Xây dựng tín chỉ carbon chất lượng tạo giá trị thực chất cho Net Zero

Tư duy mới sau COP30 và kỷ nguyên tín chỉ chất lượng

Hội nghị COP30 đã khép lại với những quyết định quan trọng mở ra một giai đoạn phát triển mới cho thị trường carbon toàn cầu. Việc vận hành chính thức Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris và sự ra đời của Quỹ Rừng nhiệt đới vĩnh viễn (TFFF) đã thay đổi cơ bản tư duy toàn cầu từ bù đắp sang đóng góp thực chất vào mục tiêu giảm phát thải.

Quan điểm này tác động trực tiếp đến vai trò và tiêu chuẩn của tín chỉ carbon đặc biệt là tín chỉ rừng. Rừng không chỉ còn là nơi tạo ra tín chỉ carbon để bù trừ mà đã trở thành tài sản dịch vụ hệ sinh thái được định giá cao và yêu cầu tính toàn vẹn bền vững và minh bạch tuyệt đối.

Điều này cũng là một lời cảnh báo, thời điểm các tín chỉ carbon chất lượng thấp và thiếu minh bạch đã kết thúc. Các tín chỉ phục vụ mục tiêu quốc gia tự quyết định (NDC) hay các mục tiêu giảm phát thải khác cần hướng đến các tiêu chuẩn khắt khe như quy định tại Điều 6.4.

Với Việt Namm quan điểm xuyên suốt là xây dựng thị trường carbon không chỉ ưu tiên khối lượng giao dịch mà phải là công cụ dẫn dắt để chuyển đổi mô hình tăng trưởng phát thải thấp. Việt Nam không chạy theo số lượng tín chỉ giá rẻ mà tập trung vào chất lượng nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia và uy tín trên trường quốc tế một chiến lược dài hạn và khôn ngoan.

Thị trường đã bắt đầu phản ánh sự thay đổi về chất lượng này khi giá trị tín chỉ carbon từ rừng ngập mặn cỏ biển (carbon xanh dương) đạt gần 30 USD tăng 3,5 lần cho thấy tiềm năng to lớn của Việt Nam trong việc phát triển tín chỉ carbon chất lượng cao từ rừng ngập mặn. Sự chênh lệch giá trị rõ rệt này là động lực mạnh mẽ để Việt Nam đầu tư vào các dự án giảm phát thải có tính toàn vẹn môi trường cao.

Nâng cao năng lực đo lường, báo cáo và thẩm định

Cơ hội từ thị trường carbon toàn cầu đang được mở ra với giá trị carbon được định giá cao hơn các chương trình tài chính đa dạng và các thị trường phi carbon như cơ chế REDD+ (giảm phá và suy thoái rừng).

Tuy nhiên, thị trường cũng đòi hỏi năng lực cao hơn chi phí giao dịch cao hơn và các tiêu chuẩn khắt khe hơn có thể tạo nên rào cản cho các nông hộ quy mô nhỏ hoặc các dự án năng lực thấp.

Điều 6.4 đặc biệt đề cao tính minh bạch toàn vẹn và yêu cầu kiểm tra chặt chẽ hơn nhất là với các tín chỉ sử dụng đất than bùn rừng ngập mặn nhằm tránh trùng lặp tính giảm phát thải hai lần.

Việt Nam đã đặt ra lộ trình cụ thể phát triển thị trường carbon với giai đoạn thí điểm đến hết năm 2028 và vận hành chính thức từ năm 2029. Để nắm bắt cơ hội này, thể chế đóng vai trò quyết định dẫn dắt thành công của thị trường và đảm bảo tính toàn vẹn niềm tin của nhà đầu tư.

Do đó, Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý vững chắc tăng cường thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án giảm phát thải dựa trên sự minh bạch và chia sẻ lợi ích. Để nâng cao chất lượng tín chỉ carbon, yếu tố quan trọng nhất là tăng cường hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) đo lường báo cáo và xác minh nhằm đảm bảo tính công nhận của tín chỉ trên trường quốc tế.

Tín chỉ carbon chất lượng không chỉ là một công cụ kinh tế mà là một phương tiện chiến lược để Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng hướng tới phát thải thấp và Net Zero.

Việc kiên định với mục tiêu chất lượng sẽ giúp Việt Nam không chỉ tối đa hóa lợi ích từ tài nguyên rừng và hệ sinh thái mà còn nâng cao uy tín và vị thế như một quốc gia có trách nhiệm trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu. Việc hoàn thiện khung pháp lý và năng lực MRV chính là bước đi then chốt để mở khóa tiềm năng to lớn này.