Xếp hạng tín nhiệm trái phiếu doanh nghiệp

Ngày 23/4 tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Tài chính phối hợp với Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Bộ Ngoại giao và Thương mại (Úc) tổ chức hội thảo “Thị trường xếp hạng tín nhiệm Việt Nam: Định hướng và tiềm năng phát triển".

Hoạt động xếp hạng tín nhiệm nhằm đánh giá khả năng trả nợ, “dán nhãn” mức độ rủi ro của tổ chức phát hành hoặc với một trái phiếu, một công cụ nợ cụ thể. Về số lượng đơn vị được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, Việt Nam hiện có 4 tổ chức xếp hạng tín nhiệm được cấp phép và dự kiến sẽ có tối đa 5 đơn vị theo quy hoạch ngành này do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Tuy nhiên, thông tin tại hội thảo cho thấy số lượng hợp đồng cung cấp dịch vụ dù tăng trưởng mạnh hai năm gần đây nhưng vẫn còn ít ỏi so với quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Trong khối ASEAN, có thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển hơn Việt Nam nhưng 51% lượng trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng. Trong khi đó, trái phiếu đã được công bố xếp hạng ở Việt Nam là 0%.

Chẳng hạn, Indonesia đứng đầu với tỷ lệ 82%, theo sau là Malaysia, Phillipines, Singapore lần lượt với 54%, 26% và 30%. Tại Thái Lan, tất cả các quỹ tương hỗ muốn đầu tư vào trái phiếu doanh nghiệp thì trái phiếu đó phải được xếp hạng tín nhiệm. Hay tại Malaysia, dù không bắt buộc, doanh nghiệp vẫn chủ động xếp hạng tín nhiệm để phát hành trái phiếu. 

Nhìn lại toàn cảnh phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua, theo bà Hồ Việt Hương, Vụ Tài chính các ngân hàng và tổ chức tài chính (Bộ Tài chính), hiện tại thị trường dần cải thiện, tâm lý nhà đầu tư bắt đầu ổn định trở lại.

Quý 1/2024 có 29 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, với giá trị phát hành 25,3 nghìn tỷ đồng, tăng nhẹ 0,8% so với cùng kỳ năm trước.

Số lượng doanh nghiệp chủ động xếp hạng tín nhiệm và công bố ra thị trường có xu hướng tăng nhưng vẫn rất khiêm tốn. Trong số 37 doanh nghiệp công bố kết quả xếp hạng tín nhiệm trên thị trường, có 22 doanh nghiệp được xếp hạng bởi FiinRatings, số còn lại được xếp hạng bởi các đơn vị xếp hạng tín nhiệm khác.

Theo bà Hương, thách thức phát triển thị trường là cơ sở nhà đầu tư còn hạn chế, các nhà đầu tư e ngại rót tiền mua trái phiếu doanh nghiệp do thiếu niềm tin vào chất lượng của các tổ chức phát hành sau những vi phạm thời gian vừa qua.

"Về chuẩn hóa, minh bạch thông tin, hiện thị trường chưa có đường cong lãi suất chuẩn có sự liên kết chặt chẽ với xếp hạng tín nhiệm của doanh nghiệp. Chi phí huy động vốn của doanh nghiệp chưa thực sự gắn kết mật thiết với độ rủi ro của doanh nghiệp phát hành", bà Hương đặt vấn đề.

Cũng theo bà Hương, khi triển khai Nghị định số 08/2023/NĐ-CP của Chính phủ ngày 5/3/2023, Vụ Tài chính các ngân hàng và tổ chức tài chính rà soát lại những trường hợp bắt buộc phải xếp hạng tín nhiệm năm 2023.

"Trong số 215 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ của 73 doanh nghiệp, có 38 đợt phát hành của 26 doanh nghiệp thuộc trường hợp phải xếp hạng tín nhiệm, tương đương với tỷ lệ 18% số lượng các đợt phát hành", bà Hương cho biết.

Bước sang năm 2024, khi quy định xếp hạng tín nhiệm có hiệu lực, cùng với dự báo môi trường kinh doanh dần phục hồi, mặt bằng lãi suất ở mức thấp, thị trường xếp hạng tín nhiệm sẽ phát triển hơn và thúc đẩy thị trường trái phiếu lành mạnh hơn trong thời gian tới.

Việt Nam đã có 4 đơn vị xếp hạng tín nhiệm nhưng số lượng doanh nghiệp là tổ chức được xếp hạng tín nhiệm còn thấp và chưa có công cụ nợ như trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm. Có nghĩa, hiện mới chỉ xếp hạng tổ chức chứ chưa xếp hạng sản phẩm.