyên gia tư vấn thương mại tại Liên đoàn Doanh nghiệp Singapore, nhấn mạnh rằng các mức thuế từ chính quyền Mỹ đã vô hình trung buộc doanh nghiệp phải tìm hiểu kỹ hơn về các FTA để bảo vệ lợi nhuận. Tuy nhiên, khu vực cần cải thiện mạnh mẽ việc phổ biến thông tin để doanh nghiệp thực sự coi các hiệp định này là công cụ bảo vệ mình. Nếu không tận dụng được các ưu đãi thuế quan nội khối, ASEAN sẽ tự tước đi lợi thế cạnh tranh của mình trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bên cạnh thương mại hàng hóa, liên kết số đang nổi lên như một mặt trận mới. Ông Kang Jong Woo lưu ý rằng dòng giao dịch kỹ thuật số xuyên biên giới đang bị cản trở bởi sự khác biệt trong quy định giữa các nước thành viên và khoảng cách số giữa các vùng miền. Hy vọng được đặt vào Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN sắp triển khai, một bước đi chiến lược để đồng bộ hóa luật chơi và tạo ra một thị trường số thống nhất.

Việc thúc đẩy cơ chế công nhận lẫn nhau về kỹ năng lao động cũng là yếu tố then chốt để khơi thông dòng chảy nhân lực chất lượng cao, giúp khu vực thích ứng với cuộc cách mạng công nghệ.

Nhìn một cách tổng thể, dù Đông Nam Á chưa chịu cú sốc quá lớn từ các biện pháp thuế quan hiện tại, nhưng sự an toàn dài hạn không bao giờ là mặc định. Khả năng thích ứng nhanh và củng cố liên kết nội khối chính là tấm khiên vững chắc nhất.

Khi ASEAN thực sự trở thành một khối thống nhất về cả hạ tầng cứng lẫn quy tắc mềm, thách thức từ bên ngoài sẽ chuyển hóa thành động lực để cải cách bên trong, giúp khu vực giữ vững vị thế là tâm điểm tăng trưởng của thế giới.